"Stokholm sindromu" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Jump to navigation Jump to search
431 bayt çıxarıldı ,  3 il öncə
k
tənzimləmə
k (→‎İstinadlar: tənzimləmə using AWB)
k (tənzimləmə)
'''Stokholm sindromu''' ({{langDil-en|Stockholm Syndrome}}) — populyar psixologiyaya aid termin olaraq insan oğurluğu və ya zorakılıq tətbiqi və ya belə zorakılıq tətbiqi hədəsi zamanı qurbanla aqressor arasında yaranan birtərəfli və ya qarşılıqlı simpatiyanı<ref name="На переговоры идет сильный">[http://www.pravdabeslana.ru/dolnik.htm На переговоры идет сильный]</ref>, müdafiə-təhtəlşüur xarakterli travmatik əlaqəni<ref>[http://selen11.narod.ru/syndrome.htm Стокгольмский синдром: История, причины, ориентация]</ref> təsvir edir.
 
Güclü şokun təsiri altında girovlar onları girov götürən şəxslərə təəssübkeşlik etməyə, onların hərəkətlərinə bəraət qazandırmağa və son nəticədə özlərini onlarla eyniləşdirməyə başlayırlar, onların ideyalarını qəbul edirlər və özlərinin “ümumi” məqsəd naminə qurban verilmələrini zəruri hesab edirlər.
 
Dominant xarakterli ailə-məişət münasibətləri zamanı məişət xarakterli Stokholm sindromu yarana bilər.
 
Stokholm sindromu xüsusi ədəbiyyatda “Girovun eyniləşdirmə sindromu” (ing. Hostage Identification Syndrome), “Sağlam fikir sindromu” (ing.Common Sense Syndrome)<ref name="julianhermida.com">[http://www.julianhermida.com/algoma/stockholm.pdf Factors Influencing the Development of the Hostage Identification Syndrome]</ref> , “Stokholm amili” (ing. Stockholm Factor), “Girovun yaşama uğrunda mübarizəsi sindromu” (ing. Hostage Survival Syndrome)<ref name="Slatkin">[http://policechiefmagazine.org/magazine/index.cfm?fuseaction=display_arch&article_id=1697&issue_id=122008 The Stockholm Syndrome Revisited.] Arthur Slatkin. The Police Chief Magazine, Vol.LXXV, No.12, December 2008.</ref> və sair sinonimlərə malikdir.
 
== Anlayışın tarixi ==
[[Şəkil:Former Kreditbanken Norrmalmstorg Stockholm Sweden.jpg|thumb|right|250px|Kreditbankenin Stokholmda yerləşən binası]]
[[23 avqust]] [[1973]]-cü ildə həbsxanadan qaçmış Yan Erik Ulsson Stokholmda yerləşən “Sveriges Kreditbank”ə gələrək onu qarət etməyə başladı, bir polisi yaraladı və üç nəfəri qadın olmaqla (Brigitta Lundblad, Kristin Enmark, Elizabet Oldqren) bankın dörd əməkdaşını girov götürdü. Qarətçinin tələbi ilə onun kamera yoldaşı Klark Ulofsson da polis tərəfindən banka gətirildi.
 
Avqustun 26-da polislər tavanda deşik açaraq Ulofssonun və girovların şəklini çəkdilər. Lakin Ulsson hazırlıq işlərinin getdiyini hiss edərək atəş açmağa başladı və bildirdi ki, qaz hücumu olarsa, o girovları öldürəcəkdir.
Ulsson isə 10 il həbs cəzası aldı.
 
Hesab edilir ki, “Stokholm sindromu” anlayışını qeyd edilən hadisəni təhlil edən kriminalist Nils Beyerot (Nils Bejerot) təklif etmişdir. Amerikalı psixiatr Frank Oçberq 1978-ci ildə Stokholm sindromunu ciddi tədqiq etmiş ilk mütəxəssis sayılır və o belə qərara gəlmişdi ki, girovların azad edilməsi ilə bağlı əməliyyat hazırlanarkən girov götürülən şəxsin davranışı mütləq nəzərə alınmalıdır<ref name="yurpsy.com">[http://yurpsy.com/files/fakt/171.htm С.Асямов. Стокгольмский синдром: история появления и содержание термина]</ref>.
 
== Stokholm sindromunun formalaşdığı hallar ==
* Ailədaxili, məişət və ya seksual zorakılıq zamanı.
 
