Vinsent van Qoq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Vinsent van Qoq
nid. Vincent Willem van Gogh
Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project.jpg
Avtoportret, 1889-cu il, Orse muzeyi
Doğum tarixi
Doğum yeri Niderland
Vəfat tarixi (37 yaşında)
Vəfat yeri Fransa
Vəfat səbəbi güllə yarası[d]
Dəfn yeri
  • Cimetière d'Auvers-sur-Oise[d]
  • tomb of Vincent and Theo van Gogh[d]
Vətəndaşlığı Niderland Niderland
Fəaliyyəti rəssam, boyakar, rəssam-qravüraçı[d]
Təhsili
  • Brüsseldəki Kral Rəssamlıq Akademiyası[d],
  • Kral Rəssamlıq Akademiyası[d]
Janrı Peyzaj
Stili postimpressionizm, ekspressionizm
Tanınmış işləri
Kartof yeyənlər (1885)
Günəbaxanlar (1887)
Arlda yataq otağı (1888)
Ulduzlu gecə (1889)
Həkim Qaşenin portreti (1890)
Qarğalarla taxıl sahəsi (1890)
Siesta (1890)
Overdə kilsə (1890)
Hamiləri Teodor van Qoq
Təsir edib Adolf Montiçelli, Ejen Delakrua
imza
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Günəbaxanlar, sarı arxa fonlu 4-cü versiyanın təkrarı, 1889-cu ilin avqustu. [1] Van Qoq muzeyi, Amsterdam
Qarğalarla taxıl sahəsi, 1890-cı il. Van Qoq muzeyi, Amsterdam

Vinsent Villem van Qoq (nid. Vincent Willem van Gogh; 30 mart 1853(1853-03-30)[2][3][4][…], Zyundert[d], Niderland Krallığı[5]29 iyul 1890(1890-07-29)[2][3][4][…], Oberq[d], Over-syür-Uaz, Üçüncü Fransa Respublikası və ya Over-syür-Uaz[6]) — holland postimpressionist rəssam. O, ölümündən sonra qərb incəsənət tarixinin ən görkəmli simalarından birinə çevrildi. Rəssamın 10 il ərzində yaratdığı təxminən 2100 sənət əsərinə peyzaj, natürmort, portretavtoportretlər daxildir. O, 860 yağlı boya rəsminin əksəriyyətini ömrünün son iki ilində çəkib. Aydın rəng çalarları və Vinsentin fırçadan özünəməxsus istifadə tərzi ilə xaraterizə olunan bu rəsm əsərləri müasir incəsənətin təməl daşları hesab olunur. Bütün bunlara baxmayaraq, rəssam həyatı boyunca daim maddi çətinlik içində yaşadı, uzun illər ruhi xəstəlik, depressiya və yoxsulluqdan əziyyət çəkdikdən sonra 37 yaşında vəfat etdi.

Yuxarı-orta təbəqəyə mənsub bir ailədə dünyaya gəlmiş Vinsent ciddi, sakit və düşüncəli bir uşaq idi. Uşaqlığında şəkil çəkməklə məşğul olan Vinsent gənclik illərində tez-tez səyahət etdi və incəsənət dileri kimi fəaliyyət göstərdi. Londona transfer olunduqdan sonra depressiyaya düşdü, daha sonra, dinə üz tutdu və cənubi Belçikada vaxtını protestant missioner olaraq keçirdi Xəstə və tənha Vinsent 1881-ci ildə rəssamlığa maraq salmazdan əvvəl evinə, valideynlərinin yanına gətirildi. Gənc qardaşı Teo ona maddi baxımdan yardım göstərdi və onlar uzun illər məktublaşaraq daim ünsiyyətdə oldular. Əksəriyyəti navürmort və kəndli işçilərin təsvirlərindən ibarət olan erkən yaradıcılıq işlərində parlaq rəng tonlarının az olması onları rəssamın sonrakı rəsmlərindən fərqləndirirdi. 1886-cı ildə o, Parisə köçdü, Emil BernarPol Qogen də daxil olmaqla, avanqard üslubun impressionizmin həssasiyyətinə qarşı çıxan bir sıra nümayəndəsi ilə tanış oldu. Getdikcə özünü inkişaf etdirən Van Qoq artıq natürmort və peyzaj çəkərkən onlara yeni baxış bucağdan yanaşırdı. 1888-ci ildə, Fransanın cənubunda, Arlda yaşayarkən fərqinə vardığı və təkmilləşdirdiyi üslubdan istifadə etməyə başladıqdan sonrakı rəsmləri rəng çalarlarının parlaqlığı ilə seçilirdi. Bu müddət ərzində zeytun ağacları, buğda tarlası və günəbaxanların təsvir olunduğu çoxlu rəsm əsəri yaradaraq yaradıcılığının mövzusunu daha da genişləndirdi.

Psixotik epizoddeluziyalardan əziyyət çəkən Vinsent ruhi sağlamlığına görə narahat olsa da, fiziki sağlamlığına heç vaxt vermir, düzgün qidalanmır və tez-tez spirtli içkləridən istifadə edirdi. Sol qulağının bir hissəsini kəsmiş Vinsenti əlində ülgüclə gördükdən sonra Pol Qogenin onunla olan dostluğu sona çatdı. O, Sen-Remidə yaşadığı period da daxil olmaqla, bir müddət ruhi xəstəxanalarda qaldı. Daha sonra, Paris yaxınlığındakı Over-syür-Uaza köçdü və homeopatik həkim Pol Qaşe onun qayğısına qaldı. Hələ də depressiyadan əziyyət çəkən Vinsent 1890-cı il 27 iyulda Lefoşe markalı tapança ilə özünü sinəsindən güllələdi. Yaralı halda olan rəssam iki gün sonra vəfat etdi.[7]

Van Qoq yaşadığı müddət ərzində uğur qazanmadı və bacarıqsız bir dəli hesab olundu. O, intiharından sonra məşhurlaşdı, insanların nəzərində “səhv başa düşülmüş dahi”yə yaxud “dəlilik və yaradılıcığı özündə birləşdirən rəssam”a çevrildi.[8] Vinsentin populyarlığı 20-ci əsrin əvvəllərində, onun rəsm əsərlərində istifadə etdiyi ünsürlər fovistlər və alman impressionistləri tərəfindən mənimsənilməyə başladıqdan sonra daha da artdı. Sonrakı onilliklər ərzində o, dünyanın bir çox yerində böyük tənqidi və ticari uğur əldə etdi. Bu gün rəsmləri dünyanın ən bahalı rəsm əsərləri arasında yer alan və incəsənət tarixinin ən vacib rəssamlarından biri olaraq tanınan Van Qoq öz faciəvi həyatı ilə eyni zamanda ideal “iztirab çəkmiş rəssam” obrazıdır. Amsterdamda Vinsentin adını daşıyan Van Qoq muzeyi onun yaratdığı sənət əsərlərinin ən böyük kolleksiyasına ev sahibliyi edir.

Məktubları[redaktə | əsas redaktə]

Vinsent haqda ən əsas və etibarlı mənbə qardaşı Teo ilə bir-birilərinə göndərdikləri məktublardır. İki qardaşın ömür boyu davam edən dostluğu, Vinsentin düşüncələri və incəsənət haqdakı nəzəriyyələri onların 1872-1890-cı illər ərzində bir-birinə yazdığı yüzlərlə məktubda öz əksini tapır.[9] İncəsənət dileri olan Teo ömrünün sonuna qədər Vinsentdən maddi və mənəvi dəstəyini əsirgəmədi, onu müasir incəsənətin görkəmli simaları ilə tanış etdi.[10]

Vincent van Gogh January 1873-cropped.jpeg
Theo van Gogh May 1878-cropped.jpeg
Vinsent van Qoq Haaqadakı “Qupil” incəsənət qalereyasında işləyərkən, 1873-cü il. Teo van Qoq (sağdakı) bütün ömrü boyu qardaşının dəstəkləyicisi və dostu olmuşdur.

