"Ermənistan krallığı (antik)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Jump to navigation Jump to search
k
213.94.9.174 tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq 94.20.76.112 tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.
(Fact)
Teqlər: Geri qaytarıldı Vizual redaktor Mobil redaktə Mobil veb redaktə
k (213.94.9.174 tərəfindən edilmiş redaktələr geri qaytarılaraq 94.20.76.112 tərəfindən yaradılan sonuncu versiya bərpa olundu.)
Teq: Geri qaytarma
{{vikiləşdirmək}}
{{Tarixi dövlət
| adı = Ermənistan Krallığı
| orijinal_adı = Մեծ Հայք<br>''Metz Hayk''
| statusu = krallıq
| himni =
| bayrağı = Artaxiad coat of arms by PeopleOfAr.svg
| bayrağın_izahı = [[Artaşes sülaləsi]]nin bayrağı
| gerbi =
| gerbin_yazısı =
| xəritəsi = [[Fayl:Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif|200px]]
| xəritənin_izahı =
| s1 = Iran satraplığı
| s1_bayrağı = Orontid Armenia -250-en.svg
| s2 = Qafqaz Albaniyası
| s2_bayrağı = Coatof Mihranids.png
| s3 =
| s3_bayrağı =
| s4 =
| s4_bayrağı =
| s5 =
| s5_bayrağı =
| s6 =
| s6_bayrağı =
| s7 =
| s7_bayrağı =
| quruluş_ili = e.ə. 331
| süqut_ili = b.e. 428
| x1 = Bizans imperiyası
| x1_bayrağı = Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg
| x2 = Sasanilər dövləti
| x2_bayrağı = Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg
| x3 = Qafqaz Albaniyası
| x3_bayrağı = Coatof Mihranids.png
| x4 =
| x4_bayrağı =
| x5 =
| x5_bayrağı =
| x6 =
| x6_bayrağı =
| x7 =
| x7_bayrağı =
| şüarı =
| paytaxtı = [[Tiqranakert]]
| ən_böyük_şəhəri =
| rəsmi_dilləri = [[Ermənicə]]
| valyutası =
| ərazisi = 500,000 km2
| təxmini_əhalisi =
| idarəetmə_forması =
| sülalə = [[Arşakilər]]
| rəhbər_titulu =
| rəhbər1 =
| rəhbər_il1 =
| rəhbər titulu2 =
| rəhbər2 =
| rəhbər_il2 =
| rəhbər titulu3 =
| rəhbər3 =
| rəhbər_il3 =
| dini = [[Atəşpərəstlik]]
| əlavə bənd =
| bəndini adı =
| əlavə bənd1 =
| bəndini adı1 =
| əlavə bənd2 =
| bəndini adı2 =
| Mərhələ1 =
| Gün_ay1 =
| İl1 =
| Mərhələ2 =
| Gün_ay2 =
| İl2 =
| əvvəl =
| ə1 =
| ə2 =
| ə3 =
| ə4 =
| ə5 =
| ə6 =
| ə7 =
| sonra =
|s1 qeyd =
|s2 =
|s3 =
|s4 =
|s5 =
|s6 =
|s7 =
|qeyd =
}}
 
Ermənilər Qafqaza - Azərbaycan torpaqlarına 1828-ci ildən köçmüşlər. Bruh.
Ermənistan Krallığı, həmçinin Böyük Ermənistan Krallığı [2] və ya sadəcə olaraq Böyük Ermənistan (erməni: Մեծ Հայք Mets Hayk; [3] Latın: Armenia Maior), bəzən Ermənistan İmperiyası olaraq da adlandırılır, qədim dövrdə monarxiya idi. Yaxın Şərq, eramızdan əvvəl 321-ci ildən 428-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. Onun tarixi üç kral sülaləsinin ardıcıl hakimiyyətinə bölünür: Orontid (e.ə. 321 - eramızdan əvvəl 200), [4] [5] Artaksiad (e.ə. 189 - eramızdan əvvəl 12) [6] [7] [8] və arsasid (52-428). ). [9]
[[Gülüstan müqaviləsi]]
[[Türkmənçay müqaviləsi]]
[[Ədirnə müqaviləsi]]
 
