"Daşnaksütun" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Jump to navigation Jump to search
66 bayt çıxarıldı ,  8 il öncə
k
Dırnaq
(Texniki-d.)
k (Dırnaq)
Əsas təşkilati prinsip kimi yerli komitələrin muxtariyyəti ütünlük təşkil edirdi. Hər hansı bir rayonun bir neçə komitəsi, rayonun mərkəzi komitəsini seçirdi. Partiyanın başında büro dururdu, əvvəl [[Rusiya İmperiyası|Rusiya]] və [[İran]]da, sonra [[Avropa]]da, daha sonra isə Osmanlı İmperiyasında komitələr quruldu. Rusiya İmperiyasında partiyanın yaradılmasından dərhal sonra, [[Qars]]da, [[Gümrü|Aleksandropolda]] (indiki Gümrü), [[Yerevan|İrəvanda]], Tiflisdə, [[Bakı]]da, [[Şuşa]]da, [[Gəncə|Yelizavetpolda]] (indiki Gəncə) və [[Rostov]]da komitələr təşkil olundu.
 
O zaman daşnakların əsas fəaliyyəti Osmanlı İmperiyasının ermənilər yaşayan ərazilərinə "[[fədailər]]" üçün silah və sursatın göndərilməsindən, həmçinin yerli erməni əhalisinin, silahlandırılmasından və türk hökümətinə qarşı qaldırılmasından ibarət idi.
 
XIX əsrdə daşnakların keçirdiyi ən məşhur terror aktı [[1896]]-cı ildə Osmanlı bankına təşkil etdikləri hücum idi. Lakin [[İstanbul]]da yerləşən qərb dövlətlərinin səfirliklərinin müdaxiləsi nəticəsində, Osmanlı hökuməti hücumda iştrak edən terrorçuların Avropaya qetməsinə razılıq verir.
 
XX əsrin əvvələrindən etibarən daşnaklar Rusiya İmperiyasında öz fəaliyyətlərini aktivləşdirir. [[1905]]-ci ildə azərbaycanlılara qarşı törədilən qırğınlarda daşnaklar da aktiv iştrak edir, bu məqsədlə onlar əvvəllər Türkiyəyə göndərdikləri “fədailəri”"fədailəri" geri çağırır. Daşnaklar Bakı qubernatoru Nakaşidzeni “müsəlmanlara"müsəlmanlara kömək edir”edir" bəhanəsi ilə qətlə yetirir, qubernatoru sonradan “general"general Dro”Dro" kimi tanınan Drastanat Kamayan qətlə yetirir.
 
[[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] türkoloqu Tadeuş Svatxovskinin fikrincə 1905–1906-cı illər ərzində ermənilər azərbaycanlıların yaşadığı 158 yaşayış məntəqəsinə hücum edirlər. 1905-ci ildə daşnaklar İstanbulda sultan [[II Əbdülhəmid]]ə sui-qəsd təşkil edir, təsadüf naticəsində sultana zərər dəymir, lakin partlayış nəticəsində, 26 nəfər həlak olur 58 nəfər yaralanır.
1906-cı ildə [[Sofiya]]da keçirilən koqresdə daşnaklar Rusiyanın siyasi həyatında aktiv iştirak etməyi qərara alırlar.
 
Osmanlı İmperiyasında “gənc"gənc türklər”türklər" hakimiyyətə qəldikdən sonra daşnaklar müəyyən müddət də olsa yeni qurulmuş türk hökuməti ilə silahlı mübarizədən çəkinir.
 
[[1910]]–[[1911|11]]-ci illərdə [[Sankt-Peterburq]]da terrorçuluqda günahlandırılan daşnaklar üzərində keçirilmiş məhkəmə prosesi nəticəsində 52 nəfər həbs cəzasına layiq görülür, 4 nəfər isə Sibirə sürgünə gondərilir. Bu proses zamanı daşnaklarım müdafiəçiləri sıralarında [[Aleksandr Kerenski]] də var idi.
[[Birinci Dünya müharibəsi]] zamanı daşnaklar Rusiyanın tərəfinə keçərək [[ermənilər]]dən ibarət silahlı dəstələr yaradır və Osmanlı imperiyasına qarşı döyüşlərdə iştrak edir. Bu münasibətlə Rusiya imperiyasında daşnaklara amnistiya elan edilir.
 