Teo Vinsentin bütün məktublarını saxlasa da,[11] qardaşı eynisini etməmişdir. Hər ikisinin vəfatından sonra Teonun yoldaşı Yohanna bu məktubları nəşr etdirməyə nail oldu. Məktubların az bir hissəsi 1906 və 1913-cü ildə, böyük əksəriyyəti isə 1914-cü ildə çap olundu.[12][13] Vinsentin ifadəli yazı tərzi və “gündəlik yazan birinə xas səmimiyyəti”[10] ilə xarakterizə olunan məktublar hissə-hissə yazılmış avtobioqrafiya təsiri bağışlayır.[10] Tərcüməçi Arnold Pomerans bu məktubların nəşrinin “Van Qoqdan başqa demək olar heç bir rəssamın bizə bəxş etmədiyi Vinsentin rəssamlıq uğuru anlayışına yeni bir ölçü qazandırdığını” deyib.[14]

Vinsentdən Teoya gələn məktubların sayı 600-dan çox olsa da, Teonun Vinsentə yazdığı məktublardan geriyə təxminən 40-ı qalıb. Bundan əlavə, Vinsentin məktublarına bacısı Vil van Qoqa yazdığı 22, rəssam Anton van Rapparda yazdığı 58, Emil Bernara yazdığı 22 məktub, bundan əlavə, Pol Sinyak, Pol Qogen və tənqidçi Qabriel Alber Oreyə göndərdiyi tək-tək məktublar da daxildir. Bəzilərində rəssamın çəkdiyi eskizlərin[10] də yer aldığı məktubların çoxunda tarix qeyd olunmasa da, tarixçilər onların xeyli hissəsini xronoloji ardıcıllıqla sıralaya biliblər. Bununla belə, xüsusən Arldan göndərilmiş məktubların tarixi və transkripsiyası ilə bağlı problemlər hələ də qalmaqdadır. Arlda olarkən göndərdiyi təxminən 200 məktub holland, fransızingilis dillərində yazılıb.[15] Vinsentin bir müddət Parisdə Teo ilə yaşaması iki qardaşın məktublaşmasına olan ehtiyacı aradan qaldırdığından, onun həyatının bu mərhələsinə aid məlumatlarda müəyyən boşluqlar var.[16]

Vinsent məktublarında yaxşı məvacibi olan fransız rəssam Jül Bretonun adını tez-tez çəkib. O, 1875-ci ildə Teoya yazdığı məktublarda Bretonu gördüyünü qeyd etmiş, onun Salondakı rəsmləri haqda danışmış və Bertonun kitablarından birini qaytarmaq şərti ilə ona göndərə biləcəyini demişdir.[17][18] 1884-cü ilin martında Rapparda yazdığı məktubunda bir tablosunu Bretonun şeirindən təsirlənərək çəkdiyini qeyd etmiş,[19] 1885-ci ildə onun Torağayın mahnısı adlı məşhur əsərini “yaxşı” hesab etdiyini bildirmişdir.[20] 1880-ci ildə Bretonla tanış olmaq üçün 10 kilometr piyada yol qət edib Kuryer kəndinə getsə də, yəqin ki, Bretonunun uğurundan və (və ya) malikanəsinin əhatə edən hündür divardan çəkinərək, varlığını hiss belə etdirmədən geri qayıtmışdır.[21][22][23] Belə görünür ki, Breton Vinsentin kim olduğundan və onun yanına gəlməyə cəhd etməsindən xəbərsiz olub. İki rəssamın bir-birinə göndərdiyi heç bir məktub aşkarlanmayıb və Breton 1891-ci ildə yazdığı Rəssamın həyatı adlı avtobioqrafiyasında müasir rəssamlardan bəhs edərkən Vinsentin adını çəkməyib.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erkən həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Vinsent Villem van Qoq 1853-cü il 30 martda Hollandiyada, əhalisinin əksəriyyətini katoliklərin təşkil etdiyi Şimali Brabant əyalətinin Qrut-Zyundert məntəqəsində anadan oldu.[24] O, reformasiya olunmuş holland kilsəsinin keşişi Teodor van Qoq (1822–1885) və yoldaşı Anna Kornelia Karbetin (1819–1907) sağ qalmış ən böyük övladı idi. Van Qoq babasının və özündən düz bir il qabaq ölü doğulmuş qardaşının adını daşıyırdı. Vinsent Van Qoqlar ailəsində çox istifadə olunan ad idi: onun Vinsent (1789–1874) adlı babası 1811-ci ildə Leyden Universitetində teologiya üzrə təhsilini tamamlamış və altı övladından üçü incəsənət dileri olmuşdur. Valideynləri Van Qoqa bu adı atasının heykəltəraş olan əmisi Vinsentin (1729–1802) şərəfinə də qoymuş ola bilər.[25]

Van Qoqun anası Haaqadakı imkanlı bir ailənin qızı idi[26] və atası keşinin ən kiçik oğlu idi.[27] O, gələcək həyat yoldaşı ilə kiçik bacısı Kornelia Teodorun böyük qardaşı Vinsent (Sent) ilə evlənəndə tanış oldu. Onlar 1851-ci ilin mayında evlənib Zyundertə köçdü.[28] Vinsentin kiçik qardaşı Teo 1857-ci il 1 mayda dünyaya gəldi. Onun daha bir qardaşı (Kor) və üç bacısı (Elizabet, Anna və Vil olaraq tanınan Villemina) vardı. Sonrakı həyatında Vinsentin sadəcə Villemina və Teo ilə əlaqəsi qaldı.[29] Çox sərt və dindar qadın olan Anna Kornelia ailənin əhəmiyyətini ətrafındakı insanlarda klaustrofobiya yaradacaq qədər çox vurğulayırdı.[30] Teodorun maaşı çox olmasa da, kilsə ailəni ev, qulluqçu, iki aşpaz, fayton və atla təmin etmiş, Anna isə öz növbəsində uşaqlarına ailənin yüksək sosial mövqeyini qorumaq vəzifəsi vermişdi.[31]

Van Qoq ciddi və düşüncəli uşaq idi.[32] Təhsili ilə əvvəlcə anası və mürəbbiyəsi məşğul oldu 1860-cı ildə isə kənd məktəbinə getdi. 1864-cü ildə Çevenberqendəki yatılı məktəbə göndərilən Van Qoq burada özünü tərk edilmiş hiss etdi[33] və evə qayıtmaq üçün mübarizə apardı.[34] Bununla belə, 1866-cı ildə o, orta məktəb təhsili almaq üçün Tilburqa göndərildi və orada da özünü həddən artıq qəmgin hiss edtdi. Onun incəsənətə olan marağı gənc yaşda başlamışdı. Hələ uşaq ikən anası onu şəkil çəkməyə həvəsləndirirdi.[35] Onun ilk rəsmləri təsir gücünə malik olsalar da,[33] özlərində Vinsentin sonradan yaratdığı sənət nümunələrinə xas olan dərinliyi ehtiva etmirdilər.[36] Parisin tanınmış rəssamlarından olan və Tilburqdakı tələbələrə dərs keçən Konstant Kornelis Huismans əşyaları, xüsusən də, gündəlik istifadə olunan əşyaları və təbiəti təqlid etmək metodunu rədd edirdi. Van Qoqun sonsuz kədəri üzərində onsuz da az təsir gücü olan dərslərinə diqqət yetirməsinə imkan vermədi.[37] 1868-ci ilin martında o, qəflətən evə qayıtdı. Rəssam sonralar gəncliyinin “sərt, soyuq və bəhrəsiz” keçdiyini yazıb.[38]

1869-cu ilin iyulunda əmisi Sent Vinsent üçün “Qupil” firmasının Haaqadakı ofisində bir iş təşkil etdi.[39] 1873-cü ildə təlimini tamamladıqdan sonra firmanın Sauthempton küçəsində yerləşən London filialına transfer olundu və Stokueldə, 87-ci Hekford Yolu ünvanında yaşadı.[40] Bu vaxtlar Van Qoqun həyatının xoşbəxt dövrləri idi; sadəcə 20 yaşında olan və işində yetərincə uğur qazanan Vinsentin gəliri atasından çox idi. Teonun yoldaşı sonralar qeyd edib ki, həmin il Van Qoqun həyatının ən yaxşı ili idi. Ev sahibəsinin qızı Ursula Lauyeyə aşiq olan Vinsent hisslərini etiraf etdikdən sonra rədd cavabı aldı; Ursula gizlincə əvvəlki kirayəçi ilə nişanlanmışdı. Bundan sonra o, daha da özünə qapandı və dinə maraq göstərməyə başladı. Atası və əmisi 1875-ci ildə onun Parisə transferini təşkil etdilər, lakin onların incəsənəti əmtəələşdirdiyini düşünən Vinsent bir il sonra işdən çıxarıldı.[41]

Van Qoqun Kyusmisdəki evi. O, bu evdə rəssam olmağa qərar verdi.

O, 1876-cı ilin aprelində İngiltərəyə qayıtdı və bir müddət Ramsheytdə kiçik bir yatılı məktəbdə əvəzedici müəllim kimi pulsuz işlədi. Sahibkar Midlseksə, Aylvort şəhərinə gedəndə Vinsent də onunla birlikdə getdi.[42][43] Bu plan yoluna getməsə də, o, metodik məktəbdə nisbətən yaxşı bir iş tapıb keşiş köməkçisi oldu. [44] Bu müddət ərzində onun valideynləri Ettenə köçmüşdü;[45] 1876-cı ildə Milad bayramı vaxtı altı aylıq evə qayıdan Vinsent Dordrextdə bir kitab dükanında satıcı kimi işə başladı. O, işindən məmnun deyildi, vaxtını cızma-qara edərək və ya Bibliyanın bəzi hissələrini ingilis, fransız və alman dillərinə tərcümə edərək keçirdi.[46] Bütün fikrini dinə yönəldən Vinsent getdikcə daha dindarlaşdı və keşişlərə bənzəməyə başladı.[47] Həmin vaxtlar otaq yoldaşı olan Paul van Qörlitzin sözlərinə görə, o, ət yeməkdən imtina edib çox sadə şeylərlə qidalanırmış.[48]

Vinsentin dini etiqadını və pastor olmaq arzusunu dəstəkləyən ailəsi 1877-ci ildə onu Amsterdamda yaşayan, adlı-sanlı və hörmətli teoloq olam dayısı Yohannes Strikkerin yanına göndərdi.[49][50] Amsterdam Universitetində teologiya ixtisası üzrə təhsil almaq üçün imtahana hazırlaşan Vinsent imtahandan kəsildi[51] və 1878-ci ilin iyulunda dayısının evini tərk etdi. O, Brüssel yaxınlığında, Lakendəki protestant missionerlik məktəbində üç aylıq hazırlığı qarşısına məqsəd qoysa da, onda da uğurlu ola bilmədi.[52]

