Vyasa

Vyasa
Vyasa
	sanskr. व्यास
Cinsi	kişi[d]
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Vyasa (sanskr. व्यास; sanskritcə hərfi mənası: "bölücü", "təsnif edən" və ya "redaktor"), həmçinin Vedavyasa, Vyasadeva, Badarayana və ya Krişna-Dvaypayana — Hinduizm ənənəsində mərkəzi və ən çox ehtiram bəslənilən müdriklərdən (rişilərdən) biri. O, Vedaları dörd hissəyə ayıran və təsnif edən şəxs, həmçinin məşhur "Mahabharata" eposunun, on səkkiz əsas Purananın və Brahma-sutraların müəllifi və ya baş redaktoru hesab olunur. Ona həmçinin "Şaşvata" (əbədi, ölməz) adı da verilir və o, hinduizmdəki yeddi ölməz varlıqdan — Çirancividən biri hesab olunur.^[1]

Brahma-sutraların müəllifi olan Vyasinin bu əsəri "Bhaqavat Gita" və baş Upanişadlarla bərabər Vedaların nüfuzunu qəbul edən bütün hinduizm məktəbləri üçün əsas mənəvi meyar sayılan "Üçlük qanununu" (Prasthanatrayi) təşkil edir.^[2]

Mənşəyi və həyatı

Rəvayətlərə görə, Vedavyasa böyük müdrik Paraşara və balıqçı qızı Satyavatinin nikahdan kənar doğulmuş oğludur. O, Camuna çayı üzərindəki adalardan birində dünyaya gəlmişdir. Mənşəyi və xarici görünüşü ilə əlaqədar olaraq ona bir neçə ad verilmişdir:

Kanina — nikahdan kənar doğulduğu üçün ("bastard");
Krişna — dərsinin rəngi tünd (qara) olduğu üçün;
Dvaypayana — adada doğulub boya-başa çatdığı üçün ("adada doğulan").

Doğulduqdan dərhal sonra Vyasa meşəyə gedərək asketik həyat sürməyə başlamışdır. Anası Satyavati isə daha sonra çar Şantanu ilə evlənmiş və bu nikahdan iki oğlu dünyaya gəlmişdir. Böyük oğlu Çitranqada döyüşdə öldürülmüş, kiçik oğlu Viçitravirya isə övladı olmadan vəfat etmişdir. Varisin olmamasına görə Satyavati meşədə zahid həyatı yaşayan böyük oğlu Vyasanı geri çağırır. Vyasa qədim adətlərə və anasının təkidli xahişinə müvafiq olaraq, ölmüş qardaşının dul qalmış xanımları — Ambika və Ambalika ilə yaxınlıq edir. Bu yaxınlıqdan "Mahabharata" dastanındakı iki düşmən nəslin — Kaurav və Pandav sülalələrinin baniləri olan Dxritaraştra və Pandu dünyaya gəlir.^[3]

"Bhaqavata-purana" mətninə görə (1-ci nəğmə, 3-cü fəsil, 21-ci bənd), Vyasa həm də Kainatın Ali Rəbbi olan Vişnunun yer üzündəki 17-ci təcəssümü (Avatarı) hesab olunur.

Müdrikliyə həsr olunan festival

Hinduizm ənənəsində qeyd olunan məşhur "Guru Purnima" festivalı birbaşa Vyasaya həsr olunmuşdur. Bu bayram həm də "Vyasa Purnima" adlanır. Bu günün həm Vyasanın doğum günü, həm də onun Vedaları dörd hissəyə böldüyü müqəddəs gün olduğuna inanılır.^[4]^[5]

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi

Müdrik Vyasanın bəşəri irsi və dünya fəlsəfəsinə verdiyi töhfələr nəzərə alınaraq, Merkuri planetindəki kraterlərdən biri onun şərəfinə "Vyasa" adlandırılmışdır.

İstinadlar

↑ Sullivan, Bruce M. Seer of the Fifth Veda: Krsna Dvaipayana Vyasa in the Mahabharata (ingilis). Delhi: Motilal Banarsidass. 1990. 15–32. ISBN 978-81-208-1676-3.
↑ Radhakrishnan, Sarvepalli. The Brahma Sutras: The Philosophy of Spiritual Life (ingilis). London: George Allen & Unwin. 1960. 45-50. ISBN 978-0-04-294043-4.
↑ Karve, Irawati. Yuganta: The End of an Epoch (ingilis). Hyderabad: Orient Blackswan. 2006. 45–60. ISBN 978-81-250-1428-7.
↑ Awakening Indians to India (ingilis). Chinmaya Mission. 2008. 167. ISBN 978-81-7597-434-0.
↑ What Is Hinduism?: Modern Adventures Into a Profound Global Faith (ingilis). Himalayan Academy Publications. 2007. 230. ISBN 978-1-934145-00-5.

Biblioqrafiya

Dalal, Roshen. The 108 Upanishads: An Introduction (ingilis). Penguin Random House India Private Limited. 6 yanvar 2019. ISBN 978-93-5305-377-2.
Maas, Philipp A., Samādhipāda. Das erste Kapitel des Pātañjalayogaśāstra zum ersten Mal kritisch ediert. (Samādhipāda. The First Chapter of the Pātañjalayogaśās-tra for the First Time Critically Edited)., Aachen: Shaker, 2006
Pattanaik, Devdutt. The Goddess in India: The Five Faces of the Eternal Feminine (ingilis). Simon and Schuster. 1 sentyabr 2000. ISBN 978-1-59477-537-6.
Sullivan, Bruce M. Seer of the Fifth Veda: Kr̥ṣṇa Dvaipāyana Vyāsa in the Mahābhārata (ingilis). Motilal Banarsidass Publ. 1999. ISBN 978-81-208-1676-3.

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa, translated by Kisari Mohan Ganguli, published between 1883 and 1896
The Arthashastra, translated by Shamasastry, 1915
The Vishnu-Purana, translated by H. H. Wilson, 1840
The Bhagavata-Purana, translated by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, 1988 copyright Bhaktivedanta Book Trust
The Jataka or Stories of the Buddha's Former Births, edited by E. B. Cowell, 1895

Xarici keçidlər

Vikisitatda Vyasa ilə əlaqədar sitatlar var.

Vikianbarda Vyasa ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikimənbədə Vyasa ilə əlaqəli mətnlər var.

The Mahābhārata – Ganguli translation, full text at sacred-texts.com

[1] Sullivan, Bruce M. Seer of the Fifth Veda: Krsna Dvaipayana Vyasa in the Mahabharata (ingilis). Delhi: Motilal Banarsidass. 1990. 15–32. ISBN 978-81-208-1676-3.

[2] Radhakrishnan, Sarvepalli. The Brahma Sutras: The Philosophy of Spiritual Life (ingilis). London: George Allen & Unwin. 1960. 45-50. ISBN 978-0-04-294043-4.

[3] Karve, Irawati. Yuganta: The End of an Epoch (ingilis). Hyderabad: Orient Blackswan. 2006. 45–60. ISBN 978-81-250-1428-7.

[ci-4] Awakening Indians to India (ingilis). Chinmaya Mission. 2008. 167. ISBN 978-81-7597-434-0.

[ed-5] What Is Hinduism?: Modern Adventures Into a Profound Global Faith (ingilis). Himalayan Academy Publications. 2007. 230. ISBN 978-1-934145-00-5.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]