Çar hökuməti ermənilərə qələbədən sonra Türkiyənin şərqində “Erməni"Erməni muxtar dövlətinin”dövlətinin" yaradılması vədini vermişdi. Lakin bu ərazilərdə ermənilər heç vaxt çoxluq təşkil etməmişlər, bu məsələnin həlli uçün erməni silahlı dəstələri müsəlman əhalinin (türklər və kürdlər) yaşadığı kəndlərə basqınlar təşkil edir, bu basqınlar nəticəsində on minlərlə insan amansızcasına qətlə yetirilir. Daşnak silahlı dəstələri arxa cəbhədə aktivləşərək türk ordusunun təchizatını və rabitəsini pozmağa cəhd göstərir və bu işdə bəzi uğurlara da nail ola bilirlər. Daşnaklar hətta türk hərbi hospitalına hücum edərək, oradakı yaralı türk əsgərləri və həkimləri qətlə yetirir. Silahlı dəstələrin təşkilində və türklərə qarşı təbliğatın aparılmasında erməni kilsəsi və kilsə xadimləri də yaxından iştrak edir.
 
[[1915]]-ci ilin fevralında Erməni milli konqresində çıxış edən Daşnaksütunun hərbi qanadının təmsilçisi, çar hökumətinin Türkiyə ermənilərinin ehtiyacları üçün 242 900 rubl vəsait ayırdığını bildirir, bu pullar Türkiyədəki erməniləri silahlandırmaq və üsyana təşviq etmək üçün nəzərdə tutulurdu.<ref> [http://www.turksam.org/tr/a646.html Taşnak ve Sovyet Ermenistanı Kaynaklarında Taşnaksutyun Gerçeği] {{tr}}</ref>
 
Amerika tarixçisi Corc Şou “Osmanlı"Osmanlı imperiyasının tarixi”tarixi" kitabında bu hadisələr barədə bunları yazır: <blockquote>“müharibənin"müharibənin qedişatı, ermənilər tərəfindən müsəlmanların kütləvi qətlləri ilə müşayiət olunurdu. Bir milyondan çox türk kəndlisi öz doğma torpaqlarından qaçmağa məcbur olmuşdur. Minlərlə qaçqın ermənilər tərəfindən tikə-tikə doğranmışdır. Müharibədən əvvəl Ərzurum, Trabzon, Ərzincan, Van və Bitlisdə yaşayan 3 milyon 300 min türk əhalisindən yalnız 600 min nəfəri qalmışdır. Türk və kürd kəndlilərinin soyqırımının ən aktiv təşkilatçısı və ideoloqu Daşnaksütun terror təşkilatının üzvü, “Atom”"Atom" ləqəbli Artur Şahrikyan olmuşdur</blockquote>.
 
J. Malevilin “1915"1915-ci il erməni faciəsi”faciəsi" kitabında bu hadisələr belə təsvir olunur: <blockquote>“Erməni"Erməni quldur və terror dəstələri tərəfindən məhv edilmiş müsəlman əhalinin sayı təxminən 1 milyon 600 min nəfər təşkil edir. Bütün bu faktlar çar ordusunun zabitlərinin narazılığına səbəb olmuş və onlar erməni başkəsənlərinə qarşı güc tətbiq etməyə məcbur olmuşdular”olmuşdular"</blockquote>.
 
Rus ordusu bu ərazidən çəkildikdən sonra, erməni quldur dəstələri daha da azğınlaşır və bu ərazidə qalmış müsəlman əhalinin kütləvi qətllərinin miqyasını böyüdür, bu hal türk ordusunun əks hucuma keçib erməniləri Qafqaza sıxışdırmasına qədər davam edir. Türk ordusu tərəfindən Qafqaza sıxışdırılan erməni hərbi dəstələri, [[1918]]-ci ilin mayında elan olunmuş və daşnaklar tərəfindən idarə olunan [[Ermənistan]] respublikasının ordusunun əsasını təşkil edir. Bu zaman bu dəstələr Naxçıvanda, Zəngəzur və Göyçə mahallarında eləcə də Qarabağda azərbaycanlıların kütləvi qətlləri ilə məşğul olur. Həmçinin daşnaklar və Daşnaktütyun partiyasının nümayəndələri Bakıda törədilən qırğınlarda da aktiv iştrak edir.
 