O, 1879-cu ilin yanvar ayında Belçikanın daş kömür şaxtaları rayonu olan Borinajda, Kiçik Vam[53] qəsəbəsində missioner kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Yoxsul əhaliyə dəstəyini nümayiş etdirmək üçün çörəkçidəki rahat yerini evsiz bir adama verdi, özü isə komada yaşadı və saman üzərində yatdı.[54] Amma onu cəhdləri uğursuzluqla nəticələndi, çünki səfil şəraitində yaşaması kilsənin nüfuslu şəxslərinin xoşuna gəlmədi və “keşişlik ləyaqətini ayaqlar altına aldığı” üçün onu işdən çıxardılar. Belə olduğu halda, o, Brüsselə qədər 75 kilometr yolu piyada qət etdi, daha sonra Kuryerə gəldi, ancaq valideynlərinin təzyiqi ilə Ettənə qayıtdı. Təxminən 1880-ci ilin mart ayına qədər orada qalan Van Qoqun gedişi valideynlərinin narahatlığına və qəzəbinə səbəb oldu. Atası əsəbləşərək onun Hildəki ruhi xəstəxanaya aparılmasını məsləhət gördü.[55][56]

Van Qoq 1880-ilin avqustunda Kuryerə qayıtdı və oktyabr ayına qədər bir mədən işçisi ilə birgə yaşadı.[57] Ətrafındakı insanlar və mənzərələr onda maraq oyatmağa başladı və Teonun incəsənətlə ciddi məşğul olması haqda verdiyi məsləhətdən sonra gördüyü şeyləri çəkməyə başladı. Teo ona holland rəssam Villem Rulofsdan dərs almağı təklif etdi və Vinsent qardaşına qulaq asıb bu məqsədlə Brüsselə getdi. Rəsmi incəsənət məktəblərinə nifrət etməsinə baxmayaraq, Rulofs onu Təsviri İncəsənət üzrə Kral Akademiyasına getməyə razı saldı. 1880-ci ilin noyabrında akademiyada qeydiyyatdan keçən Van Qoq orada anatomiyanı öyrəndi, kölgə verməyin və perspektivi tutmağın təməl qaydalarını mənimsədi.[58]

Etten, Drent və Haaqa[redaktə | əsas redaktə]

Key Vos-Strikker oğlu Yan ilə, 1979-1980-ci illər

O, 1881-ci ilin aprelində Ettenə qayıtdı və bir müddət valideynləri ilə yaşadı.[59] Rəsm çəkməyə davam edən Vinsent model olaraq çox vaxt qonşularından istifadə edirdi. 1881-ci ilin avqustunda anasının böyük bacısı Villeminanın və Yohannes Strikkerin yenicə dul qalmış qızı Kornelia “Key” Vos Strikker onlara baş çəkdi. Bu vəziyyətdən çox məmnun olan Vinsent onunla uzun gəzintilərə çıxırdı. Key ondan yeddi yaş böyük idi və səkkiz yaşında bir oğlu vardı. Van Qoq sevgisini etiraf edib ona evlənmə təklif edərək hər kəsi təəccübləndirdi.[60] O, bu təklifi “yox, heç vaxt, heç vaxt” (nid. "nooit, neen, nimmer") sözləri ilə rədd etdi.[61] Key Amsterdama qayıtdıqdan sonra Van Qoq da rəsmlərini satmaq üçün Haaqaya getdi və xalası qızının həyat yoldaşı Anton Mauve ilə tanış oldu. O, Van Qoqun olmaq istədiyi müvəffəqiyyətli rəssam idi.[62] Mauve ona bir neçə aya geri qayıtmasını və vaxtını həm kömür, həm də pastel boyalarla işləyərək keçirməsini məsləhət gördü; Vinsent Ettenə geri qayıtdı və Mauvenin məsləhətinə qulaq asdı.[62]

1881-ci il noyabrın sonlarında Van Qoqun Yohannesə yazdığı məktubu o, Teoya Vinsentin ona etdiyi “hücum” olaraq təsvir etmişdi.[63] Bir neçə gün içində o, Ettendən Amsterdama yollandı.[64] Key onunla görüşmədi və valideynləri göndərdikləri məktubda “Vinsentin israrının iyrənc olduğunu” yazırdı.[65] Ümidsizlik içində olan Van Qoq sol əlini lampanın alovuna tutaraq bu sözləri demişdir: “Onu görməyə icazə verənə qədər əlimi alova tuta bilərəm”.[65][66] Sonralar o, bu hadisəni yaxşı xatırlamırdı və təxmin elədi ki, yəqin ki, dayısı alovu söndürüb. Strikker Vinsentə açıq-aydın bildirdi ki, Keyin rədd cavabını və onların heç vaxt evlənməyəcəyi gerçəyini qəbul etməlidir; bunun əsas səbəbi isə onun maddi tələbatlarını ödəyə bilməməsi idi.[67]

Mauvedən dərs alan Van Qoq ondan akvarel boya ilə rəsm çəkməyi öyrəndi və növbəti ay Milad bayramı üçün evə qayıdana qədər bu yeni metod üzərində işlədi.[68] Kilsəyə getməkdən imtina etdiyi üçün atası ilə arasında mübahisə düşdü və evi tərk edib Haaqaya qayıtdı.[69] 1882-ci ilin yanvarında Mauve onu yağlı boya rəssamlığı ilə tanış etdi və öz emalatxanasını qurması üçün ona borc verdi.[70][71] Onların münasibəti bir ay ərzində pozuldu, buna səbəb isə çox güman ki, gips qəliblərə baxıb rəsm çəkməyin düzgün metod olub-olmadığı barədə aralarında yaranan anlaşılmazlıq idi.[72] Van Qoqun imkanı sadəcə küçədən tapdığı adamları qarşısında model olaraq əyləşdirməyə çatırdı, amma bu, Mauvenin xoşuna gəlmirdi.[73] İyunda qonoreyadan əziyyət çəkən Van Qoq üç həftə xəstəxanada qaldı.[74] Tezliklə, o, Teodan borc aldığı pulla yağlı boya aldı[75] və bu üsulla ilk rəsmini çəkdi. Van Qoq bu yeni metodu çox bəyəndi: o, boyanı kətanın üzərində yayıb daha sonra fırça ilə düzəldirdi. Rəssam belə yaxşı nəticə əldə etdiyinə görə təəccübləndiyini yazırdı.[76]

Damlar, Haaqadakı atelyedən görüntü, 1882-ci il, xüsusi kolleksiya

1882-ci ilin martında Mauvenin Van Qoqa qarşı münasibəti soyudu və daha onun məktublarına cavab vermədi.[77] O, Klazina Mariya “Sin” Hornik adlı içki düşkünü bir fahişə və onun kiçik bacısının Vinsentin evinə gəlib-getdiyini öyrənmişdi.[78][79][80]1882-ci ilin yanvar ayının sonlarında Vinsentlə tanış olan Sinin beş yaşında qızı vardı və hamilə idi. Onun əvvəl dünyaya gətirdiyi iki övladı ölmüşdü, amma Vinsentin bundan xəbəri yox idi;[81] 2 iyulda onun Villem adında oğlu doğuldu.[82] Van Qoqun atası onların münasibətindən xəbər tutunda Sini və iki uşağını tərk etməsi üçün ona təzyiq etdi. O, əvvəlcə atasına qarşı çıxdı[83][81][84] və onlarla birlikdə şəhərkənarına köçməyi düşündü, amma 1883-cü ilin sonlarında Sini və övlarını tərk etdi.[85] Bəlkə də, Vinsent ailə həyatının onun rəssam kimi inkişafına mane olduğunu hiss etmişdi.

Sin həyatında olanda Vinsentin evi daha xoşbəxt bir yer idi. Yəqin ki, yoxsulluq onu yenidən fahişəliyə qayıtmağa vadar etmişdi. O, qızını anasına, oğlu Villemi isə qardaşına verdi.[86] Villem 12 yaşı olarkən Rotterdama getdiyini xatırlayırdı; Sinin qardaşı ora gedib Villemin qanuni uşaq hesab olunması üçün Sini evlənməyə razı salmağa çalışmışdı.[87] O, atasının Van Qoq olduğuna inanırdı, amma onun doğulduğu vaxt bu fikri təkzib edirdi. Sin 1904-cü ildə özünü Şelda çayına ataraq öldürdü.[88]

1883-cü ilin sentyabrında Vinsent Hollandiyanın cənubunda yerləşən Drent əyalətinə köçdü. Tənhalıqdan az qala dəli olan rəssam dekabrda Nyuenendə yaşayan valideynlərinin yanına getdi.[88]

Rəssama çevrilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Nyuenen və Antverpen[redaktə | əsas redaktə]

