"Beynəlxalq fonetik əlifba" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Jump to navigation Jump to search
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (109.197.152.21 tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq Baskervill tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.)
Teq: Geri qaytarma
'''Beynəlxalq fonetik əlifba (BFƏ)''' ({{Dil-en|International Phonetic Alphabet}}, {{Dil-fr|Alphabet phonétique international}}) — [[latın əlifbası]] əsasında transkripsiyaların yazılması üçün işarə sistemi. [[Beynəlxalq Fonetika Assosiasiyası]] tərəfindən hazırlanıb və dəstəklənir<ref name="IPA 1999">International Phonetic Association (IPA), ''Handbook''.</ref>. Bu əlifbadan əsasən xarici dil müəllimləri, tələbələr, dilçilər, loqopedlər, müğənnilər, aktyorlar, leksikoqraflar və tərcüməçilər faydalanırlar.
 
BFƏ yalnız şifahi nitqdə fərqli olan nitq keyfiyyətlərini göstərmək üçün nəzərdə tutulmuşdur: fonemlər, intonasiya, sözlərin və hecaların ayrılması. Əlavə nitq xüsusiyyətlərini (diş qıcırtması, yırtma, damaq yarığının yaratdığı səslər) çatdırmaq üçün əlavə bir simvol dəsti - BFƏ uzantıları istifadə olunur<ref name="world">{{kitab3|часть=Phonetic Notation |заглавие=The World's Writing Systems |страницы=821—846 |издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]] |год=1996 |место=New York |isbn=0-19-507993-0 |ref=MacMahon |язык=en |автор=MacMahon, Michael K. C. |ответственный=P. T. Daniels and W. Bright (eds.) }}</ref><ref>{{kitab3|заглавие=International Phonetic Alphabet for Singers: A Manual for English and Foreign Language Diction |издательство=Pst |isbn=1877761508 |ссылка=https://www.amazon.com/International-Phonetic-Alphabet-Singers-Language/dp/1877761508 |ref=Wall |язык=en |автор=Wall, Joan |год=1989}}</ref>.
 
Transkripsiya əlifbası Beynəlxalq Fonetik Birliyi tərəfindən redaktə olunur və dəyişdirilir. [[2005]]-ci ildən etibarən BFƏ 107 hərf simvolu, 52 diakritik simvol və 4 prosodi simvolunu əhatə edir.
 
== Tarixi ==
1886-cı ildə Fransız dilçi [[Pol Passi]]nin rəhbərlik etdiyi bir qrup Fransız və İngilis dili müəllimləri [[1897]]-ci ildən etibarən ({{dil-fr|Association phonétique internationale}}) kimi tanınan bir təşkilat qurdu <ref name="IPA194-196">International Phonetic Association. ''Handbook''. P. 194—196</ref>. Orijinal əlifba, Henri Svit təklif etdiyi İngilis dili üçün Romik əlifbası olaraq bilinən imla islahatı üzərində qurulmuşdu, lakin digər dillər üçün uyğun hala gətirmək üçün simvolların mənaları dildən dilə dəyişə bilər<ref>«Originally, the aim was to make available a set of phonetic symbols which would be given ''different'' articulatory values, if necessary, in different languages» // International Phonetic Association. ''Handbook''. P. 195—196</ref>. Məsələn, ingilis dilindəki [ʃ] səsi "c" hərfi ilə, fransız dilində isə "ch" hərf birləşməsi ilə təmsil olunurdu <ref name="IPA194-196"/>. Lakin 1888-ci ildə əlifba müxtəlif dillər üçün vahid formaya gətirildi və bununla da sonrakı bütün düzəlişlərin əsasını qoydu <ref name="IPA194-196"/><ref>{{kitab3|заглавие=Our revised alphabet |издание={{Нп3|Journal of the International Phonetic Association|The Phonetic Teacher||Journal of the International Phonetic Association}} |страницы=57—60 |язык=en |автор=Passy, Paul |год=1888 |тип=journal}}</ref>.
 
Yarandığı gündən bəri DİM-də bir neçə dəfə düzəlişlər edilmişdir. 1900 və 1932-ci illərdə baş verən ciddi dəyişikliklərdən sonra IPA 1989-cu il [[Kil konvensiyası]]na qədər dəyişməz qaldı. 1993-cü ildə kiçik bir düzəliş edildi - orta yüksəlişin dörd orta sıra səsinin əlavə edilməsi və səssiz implosiv samit simvollarının ləğvi <ref name="Pullum">Pullum and Ladusaw. ''Phonetic Symbol Guide''. P. 152, 209</ref>. Son dəyişiklik 2005-ci ildə edildi - labiodental (labiodental) tək vuruşlu samitin simvolu əlavə edildi - [[ⱱ]]<ref>{{cite web
|url = https://www.sil.org/about/news/sil-linguist-successfully-proposes-new-phonetic-symbol
|title = SIL linguist successfully proposes new phonetic symbol
|website = [[SIL International]]
|accessdate = 2017-10-19
|lang = en
}}</ref><ref>{{cite web
|url = http://www.nytimes.com/2005/12/13/science/with-sound-from-africa-the-phonetic-alphabet-expands.html
|title = With Sound From Africa, the Phonetic Alphabet Expands
|website = [[The New York Times]]
|author = Michael Erard
|date = 2005-12-13
|accessdate = 2017-10-19
|lang = en
}}</ref><ref>{{cite web
|url = http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5059863
|author = Scott Simon
|title = Linguist Wins Symbolic Victory for 'Labiodental Flap'
|website = [[National Public Radio]]
|date = 2005-12-17
|accessdate = 2017-10-19
|lang = en
}}</ref>. IPA-da işarələrin əlavə edilməsi və silinməsi ilə yanaşı, əsasən simvolların və kateqoriyaların adlarının dəyişdirilməsindən və yazı tiplərinin dəyişdirilməsindən ibarət idi .
 
BFƏ uzantıları 1990-cı ildə yaradıldı və 1994-cü ildə [[Beynəlxalq klinik fonetika və dilçilik dərnəyi]] tərəfindən rəsmi olaraq tanıdıldı <ref>International Phonetic Association. ''Handbook''. P. 186</ref>.
 
== İstinadlar ==

Naviqasiya menyusu