Dəyişikliklər

Jump to navigation Jump to search
1.524 bayt əlavə edildi ,  8 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
{{Şəxslər
[[Şəkil:Euklid2.jpg|thumb|Evklid|right]]
|Adı = EVKLİD
|Orijinal adı =
|Tam adı =
|Digər adları =
|Şəkil = Euklid2.jpg
|Şəkil məlumat =
|Şəkil miqyası = 150
|Fəaliyyəti = [[Riyaziyyatçı]]
|Milliyəti =
|Doğum tarixi = Bizim eradan əvvəl III əsr.
|Doğum yeri =
|Ölüm tarixi =
|Ölüm yeri =
|Ölüm səbəbi =
|Dəfn yeri =
|Atası =
|Anası =
|Həyat yoldaşı =
|Uşaqları =
|Rəsmi vebsaytı =
|İmzası =
}}
|}
 
''' Evklid ''' (e.ə [[IV əsr]]-[[III əsr]]in sonu) — qədim yunan riyaziyyatçısı, məşhur "[[Əsaslar]]" kitabının müəllifi.
Evklid (e.ə [[IV]] əsr-[[III]] əsrin sonu) qədim yunan riyaziyyatçısı, məşhur "[[Əsaslar]]" kitabının müəllifi. Evklidin həyatı, riyaziyyat və həndəsə xaricindəki işləri haqqında çox az məlumat vardır. Sadəcə İskəndəriyyə Krallıq İnstitutunda ən hörmətli müəllim sayılırdı və onu şöhrətləndirən də yüzilliklər boyu çox az dəyişikliklərə məruz qalmış bir dərsliyin müəllifi olmasıdır. Təhsilini Platonun məşhur Akademiyasında aldığı təxmin edilir. Sonralar İskəndəriyyə şəhərində yaşamışdır. Onunla Ptolomeylər sülaləsindən olan Misir kralı I Ptolemey arasında olmuş bir söhbət olduqca maraqlıdır. Kral ona həndəsə öyrənməyin daha asan yolu olub olmadığını soruşduqda Evklidin cavabı: “Həndəsəyə gedən bir kral yolu yoxdur” – olmuşdur. Evklid öz zamanında mövcud olan dağınıq həndəsi bilikləri sistemləşdirmiş və həndəsi isbat metodunu yaratmışdır. O həndəsəni beşi aksiom beşi də postulat olmaq şərtilə 10 ilkin mülahizə əsasında sistemləşdirmişdir. Bu qaydaya görə ilkin mülahizələr doğru qəbul olunur və bütün sistem onların üzərinə inşa edilir. Aksiomlar umumi, postulatlar isə sırf həndəsəyə aid mülahizələr idi. <br />
 
Bizim eradan əvvəl yaşamış Evklid Afina qəbiləsindən olan Platonun şagirdi olmuşdur.Evklid Qədim Yunanıstanın ən böyük astronomu olan Klavdi ptolemeyin dəvəti ilə İsgəndəriyyə şəhərinə gəlmiş və orada riyaziyyat məktəbi təşkil etmişdir.Evklid “Başlanğıclar” əsərində planimetriya,stereometriya və ədədlər nəzəriyyəsinə aid bir çox məsələlərin həllini vermişdir.Onun “Fiqurların bölünməsi haqqında” və s. əsəri ərəb dilinə tərcümə edilmiş və günümüzə qədər gəlib çatmışdır.Evklidin paralellər aksiomunu teorem şəklində isbat etmək etmək istəyənlər çox olmuşdur,amma nəticəsiz qalmışlar.Yalnız 1826-cı ildə dahi rus alimi Lobaçevski bu ruyazi təklifin isbatının qeyri-mümkünlüyünü isbat etdi və onun həqiqətən aksiom olduğunu göstərdi.<ref>[http://inf-math.narod.ru/alimler2.htm Evklid]</ref>
 
Evklid (e.ə [[IV]] əsr-[[III]] əsrin sonu) qədim yunan riyaziyyatçısı, məşhur "[[Əsaslar]]" kitabının müəllifi. Evklidin həyatı, riyaziyyat və həndəsə xaricindəki işləri haqqında çox az məlumat vardır. Sadəcə İskəndəriyyə Krallıq İnstitutunda ən hörmətli müəllim sayılırdı və onu şöhrətləndirən də yüzilliklər boyu çox az dəyişikliklərə məruz qalmış bir dərsliyin müəllifi olmasıdır. Təhsilini Platonun məşhur Akademiyasında aldığı təxmin edilir. Sonralar İskəndəriyyə şəhərində yaşamışdır. Onunla Ptolomeylər sülaləsindən olan Misir kralı I Ptolemey arasında olmuş bir söhbət olduqca maraqlıdır. Kral ona həndəsə öyrənməyin daha asan yolu olub olmadığını soruşduqda Evklidin cavabı: “Həndəsəyə gedən bir kral yolu yoxdur” – olmuşdur. Evklid öz zamanında mövcud olan dağınıq həndəsi bilikləri sistemləşdirmiş və həndəsi isbat metodunu yaratmışdır. O həndəsəni beşi aksiom beşi də postulat olmaq şərtilə 10 ilkin mülahizə əsasında sistemləşdirmişdir. Bu qaydaya görə ilkin mülahizələr doğru qəbul olunur və bütün sistem onların üzərinə inşa edilir. Aksiomlar umumi, postulatlar isə sırf həndəsəyə aid mülahizələr idi. <br />
 
[[Şəkil:Euklid-von-Alexandria 1.jpg|200px|thumb]]
 
Evklidə məxsus olan paralel xətlər haqqında 5-ci postulatda deyilir: müstəvi üzərində düz xətt və xəttin üzərində olmayan nöqtədən bu xətlə kəsişməyən yalnız və yalnız bir düz xətt keçirmək olar. Bu postulata əsaslanan həndəsə [[Evklid həndəsəsi]] adlanır.<br />
 
Evklidə məxsus olan paralel xətlər haqqında 5-ci postulatda deyilir: müstəvi üzərində düz xətt və xəttin üzərində olmayan nöqtədən bu xətlə kəsişməyən yalnız və yalnız bir düz xətt keçirmək olar. Bu postulata əsaslanan həndəsə [[Evklid həndəsəsi]] adlanır.<br />
[[XIX]]-əsrdə 5-ci postulatın sübut eləmək cəhdləri qeyri-Evklid ([[Lobaçevski]], [[Riman]], [[Hilbert]]) həndəsələrinin yaranmasına gətirib çıxartdı.
 
== Mənbə ==
 
== İstinadlar ==
 
<references/>
 
== Həmçinin bax ==
 
{{şəxs-qaralama}}
36.467

edits

Naviqasiya menyusu