Kartof yeyənlər, 1885-ci il. Van Qoq muzeyi, Amsterdam

Vinsent Nyuenendə rəssamlığa fokuslandı, tez-tez çölə çıxaraq karandaş və boya ilə toxucuları və onların daxmalarını təsvir edən çoxlu rəsm çəkdi. Onun həmin ərəfədə tamamladığı Yaz bağı tablosu 2020-ci ilin martında saxlanıldığı Müğənni Laren muzeyindən oğurlandı.[89][90] 1884-cü ilin avqustundan Vinsentdən on yaş balaca olan, qonşularının Marqo Begemann adlı qızı onu izləməyə başladı; Marqo ona aşiq oldu, Vinsentin duyğuları onunki kimi güclü olmasa da, qızın hisslərinə qarşılıq verdi. Onlar evlənmək istədi, amma hər ikisinin ailəsi bu evliliyə qarşı çıxdı. Pərişan halda olan Marqo yüksək dozada strixnin qəbul etdi, lakin Van Qoq onu yaxınlıqdakı xəstəxanaya çatdırdıqdan sonra xilas oldu.[82] 1885-ci il 26 martda Vinsentin atası ürək tutmasından dünyasını dəyişdi.[91]

1885-ci ildə Van Qoq bir sıra natürmortlar çəkdi.[92] Nyuenendə qaldığı 2 il ərzində karandaş və akvarellə çəkilmiş çoxlu sayda rəsm əsəri yaradan rəssam, eyni zamanda, təxminən 200 yağlı boya ilə çəkilmiş tablo ərsəyə gətirdi. Torpaq tonları, xüsusən də, tünd qəhvəyinin üstünlük təşkil etdiyi rəng paletində parlaq, canlı rənglərdən əsər-əlamət yox idi, bu da o dövrə aid rəsmlərini sonrakılardan fərqləndirir.[93]

1885-ci ilin əvvəlində Parisdəki bir incəsənət dileri onun rəsmləri ilə maraqlandı.[94] Teo ondan sərgiləmək üçün hazır əsərinin olub-olmadığını soruşdu.[95] O, Teonun bu sualına mayda ilk əsas işi olan “Kartof yeyənlər”i və illərdir çəkdiyi zəhmətin kuliminasiya nöqtəsi olan “kəndli obrazları” seriyası ilə cavab verdi.[96] Tablolarının satılmadığını görən Vinsent Teonun onları satmaq üçün kifayət qədər səy göstərmədiyindən şikayətləndi, Teo isə cavabında rəsmlərin çox tutqun, qaranlıq olduğunu və özündə impressionizmin parlaq üslubunu əks etdirmədiyini bildirdi.[93] Avqust ayında Van Qoqun tabloları ilk dəfə Haaqada Lyors adlı incəsənət dilerinin mağazasının pəncərələrində ictimai formada sərgiləndi. 1885-ci ilin sentyabrında kəndlilərin rəsmini çəkən zaman ona modellik edən gənc bir qız hamilə qaldı və hər kəs Vinsenti qıza təcavüz etməkdə günahlandırdı; kəndin keşişi kilsə camaatına ona modellik etməyi qadağan etdi.[97]

Həmin ilin noyabrı o, Antverpenə köçdü və Şəkillər küçəsində (nid. Lange Beeldekensstraat) bir boya tacirinin mağazasının yuxarısında otaq kirayəyə götürdü.[99] Yoxsulluq içində yaşayan Vinsent pis qidalanır, Teonun ona göndərdiyi pulu rəsm çəkməsi üçün lazım olan ləvazimatlar almağa və modellərə xərcləyirdi. Onun əsas qidası çörək, qəhvə və tütündən ibarət idi. 1886-cı ilin fevralında Teoya yazdığı məktubda keçən maydan bəri sadəcə altı dəfə isti xörək yediyini yazırdı. Digər tərəfdən, laxlayan dişləri ona əziyyət verirdi.[100] Antverpendə o, rəng nəzəriyyəsini öyrənmək üçün səylə çalışdı, vaxtını muzeylərdə keçirdi – xüsusən, Piter Paul Rubensin rəsmlərini araşdırırdı – və rəng paletini ona parlaq qırmızı, kobalt mavisi və zümrüd yaşılı əlavə edərək genişləndirdi. Van Qoq bərələrin saxlanıldığı ərazidən yapon ukiyo-e üslubunda qravürlər aldı, daha sonralar, bəzi rəsmlərinin arxa fonunu çəkərsən onların üslubundan istifadə etdi.[101] Rəssam spirtli içkilərdən yenə də həddən artıq çox istifadə edirdi[102] və 1886-cı il fevral-mart aylarında xəstəxanaya yerləşdirildi.[103] Onun həmin vaxt həm də sifilisdən müalicə olunduğu ehtimal edilir.[104]

Akademik, formal öyrənmə yöntəmini sevməsə də, sağaldıqdan sonra Antverpendə Təsviri İncəsənət Akademiyasında daha yuxarı səviyyəli təhsil üçün qəbul imtahanları verdi və 1886-cı ilin yanvarında rəssamlıq (boya və karandaşla) bölməsinə qəbul oldu. O, xəstə idi; çox işləməsi, pis qidalanması və həddən artıq siqaret çəkməsi onun vəziyyətini pisləşdirirdi.[105] 1886-cı il 18 yanvarda Antverpen Akademiyasında gips modellərə baxıb karandaşla rəsm çəkmə dərslərinə başladı. Qısa müddət sonra boyadan qeyri-ənənəvi istifadə tərzinə görə akademiyanın direktoru və müəllimi Çarlz Verlat ilə arasında mübahisə düşdü. O, həmçinin karadaşla rəsm dərsi keçən Franz Vink ilə də dalaşmışdı. O, nəhayət Ejen Siberdtin keçdiyi dərslərdə iştirak etməyə başladı. Amma tezliklə onunla da arasında konflikt düşdü: Siberdt tələb edirdi ki, rəsmdəki təsvirlər konturu ifadə etməli və xəttlərə əsaslanmalıdır, Van Qoq isə bununla razılaşmırdı. Dərsdə Vinsentdən Miloslu Veneranı çəkməsi tələb olunanda, o, flamand bir kəndli qadının qolsuz və çılpaq gövdəsini çəkdi. Siberdtin fikrincə, bu, Vinsentin onun rəhbərliyinə meydan oxuması demək idi və qələmi ilə onun rəsmində elə sərt şəkildə düzəliş etdi ki, kağız cırıldı. Bundan hiddətlənən Vinsent onun üstünə qışqırıb bu sözləri dedi: “Aydındır ki, sizin gənc qadının necə olduğundan xəbəriniz belə yoxdu. Tanrının lənətinə gələsiz! Qadının ombası, arxası və uşağını daşıya biləcəyi bir çanağı olmalıdır”. Bəzi mənbələrə görə, bu, onun akademiyada iştirak etdiyi son dərs idi və daha sonra Parisə getmişdi.[106] Siberdt ilə aralarında olanlardan təxminən bir ay sonra, 1886-cı il 31 martda Vinsent də daxil olmaqla, bir il ərzində akademiyanın 17 tələbəsinin bu hərəkəti təkrarladığı bildirildi. Van Qoqun Siberdt tərəfindən akademiyadan qovulması haqda uydurulan hekayənin heç bir əsası yox idi.[107]

Paris (1886–1888)[redaktə | əsas redaktə]

Anri de Tuluz-Lotrekin pastel boya ilə çəkdiyi Vinsent van Qoqun portreti adlı tablosu, 1887-ci il. Van Qoq muzeyi, Amsterdam
Con Piter Rassellin bu rəsmləri 1886-cı ildə Vinsent van Qoq (Yeni Cənubi Uels İncəsənət qalereyası, Sidney) adlı tablosunu çəkdikdən təxminən bir il sonra çəkib.[108]

1886-cı ilin martında Parisə köçən Vinsent Monmartrda, Teonun Laval küçəsindəki mənzilində qardaşı ilə birgə yaşadı və rəsmlərini Fernand Kormonun emalatxanasında çəkdi. İyun ayında iki qardaş Lepik küçəsində 54 nömrəli daha geniş bir mənzilə köçdü.[109] Vinsent Parisdə dost-tanışlarının təsvir olunduğu portretlər, natürmortlar, Mulen de la Qalet, Monmatr, AnyerSena çayından görünən mənzərələrin rəsmini çəkdi. 1885-ci ildə Antverpendə olarkən yapon ukiyo-e üsulu ilə hazırlanmış taxta qəliblərə maraq salan və emalatxanasını onlarla bəzəyən Van Qoq Parisdə olarkən də onlardan yüzlərlə topladı. Paris Illustre adlı jurnalın 1886-cı il may buraxılışının üz qabığında Keysay Eysenin bir fahişəni təsvir edən qravüründən təsirlənən rəssam özünü yapon üslubunda sınadı və 1887-ci ildə özünün Fahişə və ya Oiran tablosunu çəkdi.[110][111]

O, Delareybaret qalereyasında Adolf Montiçellinin portretini gördükdən sonra daha parlaq və nəzərəçarpan rəng paletindən istifadə etməyə başladı; onun Sent-Maridə dəniz mənzərəsi (1888) tablosu buna misal idi.[112][113] İki il sonra Teo və Vinsent Montiçellinin rəsmləri haqda kitabın çapı üçün pul verdi və Vinsent kolleksiyasına əlavə etmək üçün onun bir sıra tablonunu aldı.[114]