Krallığın kökləri İran Əhəməni İmperatorluğunun Ermənistan adlanan satraplığından birində (Ermənistan satrapiyası) dayanır, o, Ararat Krallığının ərazisindən medianı zəbt etdikdən sonra (e.ə. 860 – m. 590) 590-cı ildə imperiya v. Satrapy eramızdan əvvəl 321-ci ildə quruldu. Böyük İskəndər tərəfindən Farsları fəth etdikdən sonra Orontid sülaləsinin hakimiyyəti dövründə bir səltənət, o zaman Selevkilər İmperiyasının Ellinistik krallıqlarından biri olaraq birləşdirilmişdir.
 
'''Ermənistan krallığı''' — fars mənşəli<ref>{{cite encyclopedia | article = TIGRAN II | last = Garsoian | first = N. | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/tigran-ii | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 2005 | quote = Tigran (Tigranes) II was the most distinguished member of the so-called Artašēsid/Artaxiad dynasty, which has now been identified as a branch of the earlier Eruandid dynasty of Iranian origin attested as ruling in Armenia from at least the 5th century B.C.E}}</ref><ref>{{cite encyclopedia | article = ARMENO-IRANIAN RELATIONS in the pre-Islamic period | last = Garsoian | first = Nina | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/armeno-iranian-relations-in-the-pre-islamic-period | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 2004 | quote = "However, the recent discovery in Armenia of boundary stones with Aramaic inscriptions, in which the ruler Artašēs proclaims himself “the son of Zareh” and an “Eruandid king” (Perikhanian, 1966), demonstrates that both “generals” [Artaxias and Zariadris], far from being Macedonians, belonged in fact to the earlier native dynasty, albeit probably to collateral branches, and that the Eruandids, or Artaxiad/Artašēsids as they came to be known, with their Iranian antecedents, continued to rule Armenia as before. An unexpected corroboration of this dynastic continuity is also provided by Xenophon’s much earlier choice of the name “Tigranes” for the crown prince of Armenia in his historical romance, the Cyropaedia (Xen., Cyr. 3.1.7). (...) Except for the occasional princes imposed by the Romans, none of whom succeeded in consolidating himself on the throne, all the dynasties to rule pre-Islamic Armenia were of Iranian stock."| isbn = }}</ref>[[Artaşes sülaləsi|Artaşeslər]] və Parfiya mənşəli [[Arşakilər]] sülalələrinin hakimiyyətindəki torpaqları nəzərdə tutan termin. Günümüzdə [[Erməni Ekspansiyası]]nı vurğulmaq üçün istifadə edilən termin.
Selevkilər İmperiyası dövründə (e.ə. 312-63) erməni taxt-tacı iki hissəyə bölündü - Ermənistan Maior və Sofen - hər ikisi eramızdan əvvəl 189-cu ildə Artaxidlərin üzvlərinə keçdi. Roma Respublikasının şərqə doğru genişlənməsi zamanı Ermənistan Krallığı eramızdan əvvəl 83-69-cu illərdə Böyük Tiqranın tabeçiliyində olmuşdur.Ermənistan eramızdan əvvəl 69-cu ilə qədər qısa müddət ərzində imperiyaya çevrilmişdir. Roma tərəfindən fəth edildi. Qalan Artaksiad padşahları, Romanın bölgədəki əsas rəqibləri Parthien'ə mümkün sədaqətlərinə görə eramızın 12-ci ilində devrilənə qədər Romanı himayədar kimi idarə etdilər.
 
Roma-Parfiya müharibələri zamanı 52-ci ildə Parfiya Arsakilər sülaləsindən olan I Tiridatın Ermənistan kralı təyin edilməsi ilə Ermənistanın Arşakilər sülaləsi quruldu. Bu dövrdə tarixinin böyük bir hissəsi üçün Ermənistan Roma və Parfiya arasında idi və erməni zadəganları romapərəst, parfiyalı və ya bitərəflər arasında bölündü. 114-118-ci illərdə Ermənistan qısa müddət ərzində imperator Trayanın rəhbərliyi altında Roma İmperiyasının əyalətinə çevrildi. Ermənistan Krallığı tez-tez iki böyük imperiyanın və onların davamçıları olan Bizans və Sasani imperiyalarının sərhədində müştəri dövlət və ya vassalı kimi xidmət edirdi. 301-ci ildə III Tiridates elan etdi. Xristianlıq Ermənistanın dövlət dini oldu və Ermənistan Krallığını xristianlığı rəsmi olaraq qəbul edən ilk dövlət etdi.
 