Tədqiqatçılar güman edirlər ki, Stokholm sindromu əslində psixoloji paradoks, pozuntu və ya sindrom deyildir və əslində insanın psixikaya travma yetirən hadisəyə normal reaksiyasıdır<ref>[http://www. name="julianhermida.com"/algoma/stockholm.pdf Factors Influencing the Development of the Hostage Identification Syndrome]</ref> <ref name="Slatkin">[http://policechiefmagazine.org/magazine/index.cfm?fuseaction=display_arch&article_id=1697&issue_id=122008 The Stockholm Syndrome Revisited.] Arthur Slatkin. The Police Chief Magazine, Vol.LXXV, No.12, December 2008.</ref>.Stokholm sindromu ruhi xəstəliklərin təsnifatının beynəlxalq sistemlərinin heç birinə daxil edilməmişdir<ref>[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1600-0447.2007.01112.x/abstract?systemMessage=Online+Library+is+experiencing+intermittent+brief+disruptions+when+loading+some+pages+-+this+is+currently+under+investigation ‘Stockholm syndrome’: psychiatric diagnosis or urban myth?.] M. Namnyak, N. Tufton, R. Szekely, M. Toal, S. Worboys, E. L. Sampson — Acta Psychiatrica Scandinavica, Volume 117, Issue 1, pages 4-11, January 2008.</ref>.
 
Tədqiqatlar onu göstərir ki, Stokholm sindromuna nadir hallarda rast gəlinir. FTB-nun məlumatlarına görə, binada girov götürülmə ilə bağlı 1200-ə yaxın halın ancaq 8%-də Stokholm sindromuna rast gəlinmişdir <ref>{{Citation | url = http://books.google.com/books?id=0lAFwAgNdxMC&pg=PA289 = Курт Бартол Психология криминального поведения. 2004. isbn=9785938781054, стр.289| }}.</ref>. Lakin, başqa bir tədqiqatda deyilir ki, 4700 cinayət hadisəsinin təhlili zamanı qurbanların 27%-də bu və ya digər şəkildə Stokholm sindromuna rast gəlinirdi<ref name="FBI Law Enforcement Bulletin"> FBI Law Enforcement Bulletin'', №7, 2007</ref>.
 
== Maraqlı faktlar ==
* Hələ [[1936]]-cı ildə Stokholm sindromunun əsasında duran psixoloji müdafiə mexanizmini ilk dəfə Anna Freyd təsvir etmişdi və o dövrdə bu mexanizmi “özünü aqressorla eyniləşdirmə” adlandırmışdılar<ref>[http:// name="yurpsy.com"/files/fakt/171.htm С.Асямов. Стокгольмский синдром: история появления и содержание термина]</ref>.
* Stokholm sindromuna əks situasiya, yəni girov götürənlərdə qurbana qarşı simpatiya yarandığı üçün qurbanın azad edilməsi “[[Lima sindromu]]” adlanır və bu anlayış [[1996]]-cı ilin dekabrında [[Lima]]da “Tupak Amaru Şakur adına inqilabi hərəkat” qruplaşması tərəfindən törədilən hadisələrlə bağlı yaranmışdır<ref>[http://www.rate1.com.ua/obshchestvo/medicina/1672/ 10 странных психических феноменов]</ref>.
* Danışıqlar aparılması ilə məşğul olan ekspertlərdən biri Adam Dolnik hesab edir ki, girov götürülmə ilə bağlı cinayət baş verdikdə polislə cinayətkarlar arasında danışıqlar aparan şəxs istənilən üsullarla Stokholm sindromunun formalaşmasına dəstək verməlidir. Çünki bu halda, girov götürülən şəxsin cinayətkar tərəfindən öldürülməmə ehtimalı yüksəlir<ref>[http://www.pravdabeslana.ru/dolnik.htm name="На переговоры идет сильный]<"/ref>.
* Stokholm sindromuna Lavrenyevin “Qırx birinci”, [[Jerar Depardye]] və [[Pyer Rişar]]ın çəkildiyi “Qaçanlar” və [[Brüs Uillis]]in “Məğlubedilməz” filmlərində (sonuncu filmdə o səhvən “Helsinki sindromu” adlandırılır) rast gəlmək olar.
* “Muse” qrupunun “Absolution” albomunda “Stockholm Syndrome” adlı mahnı var<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=gXN9acC9edU Muse - Stockholm Syndrome]</ref>.
24.668

edits

Naviqasiya menyusu