Villiz dövranı

Villiz dövranı, Villizin qan dövranı, Villiz dairəsi və ya baş beyin arterial dövranı (ing. circle of Willis) — sürünənlər, quşlar və məməlilərdə (həmçinin insanda) baş beyin və ətraf toxumaları qanla təchiz edən arterial qan dövranı anastomozudur. İngilis fizioloqu Tomas Uillisin şərəfinə adlandırılıb.

Quruluşu

Villiz dövranı baş beyin qan dövranının bir hissəsidir və aşağıdakı arteriyalardan ibarətdir:

• Ön beyin arteriyası (sol və sağ) (lat. arteria cerebri anterior) ― A1 seqmenti
• Ön birləşdirici arteriya (lat. arteria communicans anterior)
• Daxili yuxu arteriyası (sol və sağ) (lat. arteria carotis interna)
• Arxa beyin arteriyası (sol və sağ) (lat. arteria cerebri posterior) ― P1 seqmenti
• Arxa birləşdirici arteriya (sol və sağ) (lat. arteria cerebri communicans posterior)

Baş beynin qan təchizatını təmin edən orta beyin arteriyası (lat. arteria cerebri media) da bəzən Villiz dövranına aid edilir.

Arteriyaların mənşəyi

Sol və sağ daxili yuxu arteriyası sol və sağ ümumi yuxu arteriyasından əmələ gəlir.

Daxili yuxu arteriyası terminal şaxələrinə (ön və orta beyin arteriyalarına) bölünməzdən əvvəl arxa birləşdirici arteriyaya şaxə verir. Ön beyin arteriyası Villiz dairəsinin ön-bayır hissəsini təşkil edir, orta beyin arteriyası isə dövrana töhfə vermir.

Sağ və sol arxa beyin arteriyaları əsasını əsas arteriyadan götürür. Əsas arteriya isə körpücükaltı arteriyaların şaxəsi olan sol və sağ onurğa arteriyasının birləşməsindən əmələ gəlir.

Ön birlləşdirici arteriya iki ön beyin arteriyasını birləşdirir. Bu damarın sol və ya sağ tərəfdən yarandığı ehtimal olunur.

İştirak edən bütün arteriyalar qabıq və mərkəzi şaxələr verir. Mərkəzi şaxələr Villiz dairəsinin daxili hissəsini, daha dəqiqi, ayaqcıqlararası çuxuru qanla təchiz edir. Qabıq şaxələri isə təmin etdikləri sahəyə görə adlandırılır və Villiz dövranına birbaşa təsir göstərmir.

Variasiyalar

Əsas məqalə: Perşeron arteriyası

Villiz dövranında bir sıra önəmli variasiyalar mövcuddur. Belə ki, insanların cəmi təqribən üçdə birində dövranın quruluşu klassik anatomiyaya uyğundur.

Variasiyaların birində arxa beyin arteriyası daralır, eyni tərəfdəki (ipsilateral) arxa birləşdirici arteriya isə böyüyür. Nəticədə daxili yuxu arteriyası arxa beyni qidalandırır. Bu, fetal arxa birləşşdirici arteriya adlandırılır.

Digər variasiyada isə ön birləşdirici arteriya böyük bir damardır və bir daxili yuxu arteriyası hər iki ön beyin arteriyasını qanla təmin edir. Buna tək (aziqos) ön beyin arteriyası deyilir.

Klinik əhəmiyyəti

Anevrizmalar

Əsas məqalə: Subaraxnoidal qanaxma