'''Mənşəyi'''
 
O zamanlar Ararat (asur. Urartu) yüksəklikləri kimi tanınan coğrafi erməni yüksəklikləri ilkin olaraq hələ vahid dövlət və ya millət yaratmamış protoerməni tayfaları tərəfindən məskunlaşmışdır. Dağlıq ərazilər əvvəlcə Van gölü yaxınlığında tayfalar tərəfindən birləşərək Van Krallığını (urart. Biainili) yaratdılar. Krallıq Ararat və Bərəkətli Aypara dağlarında üstünlük qazanmaq üçün Assuriya ilə rəqabət aparırdı.
 
 
Hər iki krallıq eramızdan əvvəl 6-cı əsrdə süqut etdi. Qonşu şərqdən gələn İran işğalçılarına (Mediye, ardınca Əhəməni farsları). Onun ərazisi yenidən Ermənistan adlanan satraplığa çevrildi (qədim farsca: armina, elamca: harminuya, akkadca: uraştu). Orontidlər eramızdan əvvəl 331-ci ildə Qaqamela döyüşündə Böyük İskəndərin Makedoniya imperiyasına məğlub olana qədər Əhəmənilər İmperiyasının satrapları kimi üç əsr ərzində hökmranlıq etdilər. 323-cü ildə İskəndərin ölümündən sonra Neoptolemus adlı makedon sərkərdəsi eramızdan əvvəl 321-ci ilə qədər Ermənistanı fəth etdi. Öldü və Orontidlər satraplar kimi deyil, padşahlar kimi geri döndülər.
 
 
'''Ordenador sülaləsi'''
 
Orontes III. və Kiçik Ermənistanın hökmdarı Mitridat özlərini müstəqil olaraq tanıdılar və bununla da keçmiş erməni satraplığını Ermənistan və Kiçik Ermənistan krallıqlarını doğuran bir krallığa yüksəltdilər. Orontes III. Sperin qızıl mədənlərini fəth etmək istəyən Tesaliya komandiri Menonu da məğlub etdi.
 
Makedoniya İmperatorluğunun yerinə keçən Selevkilər İmperatorluğu tərəfindən zəiflədilən son Orontid kralı IV Orontes eramızdan əvvəl 200/201-ci illərdə devrildi və imperiya Selevkilər İmperiyasının komandiri I Artaşes tərəfindən ələ keçirildi. Orontid sülaləsinin özü.
 
'''Artaxiad sülaləsi'''
 
Eramızdan əvvəl 190-cı ildə Maqnesiya döyüşündə Romalılara məğlub olan Selevkilər imperiyasının Ermənistana təsiri. Cr. Sakitləşdi. Elə həmin il I Artaksiya Zariadresin başçılıq etdiyi Sofen Erməni Krallığının yanında Ellinist erməni dövlətini qurdu. Artaksiya Yervandaşatı zəbt etdi, qonşu tayfalar hesabına erməni yüksəkliklərini birləşdirdi və Arax çayı yaxınlığında yeni kral paytaxtı Artaxatanı qurdu. [10] Strabon və Plutarxa görə, Hannibaler I Artaksiyanın erməni sarayında qonaqpərvərliklə qarşılandı. Müəlliflər Hannibalın Artaxatanın tikintisini necə planlaşdırdığına və ona nəzarət etdiyinə dair apokrifik bir hekayə əlavə edirlər. [11] Yeni şəhər qədim Yunan dünyasını Baktriya, Hindistan və Qara dənizlə birləşdirən ticarət yollarının kəsişməsində strateji bir mövqedə inşa edilmiş və bu da ermənilərin çiçəklənməsinə şərait yaratmışdır. [10] Böyük Tiqran cənubda davamlı vətəndaş müharibələrini genişlənmə fürsəti kimi görürdü. Eramızdan əvvəl 83-cü ildə bitib-tükənməyən vətəndaş müharibələrindəki qruplaşmalardan birinin dəvəti ilə Suriyaya daxil oldu və tezliklə Suriyanın hökmdarı kimi özünü təsdiq etdi - Selevkilər İmperiyasını praktikada tətbiq etdi və 17 il sülh yolu ilə hökmranlıq etdi. Hökmdarlığının ən parlaq dövründə Böyük Tiqran Ermənistanın ərazisini Qafqazın bəzi hissələri və indiki Türkiyənin cənub-şərqi, İran, Suriya və Livanın ərazisi üzərindən Ermənistan dağlıqlarından kənarda genişləndirdi və Romalıların ən güclü dövlətlərindən birinə çevrildi. Şərq.
 