Van Qoq Fernand Kormonun atelyesi barədə Teodan öyrəndi.[115] 1886-cı ilin aprel və may aylarında[116] orada çalışan Vinsent 1886-cı ildə onun portretini çəkən avstraliyalı rəssam Con Piter Rassellin çevrəsi ilə tez-tez vaxt keçirirdi.[117] O, eyni zamanda, Emil Bernar, Lui Anketen və pastel boya ilə onun şəklini çəkən kimi Anri de Tuluz-Lotrek kimi rəssamlarla da tanış oldu. Onlar o zamanlar Pol Sezanın tablolarının sərgiləndiyi yeganə məkan olan Cülyen Tanginin (onun ləqəbi “Tangi ata” idi) boya mağazasında tanış oldular.[116] 1886-cı ildə orada təşkil olunan iki sərgi puantilizmneoimpressionizmin nümunələrini ilk dəfə gözlər önünə sərməklə bərabər, həm də Jorj-Pyer SyöraPol Sinyakın əsərlərinə olan marağı artırdı. Teo impressionist üslubda çəkilmiş tabloları özünün Monmartr bulvarında yerləşən qalereyasında satışa qoydu, amma Van Qoqun incəsənətdəki yenilikləri qəbul etməsi heç də tez bir vaxtda baş vermədi.[118]

İki qardaş arasındakı mübahisələr artmağa başladı. 1886-cı ilin sonunda Vinsentlə yaşamaq Teo üçün “demək olar ki, dözülməz” idi.[116] 1887-ci ilin əvvəllərinə qədər onların münasibəti yenidən qaydasına düşdü. Vinsent artıq Parisin şimal-qərbində, şəhərkənarı ərazidə yerləşən Anyerə köçmüşdü. O, Sinyakla da məhz burada tanış oldu və puantilizm üsulundan istifadə etməyə başladı: bu texnikaya əsasən, rəssam kətan üzərində çoxlu sayda rəngli nöqtələr qoyur, uzaqdan baxıldıqda isə rənglərin birləşməsi bir bütün əmələ gətirirdi. Bu üsul mavi və narıncı daxil olmaqla, bir-birini tamamlayan rənglərin canlı kontrastlar yaradabilmə qabiliyyətini vurğulayırdı.[95][116]

Van Qoq Anyerdə olduğu zaman Anyerdə Sena çayı boyunca körpülər rəsmində olduğu kimi parkları, restoranları və Sena çayını təsvir edən tablolar yaratdı. Teo və Vinsent 1887-ci ilin noyabrında Parisə yenicə gəlmiş Pol Qogen ilə dostlaşdı.[119] [120] İlin sonuna doğru Vinsent Klişi Bulvarı 43 ünvanında yerləşən Bulon restoranında Bernar, Lui Anketen və Tuluz-Lotrek ilə birgə sərgi təşkil etdi. Sonralar Bernar yazırdı ki, sərgi Parisdəki hər şeydən öndə gedirdi.[121] Bernar və Anketen bu sərgidə ilk rəsmlərini satdı, Van Qoq Qogenlə iş mübadiləsi etdi. Sərgidə incəsənət, rəssamlar və onların sosial vəziyyətləri haqda gedən müzakirələr get-gedə yayıldı, Kamil Pissarro və oğlu Lüsyen Pissarro kimi şəxsləri sərgiyə cəlb etdi. Parisdə yaşadığı 2 il ərzində 200-dən çox sənət nümunəsi ərsəyə gətirən Vinsent 1888-ci ilin fevralında oradakı həyatdan sıxıldığını hiss etdi və şəhəri tərk etdi. Gedişindən bir neçə saat əvvəl Teonun müşayiəti ilə ilk və son dəfə Syöraya öz emalatxanasında baş çəkdi.[122]

Rəssam kimi inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Arl (1888 – 1889)[redaktə | əsas redaktə]

Sarı Ev, 1888-ci il. Van Qoq muzeyi, Amsterdam

İçki ucbatından xəstələnən və çox siqaret çəkməyin səbəb olduğu öskürəkdən əziyyət çəkən Vinsent 1888-ci ilin fevralında Arlda sığınacaq axtardı.[15] Görünür, rəssam buraya ağlında incəsənət koloniyası yaratmaq düşüncəsi ilə köçmüşdü. Danimarkalı rəssam Kristian Muryer Piterson iki ay ona yoldaşlıq etdi. Arl əvvəllər Vinsentə ekzotik gəlirdi; bir məktubunda o, oranı xarici ölkə kimi təsvir etmişdir: “Zuavlar, fahişəxanalar, ilk dini ayininə gedən, valehedici görünüşlü kiçik qız, öz cübbəsində qorxunc kərgədana bənzəyən keşiş, absent içən insanlar, bütün bunlar hamısı mənə sanki başqa dünyadan olan varlıqlar kimi görünür.”[123]

Arlda keçirdiyi vaxt Van Qoqun ən məhsuldar olduğu periodlardan biridir: o, bu dövrdə yağlı boya ilə çəkilmiş 200 tablo, karandaş və sulu boya ilə çəkilmiş 100-dən çox rəsm əsəri yaratdı.[124] Şəhərkənarı ərazi və onun işığı Vinsenti ovsunlamışdı; bu dövrlərdə çəkdiyi rəsmlər sarı, ultramarin rəngi və çəhrayı-bənövşəyi rənglə zəngin idi. Tablolarında məhsul yığımı, buğda tarlaları, ümumi olaraq, kənd həyatının nişanələri nəzərə çarpırdı. 1888-ci ildə çəkdiyi, buğda tarlalarını əhatə edən yerlərin mənzərəsi təsvir edən Köhnə dəyirman tablosu buna misal idi.[125]Bu tablo Pol Qogen, Emil Bernar, Şarl Laval və başqalarının tabloları qarşılığında 1888-ci il 4 oktyabrda Pont-Avenə göndərilən yeddi rəsm əsərindən biri idi.[125]

Arlın təsvirlərinin əsk olunduğu rəsmlərdə Van Qoqun holland ailəsində böyüməsinin təsirləri özünü göstərirdi; onun tablolarında tarlaların və küçələrin bir-birinə keçidində perspektiv çatışmırdı, amma rənglərdən çox gözəl şəkildə istifadə olunmuşdu.[126] Bunu yenicə anlamış rəssamın rəssamın 1888-ci ilin martında “perspektiv çərçivəsi” ilə çəkdiyi peyzajlardan üçü Sərbəst Rəssamlar Cəmiyyətinin (fr. Société des Artistes Indépendants) illik sərgisində nümayiş olundu. Yaxınlıqda yerləşən Fonveydə yaşayan amerikalı rəssam Dac Uilyam MakNayt aprel ayında onu ziyarət etdi.[127][128] 1888-ci il 15 mayda Lamartin meydanındakı Sarı Evin sağ qanadını aylıq on beş franka kirayəyə götürdü. Mebellə döşənməyən otaqlarda aylar idi ki, kimsə yaşamamışdı.[129]

Vinsent 7 mayda Otel Karreldən Kafe de la Qara köçdü,[130] oranın sahibi Yozef və Mari Jinu ilə dostlaşdı. Onun Sarı Evə köçə bilməsi üçün əvvəlcə oranı tam şəkildə mebellə təchiz etmək lazım idi, amma Van Qoq oranı emalatxana kimi istifadə edə bilirdi.[131] Rəsmlərini göstərə bilmək üçün bir qalereyası olmasını istəyən Van Qoqun çəkdiyi Van Qoqun stulu (1888), Arlda yataq otağı (1888), Gecə kafesi (1888), Gecə kafe terası (sentyabr, 1888), Rona üzərində ulduzlu gecə (1888) və Natürmort: on iki günəbaxanlı vaza (1888) kimi tabloların hər birini Sarı Evi dekorasiya etmək məqsədilə çəkdi.[132]

Rəssam yazırdı ki, Gecə kafesi rəsmi ilə “kafenin insanın özünü məhv edə biləcəyi, dəli ola və cinayət törədə biləcəyi bir yer olduğu” fikrində ifadə etməyə çalışıb.[133] İyun ayında Sent-Mari-de-la Merə gedən Van Qoq ikinci zuav leytenantı olan Pol-Ejen Milyeyə dərs keçdi,[134]dənizdəki qayıqları və kəndi çəkdi.[135] MakNayt Vinsenti bəzən Fonveydə qalan belçikalı rəssam Ejen Boşla tanış etdi və onlar iyul ayında iki dəfə bir-birinə baş çəkdi.[134]

Qogenin gəlişi (1888)[redaktə | əsas redaktə]

Pol Qogenin "Günəbaxanlar"ın rəssamı: Van Qoqun portreti adlı tablosu, 1888-ci il. Van Qoq muzeyi, Amsterdam

1888-ci ildə Qogenin Arla gəlməyə razı olması Vinsentin dostu olacağına və ağlındakı rəssamlar ittifaqını quracağına olan ümidləri artırdı. Avqustda Qogenin gəlişini gözləyərkən o, Günəbaxanlar rəsmini çəkdi. Boş yenidən Vinsentə baş çəkəndə o, Boşun portretini, eyni zamnda, Ulduzlu səmaya qarşı şair tablosunu çəkdi.[136][137]