Daşnaklar Ermənistanı [[1920]]-ci ilin noyabr ayınacan idarə edirlər bu zaman onlar demək olar ki bütün qonşuları ilə müharibələr aparır, həm [[Gürcüstan]], həm [[Azərbaycan]] həm də [[Türkiyə|Türkiyəyə]] qarşı ərazi iddiası irəli sürən erməni hökuməti bütün bu ölkələrə qarşı hərbi əməliyyatlar aparır. Lakin daşnak hökumətinin apardığı heç bir müharibə uğurla nəticələnmir, Türkiyə ilə apardıqları müharibə isə Ermənistanın tamam məhlubiyyəti ilə nəticələnir, bu zaman 11-ci Qızıl Orduya arxalanan erməni bolşevikləri [[29 noyabr]] 1920-ci ildə “üsyan”"üsyan" qaldırır və [[Ermənistan Sovet Sosialist Respublikası|Ermənistanı sosialist respublika]] elan edir. Dekabrın 2-də daşnak hökuməti öz istefasını elan edir. Dekabrın 2 dən 3 nə keçən gecə, İrəvandakı hökumətin istefa verməsindən xəbərsiz olan daşnak hökumətinin nümayəndələri, Gümridə Türkiyə hökuməti ilə müharibəyə son qoyan razılaşmanı imzalayırlar, özündə Türkiyənin maraqlarını tam əks etdirən və Ermənistanı Türkiyənin faktiki vassalına çevirən bu muqavilə, heç vaxt güvvəyə minmədi.
 
[[18 fevral]] [[1921]]-ci ildə daşnaklar üsyan qaldırır və Ermənistanda nəzarəti tam ələ alır, lakin aprelin 3 sovet ordusunun İrəvanı alması ilə üsyan yatırılır.
 
[[1923]]-cü ilin yanvarında İrəvanda Daşnaktütyunun Ermənistanda olan üzvlərinin toplantısında Daşnaktütyun partiyasının Ermənistanda fəaliyyətinin dayandırılması barədə qərar qəbul olunur. Ermənistandakı məğlubiyyətindən sonra daşnaklar öz niyyətlərindən əl çəkmir və terror fəaliyyətini davam etdirir. Belə ki, Daşnaktütyun partiyasının maddi dəstəyi və təşkilatçılığı ilə, bu partiyadan olan erməni terrorçuları “qara"qara siyahıya”siyahıya" saldıqları və “erməni"erməni xalqının düşmanı”düşmanı" elan etdikləri türk və azərbaycanlıları qətlə yetirməyə başlayır. Onlar bu qətllərin adını "[[Nemezis əməliyyatı]]" qoyur. Bu “əməliyyat”"əməliyyat" nəticəsində Tələt paşa, Camal paşa, Səid Hilmi paşa, [[Behbud xan Cavanşir]], [[Fətəli xan Xoyski]] və digərləri qətlə yetirilir.
 
'''Daşnaklardan ibarət və onların təşkil etdikləri silahlı dəstələr'''
=== Müasir dövr ===
 
[[1980]]-cı illərin sonunda SSRİ-də baş qaldıran iqtisadi-siyasi problemlər Daşnaktütyunun burada aktivləşməsinə səbəb oldu, öz imkanlarından istifadə edərək Daşnaklar Avropa Amerika sonradan isə mərkəzi Sovet mətbuatında "[[Miatsum]]" ideyasını təbliğ etməyə başladılar. Lakin daşnaklar tək təbliğatla kifayətlənməyib, Ermənistana və [[Dağlıq Qarabağ|Qarabağa]] silah sursat, adamlar göndərirdilər. Azərbaycan barədə təhrif olunmuş yalan məlumatların yayılmasında Daşnaktütyunun nəzarətində və yaxud təsirində olan KİV-lərdən aktiv istifadə adi hal alır. Daşnaklar gürcü-abxaz münaqişəsində də aktiv iştrak edirlər, onların iştrakı və köməyi ilə "Marşal Baqramyan adına erməni batalyonu" yaradılır, ki bu batalyon gürcü ordusuna qarşı döyüşlərdə iştrak edir.
 
[[1994]]-cü ildə Ermənistanda [[Levon Ter-Petrosyan]]ın əmri ilə Daşnaktütunyun fəaliyyəti dayandırılır, bəzi üzvləri isə həbs olunur. [[1998]]-ci ildə prezident postunda Ter-Petrosyanı əvəz etmiş, [[Robert Koçaryan]] Daşnaktütunyun fəaliyyətinə icazə verir. Bü gün Daşnaktütyun Ermənistanda və Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində, aparıcı siyasi güclərdən biridir.
278.106

edits

Naviqasiya menyusu

Alətlər sandığı

Adlar fəzası

Variantlar

Daha