 
'''Roma hakimiyyəti'''
 
Ermənistan eramızdan əvvəl 66-cı ildə gəldi. Tigranocerta döyüşündən və Ermənistanın müttəfiqi VI Mitridatın son məğlubiyyətindən sonra. antik dövrün təsiri altında olan Pontus. Mark Antoni eramızdan əvvəl 34-cü ildə imperiyanı işğal etdi və məğlub etdi, lakin eramızdan əvvəl 32-30-cu illərdə Ptolemey müharibəsi zamanı romalılar hegemonluğu itirdilər. Eramızdan əvvəl 20-ci ildə Avqust parfiyalılarla barışıq haqqında danışıqlar apardı və bu, Ermənistanı iki böyük dövlət arasında bufer zonasına çevirdi. Avqust V Tiqranı eramızın 6-cı ilində Ermənistan kralı təyin etdi, lakin Ermənistanın Erato ilə birlikdə hökmranlıq etdi. Romalılar daha sonra Ermənistanın Mitridasını sifarişçi padşah təyin etdilər. Mithridates Kaliqula tərəfindən həbs edildi, lakin sonra Klavdius tərəfindən bərpa edildi. Nəticədə, Ermənistan tez-tez Roma və Parfiya arasında mübahisə nöqtəsi idi, hər iki böyük güc müxalif suverenləri və qəsbkarları dəstəkləyirdi. Parfiyalılar eramızın 37-ci ilində Ermənistanı təslim olmağa məcbur etdilər, lakin romalılar eramızın 47-ci ildə krallığa nəzarəti geri aldılar. Eramızın 51-ci ilində Ermənistan Parfiya tərəfindən dəstəklənən Rhadamistusun başçılıq etdiyi İber işğalının qurbanı oldu. Erməni Tiqran VI eramızın 58-ci ilindən etibarən hökmranlıq etdi, Roma dəstəyi ilə yenidən quruldu. İğtişaşlar dövrü eramızdan əvvəl 66-cı ildə Ermənistandan olan I Tiridatın Neron tərəfindən Ermənistan kralı təyin edilməsi ilə başa çatdı. Erməni Krallığının qalan hissəsi üçün Roma hələ də ona qanuni müştəri krallığı kimi baxırdı, lakin hakim sülalə Parfiya mənşəli idi və müasir Roma yazıçıları Neronun Ermənistanı faktiki olaraq Parfiyalara verdiyinə inanırdılar. [12]
 
 
'''Arsaklar sülaləsi'''
 