Qogenin gəlişinə hazırlaşan Vinsent portretini çəkdiyi poçtalyon Yozef Rulenin məsləhəti ilə evə iki çarpayı aldı. Sarı Ev hələ də mebellə tam döşənmiş olmasa da, Van Qoq 17 sentyabrda orada ilk gecəsini keçirdi.[138][139][140] Qogen onunla birgə işləməyə və yaşamağa razı olan zaman Vinsent yəqin ki, indiyə qədər ən çox səy göstərdiyi tablosu olan Sarı Evin dekorasiyası üzərində çalışırdı.[141] O, həmçinin Van Qoqun stuluQogenin stulu rəsmlərini də tamamladı.[142]

Van Qoqun çoxsaylı xahişlərindən sonra Qogen 23 oktyabrda Arla gəldi və onlar noyabrda birlikdə işləməyə başladılar. Qogen özünün "Günəbaxanlar"ın rəssamı tablosunda Van Qoqu təsvir etdi, Vinsent isə Qogenin təklifini qəbul edib şəkilləri onlara baxaraq yox, onların yaddaşında qalan görüntüsünə əsasən çəkdi. Bu “xəyali” rəsmlərə Etten bağının xatirəsi tablosu da daxil idi.[143] İki rəssam ilk dəfə çöldə birlikdə işləmək üçün Aliskana gedib Aliskan tablolarını əsrəyə gətirdilər.[144] Arlda qaldığı müddət ərzində Qogenin özünün tək çəkdiyi yeganə rəsm əsəri Van Qoqun portreti idi.[145]

1888-ci ilin dekabrında Monpelyeyə gedən Van Qoq və Qogen orada Qustav KurbeEjen Delakruanın Fabra muzeyindəki tablolarını gördülər.[146] Onların münasibəti get-gedə pozulmağa başlamışdı; Vinsent Qogenə heyranlıq duyurdu və Qogenin də ona eyni cür davranmasını istəyirdi, amma Qogenin təkəbbürü və ona qarşı amiranə tərzi Van Qoqu qıcıqlandırır və məyus edirdi. Onlar tez-tez mübahisə edirdi; Vinsentin Qogenin onu atıb gedəcəyinə dair qorxuları artmağa başlamışdı və Vinsentin deyimi ilə, aralarındakı “hədsiz gərginlik” sürətlə krizis həddinə doğru irəliləyirdi.[147]

Arlda hospitalda (Dekabr, 1888)[redaktə | əsas redaktə]

30 dekabr 1888-ci ildə Van Qoqun qulağını kəsməsi barədə yerli qəzetdə çıxan xəbər[148]
Feliks Reyin portreti, 1889-cu ilin yanvarı. Puşkin muzeyi, Moskva. Üzərində Vinsentin qulağına dəymiş zədənin əks olunduğu eskizlər və qeydlər həkim Rey tərəfindən romançı İrvinq Stoun üçün yazılıb.

Van Qoqun qulağını kəsməsinə gətirib çıxaran hadisələrin dəqiq ardıcıllığı məlum deyil. 15 il sonra Qogen qeyd edib ki, hadisənin baş verdiyi həmin gecə Vinsent fiziki baxımdan təhdidkar olan bir sıra davranışlar sərgiləyib.[149] Onların münasibəti qarışıq idi və ola bilsin ki, Teonun Qogenə borcu vardı; Qogen iki qardaşın onu maddi cəhətdən istismar etdiyindən şübhələnirdi.[150] Çox güman ki, Van Qoq Qogenin getməyi planlaşdırdığını anlamışdı.[150] Sonrakı günlər güclü yağış yağması iki rəssamı Sarı Evdə qalmağa məhkum etdi.[151] Qogen bildirib ki, o, gəzintiyə çıxmaq üçün evi tərk edən zaman Vinsent onun arxasınca gəlib və əlində ülgüclə ona tərəf qaçıb.[151] Bu məlumatın gerçəkliyi əks etdirməsi təsdiqlənməyib;[152] çox güman ki, oteldə qalan Qogen həmin gecəni demək olar ki, Sarı Evdə keçirməmişdi.[151]

1888-ci 23 dekabr axşamı Qogenlə arasında baş verən mübahisədən sonra[153] Van Qoq otağına qayıtdı; səs halusinasiyaları eşidən rəssam ülgüclə sol qulağını kəsdi (bəzi mənbələrdə onun qulağını tam şəkildə, bəzilərində isə sadəcə bir hissəsini kəsməsi qeyd olunur) və bu, kəskin qanaxmaya səbəb oldu.[154] O, yaranı sarğı ilə bağladı, qulağını kağıza bükdü və onu həm özünün, həm də Qogenin tez-tez getdiyi fahişəxanadakı qadına verdi.[154] Van Qoq növbəti gün səhər bir polis işçisi tərəfindən huşsuz halda tapıldı və xəstəxanaya aparıldı,[155][156] orada onu hələ təcrübə keçən gənc həkim Feliks Rey müalicə etdi. Van Qoqun qulağı xəstəxanaya gətirilmişdi, amma həddən artıq çox vaxt keçdiyindən Rey onu yenidən birləşdirməyə cəhd etmədi.[151] Van Qoqu tədqiq edən incəsənət tarixçisi Bernadet Mörfi 1952-ci ildə 80 yaşında Arlda vəfat edən və övladları hələ də Arldan bir az kənarda yaşayan Qabriel adlı qadının kimliyini müəyyənləşdirdi. Gəncliyində "Qebi" kimi tanınan Qabriel Vinsent ona qulağını gətirən zaman fahişəxanada və başqa yerli müəssisələrdə çalışan 17 yaşlı təmizlikçi qız idi.[153][157][158]

Vinsent hadisəni xatırlamırdı, bu da ağla onun şiddətli psixi pozuntudan əziyyət çəkdiyi fikrini gətirmişdi.[159] Xəstəxanada ona qoyulan diaqnoza görə, o, "kəskin maniya və ümumi sayıqlama"dan əziyyət çəkirdi;[160] bir neçə gün içində yerli polis onun xəstəxanaya yerləşdirilməli olduğunu bildirdi.[161][162] Qogen 24 dekabrda köhnə dostu Andris Bonqerin bacısı Yohannaya evlilik təklifi etmiş Teonu dərhal bundan xəbərdar etdi.[163] Bunu eşidən Teo Arla gedən gecə qatarına minə bilmək üçün dərhal stansiyaya yollandı. O, Arla Milad bayramında çatdı, yarı-ayıq halda olan və çox güman ki, onu tam anlamayan Vinsentə təsəlli verdi. Teo həmin axşam Arlı tərk edib Parisə getdi.[164]

Müalicəsinin ilk günlərində Van Qoq təkrar-təkrar Qogenin harada olduğunu soruşurdu, Qogen isə bu məsələ ilə məşğul olan polisə bu sözləri demişdi: "Xahiş edirəm, Müsyö, bu adamı mehribancasına, qayğı ilə oyadın, məni soruşsa, Parisə getdiyimi deyin. Məni görmək onun üçün ölümcül ola bilər."[165] Arldan qaçan Qogen Vinsenti bir də heç vaxt görmədi. Onlar məktublaşmağa davam etdi və 1890-cı ildə Qogen ona Antverpendə birlikdə emalatxana qurmağı təklif etdi. Xəstəxanaya Vinsenti görməyə gələnlər arasında Mari Jinu və Rulen də var idi.[166]

Ona qoyulan pessimist diaqnoza baxmayaraq, Van Qoq sağaldı və 1889-cu il 7 yanvarda Sarı Evə qayıtdı.[167] Halusinasiya və deluziyalardan əziyyət çəkən rəssam növbəti ayları xəstəxana və ev arasında keçirdi.[168] Onu "kürən dəli" (fr. "le fou roux") adlandıran şəhər əhalisimdən 30 nəfər (bura Jinu ailəsi də daxil idi) Van Qoq əleyhinə ərizə yazdığından polis mart ayında onun evini bağladı;[161] Van Qoq xəstəxanaya qayıtdı. Pol Sinyak mart ayında iki dəfə ona baş çəkdi;[169] baş verən daşqınlar öz evindəki rəsm əsərlərini korladıqdan sonra o, həkim Reyə məxsus bir otağa köçdü.[170][171] İki ay sonra Van Qoq Arlı tərk etdi və könüllü şəkildə Sen-Remidəki ruhi xəstəxanaya getdi. Təxminən bu vaxtlar o yazırdı: "Bəzən zaman pərdəsi və vəziyyətin ölümcüllüyü sanki bir an içində bir-birindən ayrılır və mənə təsviri mümkün olmayan bir iztirab hissi verir."[172]

O, 1888-cu ildə çəkdiyi Həkim Feliks Reyin portreti adlı tablonu həkimin özünə verdi.Tablonu bəyənməyən Rey onu toyuq qəfəsi düzəltmək üçün istifadə etdi, daha sonra isə kiməsə verdi.[173] 2016-cı ildə tablo Puşkin Təsvir İncəsənət muzeyinə gətirildi və qiymətinin 50 milyon dollardan çox olduğu bildirildi.[174]

Sen-Remi (May, 1889 – May, 1890)[redaktə | əsas redaktə]

