Məzmuna keç

Vilhelm Qrimm

Vikipediya, azad ensiklopediya
Vilhelm Qrimm
alm. Wilhelm Grimm‎[1]
Doğum tarixi 24 fevral 1786(1786-02-24)[2][3][…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 16 dekabr 1859(1859-12-16)[2][3][…] (73 yaşında)
Vəfat yeri
Təhsili
Fəaliyyəti leksikoqraf, antropoloq, kitabxanaçı, yazıçı, hüquq kitabxanaçısı[d], uşaq ədəbiyyatı yazıçısı, pedaqoq, dilçi, ədəbiyyatşünas, hüquqşünas, universitet müəllimi, mifoqraf[d], xalq nağılları kolleksiyaçısı[d], filoloq
Üzvlüyü
İmza
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Vilhelm Karl Qrimm (alm. Wilhelm Karl Grimm‎; 24 fevral 1786[2][3][…], Hanau, Darmştadt[d][4][1][…] – 16 dekabr 1859[2][3][…], Berlin[4][1][…]) — alman ədəbiyyatşünası və filoloqu. O, germanistika elminin banilərindən biri, həmçinin alman xalq nağılları və əfsanələrini yığıb sistemləşdirməsi ilə tanınan görkəmli folklorşünasdır. Vilhelm Qrimmin bioqrafiyası və yaradıcılığı özündən bir yaş böyük olan qardaşı Yakob Qrimm ilə sıx əlaqədar olduğuna görə, onlar dünya ədəbiyyatı tarixində hər zaman Qrimm qardaşları olaraq anılırlar.[5][6]

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Vilhelm Qrimm uşaqlıq və gənclik illərini, atasının 1791-ci ildə məmur təyin olunduğu Ştaynau (alm. Steinau‎) şəhərində keçirmişdir. O, böyük qardaşı Yakob kimi Kasseldəki Fridrix Gimnaziyasında təhsil almış, daha sonra isə Marburq Universitetinə daxil olaraq Fridrix Karl fon Savininin (alm. Friedrich Carl von Savigny‎) rəhbərliyi altında hüquq təhsili almışdır.[5] Universiteti bitirdikdən sonra anasının yanında, Kasseldə yaşamağa davam etmişdir. Ürək ağrıları və astma xəstəliyi onun uzun müddət daimi bir dövlət qulluğunda işləməsinə mane olmuşdur. O, 1806-cı ildə qardaşı Yakob ilə bərabər xalq nağıllarını yığmağa başlamış, daha sonra bu nağıllar üzərində işləyərək onları nəşr etdirmişdir.

Vilhelm 1809-cu ildə Halle şəhərində tanınmış bir həkimin nəzarəti altında müalicə olunmuşdur. Müalicə dövründə o, məşhur bəstəkar Yohan Fridrix Rayxardt tərəfindən böyük qonaqpərvərliklə qarşılanmışdır. Daha sonra Klemens Brentano ilə birlikdə Berlinə səyahət etmiş və orada Ahim fon Arnimin evində bir müddət qonaq qalmışdır. Kasselə geri dönərkən Göte ilə tanış olmuş və onunla söhbətində alman mədəniyyətinin unudulmuş incilərini yenidən canlandırmaq sahəsindəki fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdiyini bildirmişdir.

1814–1829-cu illər arasında Kasseldəki kitabxanada katib kimi dövlət qulluğunda işləmişdir. 1825-ci ildə Henriotta Doroteya Vild (alm. Henrietta Dorothea Wild‎) ilə ailə həyatı qurmuşdur. 1828-ci ildə onun oğlu Herman Qrimm dünyaya gəlmişdir. Herman Qrimm sonralar Berlin Universitetində mühazirələrində ilk dəfə proyeksiyadan (slaydlar) istifadə edən tanınmış sənət tarixçisi və professor olmuşdur.

