Vulkanogen-çökmə süxurlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Vulkanogen-çökmə süxurlar
Elm Geologiya

Vulkanogen-çökmə sü­xur­lar - mənşə etibarilə vulkanik və çökmə litogenezin, yəni endogen və yerüstü proseslərin birgə fəaliyyəti  nəticəsində əmələ gələn süxurlar. Vulkanogen-çökmə sü­xur­lar müx­təlif paleocoğrafi şəraitlərdə (dəniz hövzələri, göllər və bataqlıqlar) kövrək vulkanik piroklastik və qazhidroterm materialın normal çöküntülərlə qarışması nəticəsində əmələ gəlir. Vulkanik-çökmə litogenezin 2 forması məlumdur: sualtı və yerüstü. Hər iki halda vulkanogen-çökmə və vulkanogen-bio­xemo­gen süxurlar əmələ gəlir. Yerüstü mənşəli vulkanogen-çökmə sü­xur­lar bəzilərində qırıntı materialın pis çeşidlənməsi müşahidə olunur. Sualtı çöküntülər üçün aşağıdakılar səciyyəvidir: materialın çeşidlənməsi, bəzən təbəqəlilik, sürüşmə teksturları, orqanizm qalıqlarının olması, biokimyəvi sement (silisiumlu-karbonat­lı-dəmirli) və b. Yerüstü tipli qədim vulkanik çöküntülərdə hemogen əmələgəlmərin toplanması nadir hallarda müşahidə olunur. Bu çöküntülərdə kükürd, alunit, dəmir və manqan filizi, silisium habelə kalsium, bor və karbonatlar toplanır. Piroklastik materialın miqdarına görə vulkanogen-çökmə sü­xur­lar içərisində onların demək olar ki, təmiz vulkanik tuflardan (piroklastik material ~90%, terrigen-kimyə­vi biogen ~ 10%) normal çöküntü süxurlar (piroklastik mate­rial ~10%) kimi keçid növlər ayrılır. Vulkanogen-çökmə sü­xur­lar  səciyyəvi növlərinə tuffitlər (çökmə-tuf süxur - piroklastik material 50-90%) və piroklastik materialı 10-50% olan müx­təlif tuf-çökmə süxur (tufokonqlomeratlar və tuf-brek­çiyalar, tuf-qumdaşları, tuf-alevrolitlər və b.) aiddir.   

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.