1889-cu il 8 mayda Sen-Remi Mavzoliyalı Pavel sığınacağı kimi tanınan ruhi xəstəxanaya yerləşən rəssamın baxıcısı protestant keşiş Frederik Salles idi. Xəstəxana Arldan 30 kilometrdən də az məsafədə yerləşən keçmiş monsatr idi və əvvəllər hərbi həkim olmuş Teofil Peyron tərəfindən idarə olunurdu. Vinsent barmaqlıqlı pəncərələri olan iki hücrənin birini emalatxana kimi istifadə edirdi.[175] Orada qaldığı dövrdə xəstəxana və bağçası onun rəsmlərinin əsas mövzusuna çevrildi. Sığınacağın vestibülüSen-Remi (sentyabr, 1889) kimi tablolarında xəstəxananın içini, Yasəmən kolu (may, 1889) tablosunda isə onun bağçasını təsvir etdi. Bu dövrə aid bəzi rəsmləri burulğanlı təsvirlərlə xarakterizə olunurdu; Ulduzlu gecə tablosu buna misal ola bilər. Bəzən Van Qoqa kiminsə nəzarəti altında çölə çıxmağa icazə verilirdi, bu zaman o, Yuxarıdan görünən dərə və əkinçi, Arxa fonda Alp dağı və zeytun ağacları (1889), Sərv ağacları (1889), Sərv ağacları ilə qağdalı tarlası (1889) və Gecə Provansda kənd yolu (1890) kimi tabloları çəkdi. Sentyabrda o, Arlda yataq otağı rəsminin iki yeni versiyasını hazırladı.[176]

Tez-tez çölə çıxa bilmədiyinə görə, tezliklə Vinsent tabloları üçün mövzu tapmaqda çətinlik çəkməyə başladı və yeni rəsm əsərləri yaratmaq əvəzinə başqa rəssamların rəsmlərinin interpretasiyaları üzərində işlədi. Buraya Jan-Fransua Millenin Əkinçi, Günorta istirahəti tablolarının, eləcə də, bir sıra əvvəlki rəsm əsərlərinin variasiyaları daxil idi. Jül Breton, Qustav Kurbe və Millenin realizminə heyran olan[177] Van Qoq özünün çıxardığı nüsxələri Bethovenin əsərlərinin başqa bir musiqiçi tərəfindən edilmiş interpretasiya ilə müqayisə edirdi.[178]

Onun Məhbusların gəzintisi (1890) adlı tablosu Qüstav Dorenin (1832–1883) qravürünə əsasən çəkilmişdi. Tralbot iddia edir ki, tablonun mərkəzində, izləyiciyə baxan məhbus Vinsentin özüdür,[179] Yan Halsker isə bu fikirlə razılaşmır.[180]

1890-cı ilin fevral və aprel ayları arasında Van Qoqun vəziyyəti yenidən pisləşdi. Bu vaxt ərzində depresiyada olan rəssamın nəsə yazmağa halı olmasa rəssam da, az da olsa nəsə çəkə bilirdi.[181] O, daha sonra Teo yazırdı ki, “Şimalın yaddaşında qalan xatirələrinə” əsasən bir neçə rəsm çəkə bilmişdi.[182] Bunlardan biri Qürubda qarlı tarlada yer qazan iki kəndli qadın idi. Halskerin fikrincə, bu azsaylı rəsmlər Van Qoqun bu dövrdə üzərində işlədiyi peyzajların və insan fiqurlarını təsvir edən digər rəsmlərin özəyini təşkil edirdi. O, düşünür ki, bu qısa period Van Qoqun xəstəliyinin onun sənətinə güclü təsir etdiyi yeganə dövr idi.[183] Vinsent anasından və qardaşından 1880-ci illərin əvvəllərində yaratdığı kobud rəsmləri və qaralamaları ona göndərmələrini xahiş etdi, beləcə, köhnə cızma-qaralarına baxıb yeni rəsmlər çəkə biləcəkdi.[184] Rəngləri araşdıran Halsker bu dövrə aid Dərdli qoca kişi (“Əbədiliyin qapısında”) tablosunu “uzaq keçmişdə qalmış zamanların daha bir aydın xatirəsi” olaraq təsvir etmişdi.[98][183][185] İncəsənət tənqidçisi Robert Hyuzun fikrincə, Van Qoqun ömrünün sonlarında çəkdiyi, “dəqiqlik və zərafətə can atan” rəsmlər onun yaradıcılığının öz zirvəsinə çatdığını göstərir.[123]

Alver Orye 1890-cı ilin yanvanında Mercure de France jurnalında Vinsentin sənətini təriflədi və onu “dahi” adlandırdı.[186] Madam Jinu 1888-ci ilin noyabrında həm Vinsent, həm də Qogen üçün modellik etmişdi; Van Qoq fevralda Qogenin o zamanlar qara kömür qələmlə çəkdiyi eskiz əsasında Arllı qadın (Madam Jinu) rəsminin beş versiyasını çəkdi.[187] Fevral ayında o, həm də Brüsseldəki XX Cəmiyyəti adlı avanqard rəssamlar cəmiyyətinin illik sərgisində iştirak etməyə dəvət olundu. Axşam baş tutan açılış yeməyində cəmiyyətin üzvü Henri de Qro Vinsentin sənətini təhqir etdi. Tuluz-Lotrek onun dediklərinə qarşı çıxdı və daha sonra Sinyak bildirdi ki, əgər Lutrek təslim olsa, o, Van Qoqun şərəfi uğrunda mübarizə aparmağa hazırdır. De Qro üzr istədi və oranı tərk etdi. Sonralar Van Qoqun işləri Parisdə Sərbəst Rəssamlar Cəmiyyətində sərgilənəndə Klod Mone onun rəsmlərinin sərgidəkilərin ən yaxşısı olduğunu qeyd etdi.[188] Vinsent Teonun oğlu doğulandan sonra yazırdı: “Mən dərhal otaqlarından asmaları üçün səmaya qarşı ağ çiçək açmış badam ağacı budaqlarının şəklini çəkməyə başladım; bu, onun üçün idi.”[189]

Over-syür-Uaz (May – İyul, 1890)[redaktə | əsas redaktə]