Vilhelm Qrimm daha sonra Göttingen Universitetində kitabxanaçı kimi fəaliyyət göstərmiş və 1835-ci ildə orada professor elmi adını almışdır.[7] O da qardaşı kimi, Hannover kralının konstitusiyanı ləğv etməsinə etiraz edən məşhur "Göttingen yeddiliyi" (alm. Göttinger Sieben‎) bəyannaməsini imzalayan yeddi professordan biridir. Bu siyasi etiraza görə 1837-ci ildə Hannover kralı tərəfindən vəzifəsindən azad edilmiş və ölkədən sürgün olunmuşdur. 1841-ci ildə Prussiya kralı IV Fridrix Vilhelm tərəfindən qardaşı ilə birlikdə Berlinə dəvət edilmiş və bura köçmüşdür. Elə həmin il Prussiya Akademiyasının həqiqi üzvü seçilən Vilhelm Qrimm ömrünün sonuna qədər — 18 il boyunca Berlin Universitetində mühazirələr oxumuşdur.[8] O, qardaşı ilə bərabər, əsasını 1846-cı ildə Frankfurtda keçirilən Almanistlər Sammitində qoyduqları fundamental "Alman lüğəti" (alm. Deutsches Wörterbuch‎) üzərində ölümünə qədər çalışmışdır.

Elmə töhfələri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Vilhelm Qrimm qardaşı ilə bərabər apardığı müştərək tədqiqatlarla yanaşı, həm də fərdi olaraq Orta əsrlər alman ədəbiyyatı və qəhrəmanlıq dastanları (eposları) üzrə ixtisaslaşmışdır. O, qardaşı Yakob ilə əl-ələ verərək alman arxeologiyası (mədəni irs araşdırmaları), germanistika (alman dilçiliyi və ədəbiyyatşünaslığı) elmlərinin fundamental əsaslarını qoymuşdur.[5]

Onların dünya şöhrəti qazanmalarını təmin edən ən mühüm işləri bərabər yığdıqları "Uşaq və ailə nağılları" (alm. Kinder- und Hausmärchen‎), həmçinin Vilhelmin üzərində xüsusi fədakarlıqla çalışdığı fundamental "Alman lüğəti" (alm. Deutsches Wörterbuch‎) olmuşdur. O, 1839-cu ildə vəfat etmiş yaxın dostu Ahim fon Arnimin əsərlərini yığaraq nəşr etdirmişdir. Bundan əlavə, Vilhelm Qrimm dramatik nağıllar sahəsində də tədqiqatlar dərc etmişdir. Berlin Elmlər Akademiyası 1860-cı ilin yanvarında onun bu zəngin elmi irsini rəsmi olaraq elan edərək öz arxivinə daxil etmişdir.[9]

Vəfatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Vilhelm Qrimm 16 dekabr 1859-cu ildə Berlində vəfat etmişdir. O, elmi mühitdə və yaddaşlarda akademiyanın nüfuzlu üzvü, görkəmli alman dilçisi, alman poeziyası və əfsanələrini xalqın yaddaşına qaytaran böyük bir folklorşünas kimi qalmışdır.[6] Alman xalqı onu hər zaman qardaşı Yakob Qrimm ilə bərabər, vahid bir amalın daşıyıcısı kimi xatırlayır. Vilhelm Qrimm vəfatından sonra Berlinin Şöneberq (alm. Schöneberg‎) rayonundakı Müqəddəs Matfey qəbiristanlığında (alm. Alter St.-Matthäus-Kirchhof‎) dəfn edilmişdir.

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 4 5 Geni.com (çd.). 2006.
  2. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
  3. 1 2 3 4 Wilhelm Grimm // Internet Broadway Database (ing.). 2000.
  4. 1 2 3 4 Catalog of the German National Library (alm.).
  5. 1 2 3 "Grimm, Wilhelm Karl" (alman). Neue Deutsche Biographie (NDB). 27 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 may 2026.
  6. 1 2 "Brothers Grimm" (ingilis). Encyclopædia Britannica. 25 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 may 2026.
  7. ↑ "Jacob und Wilhelm Grimm in Göttingen" (alman). Georg-August-Universität Göttingen. 2 avqust 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 may 2026.
  8. ↑ "Die Brüder Grimm" (alman). Humboldt-Universität zu Berlin. İstifadə tarixi: 21 may 2026.
  9. ↑ "Wilhelm Karl Grimm" (alman). Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften. İstifadə tarixi: 21 may 2026.

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilhelm_Qrimm&oldid=8917629"