Vyana arbitrajları

Vyana arbitrajları — Nasist Almaniyası ilə Faşist İtaliyasının vasitəçiliyi (hakimliyi) altında, Macarıstanın 1920-ci ildə imzalanmış Trianon sülh müqaviləsi ilə itirdiyi ərazilərin dinc yolla (əslində isə Almaniyanın birbaşa təhdidi altında) geri almasını təmin edən iki mühüm tarixi-siyasi hadisədir. Birinci Vyana arbitrajı 1938-ci ildə, İkinci Vyana arbitrajı isə 1940-cı ildə baş tutmuşdur.^[1]

Bu arbitrajlar Macarıstanın iki dünya müharibəsi arasındakı dövrdə geri qaytarmaq üçün diplomatik mübarizə apardığı torpaqları bugünkü Slovakiya, Ukrayna və Rumıniyadan qoparıb almasına şərait yaratmışdır.^[2]

Almaniyanın 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsində tamamilə məğlub olmasından sonra sözügedən qərarlar ləğv edilmiş və Macarıstan əldə etdiyi bütün bu əraziləri yenidən itirməli olmuşdur.^[3]

Birinci Vyana arbitrajı

Bu arbitrajın qərarı ilə 2 noyabr 1938-ci ildə Almaniya və İtaliya Çexoslovakiyanı cənubi Slovakiyanı və Cənubi Karpatarxasını (bugünkü Ukrayna ərazisi) Macarıstana verməyə məcbur etmişdir.^[4]

İkinci Vyana arbitrajı

Bu arbitraj ilə Almaniya və İtaliya 30 avqust 1940-cı ildə Rumıniyanı Transilvaniyanın yarısını (Şimali Transilvaniyanı) Macarıstana təhvil verməyə məcbur etmişdir. Nəticələri ləğv edilməyə çalışılan Trianon sülh müqaviləsində olduğu kimi, bu qərar da çoxmillətli bir regionu bir dövlətdən alıb digərinə verdiyi üçün irimiqyaslı əhali köçünə (miqrasiyaya) səbəb olmuşdur.^[5]

Buna əlavə olaraq, 7 sentyabr 1940-cı ildə Rumıniya 1913-cü ildə İkinci Balkan müharibəsi nəticəsində əldə etdiyi Cənubi Dobrucanı Bolqarıstana qaytarmaq məcburiyyətində qalmışdır.^[6]

İstinadlar

↑ Thomas, Martin. The French Empire at War, 1940-45. Manchester University Press. 2002. 52–56. ISBN 978-07109065194.
↑ Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed. Yale University Press. 2011. 134–138. ISBN 978-0300172423.
↑ Cornwall, Mark. The Devil's Wall: The Nationalist Youth Mission of Heinz Rutha. Harvard University Press. 2012. 312–315. ISBN 978-0674046160.
↑ Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed. Yale University Press. 2011. 118–124. ISBN 978-0300172423.
↑ Cornwall, Mark. The Devil's Wall: The Nationalist Youth Mission of Heinz Rutha. Harvard University Press. 2012. 301–305. ISBN 978-0674046160.
↑ Thomas, Martin. The French Empire at War, 1940-45. Manchester University Press. 2002. 74–77. ISBN 978-0719065194.

[1] Thomas, Martin. The French Empire at War, 1940-45. Manchester University Press. 2002. 52–56. ISBN 978-07109065194.

[2] Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed. Yale University Press. 2011. 134–138. ISBN 978-0300172423.

[3] Cornwall, Mark. The Devil's Wall: The Nationalist Youth Mission of Heinz Rutha. Harvard University Press. 2012. 312–315. ISBN 978-0674046160.

[4] Heimann, Mary. Czechoslovakia: The State That Failed. Yale University Press. 2011. 118–124. ISBN 978-0300172423.

[5] Cornwall, Mark. The Devil's Wall: The Nationalist Youth Mission of Heinz Rutha. Harvard University Press. 2012. 301–305. ISBN 978-0674046160.

[6] Thomas, Martin. The French Empire at War, 1940-45. Manchester University Press. 2002. 74–77. ISBN 978-0719065194.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]