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Sunflowers – Van Gogh Museum". vangoghmuseum.nl. 29 October 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 September 2016.
  2. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru: açıq məlumat platforması — 2011.
  3. 1 2 3 4 http://www.imdb.com/name/nm0994883/
  4. 1 2 3 4 Vincent van Gogh
  5. https://rkd.nl/explore/artists/32439
  6. https://en.isabart.org/person/7750
  7. Le revolver avec lequel Van Gogh se serait mortellement blessé en vente à Paris Arxivləşdirilib 2 aprel 2019 at the Wayback Machine in Le Figaro 2 April 2019
  8. McQuillan, (1989), 9
  9. Van Gogh, (2009), "Van Gogh: The Letters"
  10. 1 2 3 4 McQuillan, (1989), 19
  11. Pomerans, (1997), xv
  12. Rewald, (1986), 248
  13. Pomerans, (1997), ix, xv
  14. Pomerans, (1997), ix
  15. 1 2 Hughes, (1990), 143
  16. Pomerans, (1997), i–xxvi
  17. "Vincent van Gogh to Theo van Gogh : 9 December 1875". www.webexhibits.org. İstifadə tarixi: 2021-01-01.
  18. "034 (034, 27): To Theo van Gogh. Paris, Monday, 31 May 1875. - Vincent van Gogh Letters". www.vangoghletters.org. İstifadə tarixi: 2021-01-01.
  19. "The Poem That Inspired a Van Gogh Painting, Written in His Hand". The Raab Collection (ingilis). İstifadə tarixi: 2021-01-01.
  20. "500 (503, 406): To Theo van Gogh. Nuenen, Monday, 4 and Tuesday, 5 May 1885. - Vincent van Gogh Letters". www.vangoghletters.org. İstifadə tarixi: 2021-01-01.
  21. Route, Van Gogh. "Vincent van Gogh in Borinage, Belgium". Van Gogh Route (ingilis). İstifadə tarixi: 2021-01-01.
  22. hoakley (2017-04-06). "Jules Breton's Eternal Harvest: 4 1877-1889". The Eclectic Light Company (ingilis). İstifadə tarixi: 2021-01-01.
  23. "AN ARTIST IS BORN". AwesomeStories.com (ingilis). İstifadə tarixi: 2021-01-01.
  24. Pomerans, (1997), 1
  25. Erickson, (1998), 9
  26. Naifeh, Smith, (2011), 14–16
  27. Naifeh, Smith, (2011), 59
  28. Naifeh, Smith, (2011), 18
  29. Walther, Metzger, (1994), 16
  30. Naifeh, Smith, (2011), 23–25
  31. Naifeh, Smith, (2011), 31–32
  32. Sweetman, (1990), 13
  33. 1 2 Tralbaut, (1981), 25–35
  34. Naifeh, Smith, (2011), 45–49
  35. Naifeh, Smith, (2011), 36–50
  36. Hulsker, (1980), 8–9
  37. Naifeh, Smith, (2011), 48
  38. Van Gogh, (2009), Letter 403. Vincent to Theo van Gogh, Nieuw-Amsterdam, on or about Monday, 5 November 1883.
  39. Walther, Metzger, (1994), 20
  40. Van Gogh, (2009), Letter 007. Vincent to Theo van Gogh, The Hague, Monday, 5 May 1873.
  41. Tralbaut, (1981), 35–47
  42. Pomerans, (1997), xxvii
  43. Van Gogh, (2009), Letter 088. Vincent to Theo van Gogh. Isleworth, Friday, 18 August 1876.
  44. Tralbaut, (1981), 47–56
  45. Naifeh, Smith, (2011), 113
  46. Callow, (1990), 54
  47. Naifeh, Smith, (2011), 146–147
  48. Sweetman, (1990), 175
  49. McQuillan, (1989), 26
  50. Erickson, (1998), 23.
  51. Grant, (2014). səh. 9
  52. Hulsker, (1990), 60–62, 73
  53. Sweetman, (1990), 101
  54. Fell, (2015), 17
  55. Naifeh, Smith, (2011), 209–210, 488–489
  56. Van Gogh, (2009), Letter 186. Vincent to Theo van Gogh. Etten, Friday, 18 November 1881.
  57. Van Gogh, (2009), Letter 156. Vincent to Theo van Gogh. Cuesmes, Friday, 20 August 1880.
  58. Tralbaut, (1981), 67–71
  59. Pomerans, (1997), 83
  60. Sweetman, (1990), 145
  61. Van Gogh, (2009), Letter 179. Vincent to Theo van Gogh. Etten, Thursday, 3 November 1881.
  62. 1 2 Naifeh, Smith, (2011), 239–240
  63. Van Gogh, (2009), Letter 189. Vincent to Theo van Gogh. Etten, Wednesday, 23 November 1881.
  64. Van Gogh, (2009), Letter 193. Vincent to Theo van Gogh, Etten, on or about Friday, 23 December 1881, describing the visit in more detail.
  65. 1 2 Van Gogh, (2009), Letter 228. Vincent to Theo van Gogh, The Hague, on or about Tuesday, 16 May 1882.
  66. Sweetman, (1990), 147
  67. Gayford, (2006), 125
  68. Naifeh, Smith, (2011), 250–252
  69. Van Gogh, (2009), Letter 194. Vincent to Theo van Gogh, The Hague, Thursday 29 December 1881
  70. Van Gogh, (2009), Letter 196. Vincent to Theo van Gogh. The Hague, on or about Tuesday, 3 January 1882.
  71. Walther, Metzger, (1994), 64
  72. Van Gogh, (2009), Letter 219
  73. Naifeh, Smith, (2011), 258
  74. Van Gogh, (2009), Letter 237. Vincent to Theo van Gogh. The Hague, on or about Thursday, 8 June 1882.
  75. Tralbaut, (1981), 110
  76. Naifeh, Smith, (2011), 306
  77. Tralbaut, (1981), 96–103
  78. Callow, (1990), 116; cites the work of Hulsker
  79. , Callow, (1990), 123–124
  80. , Van Gogh, (2009), Letter 224. Vincent to Theo van Gogh. The Hague, on or about Sunday, 7 May 1882
  81. 1 2 Callow, (1990), 116–117
  82. 1 2 Tralbaut, (1981), 107
  83. Callow, (1990), 132
  84. Tralbaut, (1981), 102–104, 112
  85. Arnold, (1992), 38
  86. Tralbaut, (1981), 113
  87. Wilkie, (2004), 185
  88. 1 2 Tralbaut, (1981), 111–122
  89. "Opportunistic Thieves Just Stole a Prized Van Gogh Landscape From a Locked-Down Dutch Museum Under Cover of Night". artnet News. 30 March 2020. İstifadə tarixi: 30 March 2020.
  90. Sweetman, (1990), 174
  91. Tralbaut, (1981), 154
  92. Hulsker, (1980), 196–205
  93. 1 2 Tralbaut, (1981), 123–160
  94. Naifeh, Smith, (2011), 436
  95. 1 2 van Uitert, van Tilborgh və van Heugten, (1990), 29
  96. McQuillan, (1989), 127
  97. Walther, Metzger, (1994), 709
  98. 1 2 3 Naifeh, Smith, (2011), 820
  99. Callow, (1990), 181
  100. Callow, (1990), 184
  101. Hammacher, (1985), 84
  102. Callow, (1990), 253
  103. Naifeh, Smith, (2011), 477
  104. Arnold, (1992), 77
  105. Tralbaut, (1981), 173
  106. Naifeh, Smith, (2011), 448–489
  107. Jan Lampo, In het Spoor van de Academie – persbericht Arxivləşdirilib 6 fevral 2017 at the Wayback Machine
  108. Five studies of Vincent van Gogh, Art Gallery of New South Wales. Retrieved 15 August 2018.
  109. Tralbaut, (1981), 187–192
  110. Pickvance, (1984), 38–39
  111. Vincent van Gogh - Courtesan (after Eisen) - Van Gogh Museum
  112. Sweetman, (1990), 135
  113. Van Gogh, (2009), Letter 853. Vincent to Albert Aurier. Saint-Rémy-de-Provence, Sunday, 9 or Monday, 10 February 1890.
  114. Naifeh, Smith, (2011), 520–522
  115. Naifeh, Smith, (2011), 702
  116. 1 2 3 4 Walther, Metzger, (1994), 710
  117. Pickvance, (1986), 62–63
  118. Tralbaut, (1981), 212–213
  119. Druick, Zegers, (2001), 81
  120. Gayford, (2006), 50.
  121. Hulsker, (1990), 256
  122. Van Gogh, (2009), Letter 640. Vincent to Theo van Gogh, Arles, Sunday, 15 July 1888. Letter 695. Vincent to Paul Gauguin, Arles, Wednesday, 3 October 1888.
  123. 1 2 Hughes, (1990), 144
  124. Pickvance, (1984), 11
  125. 1 2 Pickvance, (1984), 177
  126. Hughes, (1990), 143–144
  127. Pickvance, (1986), 129
  128. Pomerans, (1997), 348
  129. Nemeczek, (1999), 59–61
  130. Gayford, (2006), 16
  131. Callow, (1990), 219
  132. Pickvance, (1984), 175–176
  133. Tralbaut, (1981), 266
  134. 1 2 Pomerans, (1997), 356, 360
  135. "Fishing Boats on the Beach at Saintes-Maries-de-la-Mer, 1888". Permanent Collection. Van Gogh Museum. Retrieved 23 February 2016.
  136. Hulsker, (1980), 356
  137. Pickvance, (1984), 168–169, 206.
  138. Van Gogh, (2009), Letter 677. Vincent to Theo van Gogh. Arles, Sunday, 9 September 1888; Letter 681 Vincent to Theo van Gogh. Arles, Sunday, 16 September 1888
  139. Gayford, (2006), 18
  140. Nemeczek, (1999), 61.
  141. Dorn, (1990)
  142. Pickvance, (1984), 234–235
  143. Hulsker, (1980), 374–376
  144. Gayford, (2006), 61
  145. Walther, Metzger, (1994), 411
  146. Pickvance, (1984), 195
  147. Gayford, (2006), 274–277
  148. Hulsker, (1980), 380–382
  149. McQuillan, (1989), 66
  150. 1 2 Druick, Zegers, (2001), 266
  151. 1 2 3 4 Sweetman, (1990), 290
  152. Sweetman, (1990), 1
  153. 1 2 Berkeley Library. UCLA. "What actually happened to Vincent van Gogh’s ear? Here are 3 things you should know." Virgie Hoban. 26 November 2019.
  154. 1 2 Rewald, (1978), 243–248
  155. Sund, (2002), 235
  156. Gayford, (2006), 277
  157. BBC "The Mystery of Van Goghs Ear". 7 November 2016.
  158. The Globe. Art and Architecture. "Historian Bernadette Murphy on digging into the Van Gogh ear mystery" James Adams. 14 July 2016.
  159. Naifeh, Smith, (2011), 707–708
  160. Naifeh, Smith, (2011), 249
  161. 1 2 Van Gogh, (2009), Concordance, lists, bibliography: Documentation
  162. Sund, (2002), 237
  163. Rewald, (1986), 37
  164. Naifeh, Smith, (2011), 704–705
  165. Gayford, (2006), 284
  166. Pickvance, (1986), 62
  167. Naifeh, Smith, (2011), 713
  168. Sweetman, (1990), 298–300
  169. Sweetman, (1990), 300
  170. Pickvance, (1986), 239–242
  171. 1981, 265–273.
  172. Hughes, (1990), 145
  173. Cluskey, Peter (12 July 2016). "Gun used by Vincent van Gogh to kill himself goes on display". The Irish Times. 23 October 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 October 2016.
  174. "Portrait of Doctor Felix Rey Oil Painting Reproduction, 1889". van gogh studio (holland). 23 October 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 October 2016.
  175. Callow, (1990), 246
  176. Pickvance, (1984), 102–103
  177. van Uitert, van Tilborgh və van Heugten, (1990), 23
  178. Pickvance, (1986), 154–157
  179. Tralbaut, (1981), 286
  180. Hulsker, (1990), 434
  181. Hulsker, (1990), 440
  182. Van Gogh, (2009), letter 863. Theo van Gogh to Vincent, Saint-Rémy-de-Provence, Tuesday, 29 April 1890.
  183. 1 2 Hulsker, (1990), 390, 404
  184. Rewald, (1978), 326–329
  185. Tralbaut, (1981), 287.
  186. Pickvance, (1986), Appendix III, 310–315. Aurier's original 1890 review in French with parallel English translation.
  187. Pickvance, (1986), 175–177
  188. Rewald, (1978), 346–347, 348–350
  189. Tralbaut, (1981), 293

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]