nNeronun rəhbərliyi altında Romalılar Ermənistan Krallığını işğal etmiş Romalılarla müttəfiq olan Parfiya İmperiyasına qarşı (55-63) bir kampaniya apardılar. 60-cı ildə Ermənistanı fəth etdikdən və 62-də məğlub olan romalılar Legio XV Apollinaris-i Pannoniyadan Suriya Leqatı Qney Domiti Korbuloya göndərdilər. 63-cü ildə III Qallika, V Makedoniya, X Fretensis və XXII legionlar tərəfindən gücləndirilmiş general Korbulo Parfiyadan olan I Voloqazın ərazilərinə daxil oldu, sonra o, Ermənistan krallığını kral I Voloqazın qardaşı Tiridata qaytardı. Başqa bir kampaniyaya IV Voloqazdan sonra 162-165-ci illərdə İmperator Lucius Verus rəhbərlik edirdi. Parfiyalıların yaratdığı təhlükəyə qarşı çıxmaq üçün Verus şərqə doğru getdi. Onun ordusu böyük qələbələr qazanaraq paytaxtı geri aldı. Erməni əsilli Roma vətəndaşı Sohaemus yeni əsas padşah təyin edildi. Lakin Roma silahlı qüvvələrinin tərkibindəki epidemiya zamanı parfiyalılar 166-cı ildə itirilmiş ərazilərinin çoxunu geri aldılar. Sohemus Suriyaya çəkildi və Arşakilər sülaləsi Ermənistan üzərində yenidən hakimiyyətə gətirildi. Farsda Ərsakilər sülaləsinin süqutundan sonra sonrakı Sasani İmperiyası farsların nəzarətini bərpa etməyə çalışdı. Sasani farsları Ermənistanı 252-ci ildə işğal etdilər. Lakin 287-ci ildə Roma qoşunları tərəfindən Böyük III Tiridat Ermənistana şah təyin edildi. İşıqlandırıcı Qriqori Ermənistanda xristianlığı yaydıqdan sonra Tiridates xristianlığı qəbul etdi və onu öz krallığının rəsmi dini etdi. Ermənistanın xristianlığı qəbul etməsinin ənənəvi tarixi Roma imperatoru Böyük Konstantinin dinini qəbul etməsindən və Milan fərmanından on il əvvəl 301 ildir. 387-ci ildə Ermənistan Krallığı Şərqi Roma İmperiyası ilə Fars İmperiyası arasında bölündü. Qərbi Ermənistan əvvəlcə Kiçik Ermənistan, sonra isə Bizans Ermənistanı adı altında Roma imperiyasının əyalətinə çevrildi; 428-ci ildə yerli zadəganlar padşahı devirənə və Sasanilər onun yerinə vali təyin edənə qədər Şərqi Ermənistan İran daxilində bir səltənət olaraq qaldı. Tarixi Ermənistanın bu hissələri müsəlmanların Farsları fəth etdiyinə qədər möhkəm şəkildə farsların nəzarəti altında qaldı, Bizans hissələri isə 7-ci əsrdə işğalçı ərəb orduları tərəfindən işğala qədər qorunub saxlanıldı. 885-ci ildə Roma, Fars və Ərəblərin illərlə hökmranlığından sonra Ermənistan Bağratunilər sülaləsi altında müstəqilliyini bərpa etdi.israilli tarixçilərin sayı şişirdilmişdi.
 
'''Böyük Tiqran altında'''
 
Ermənistan Krallığının ordusu Böyük Tiqranın hakimiyyəti altında zirvəyə çatdı. Juditin müəllifinə görə, onun ordusuna döyüş arabaları və 12.000 süvari, çox güman ki, ağır süvarilər və ya katafraktlar daxil idi, bu birlik də Selevkilər və Parfiyalılar tərəfindən çox istifadə olunurdu. Onun ordusu əsasən 120.000 piyada və 12.000 atlı oxatandan ibarət idi ki, bu da Parfiya ordusunun mühüm xüsusiyyətidir. Selevkilərdə olduğu kimi, Tiqran ordusunun əksəriyyəti piyadalardan ibarət idi. Yəhudi tarixçisi Josephus, düşərgə tərəfdarları da daxil olmaqla cəmi 500.000 kişi ilə söhbət edir. Bu kulonlar baqaj kimi istifadə edilən dəvə, eşşək və qatırlardan, hər bir kişi üçün bol olduğu deyilən yemək üçün qoyun, mal-qara və keçilərdən, qızıl və gümüş dəfinələrdən ibarət idi. Nəticədə, yürüş edən Ermənistan ordusu o dövrün bir çox digər nəhəng Şərq orduları kimi “böyük, nizamsız, saymaq mümkün olmayan çoxlu, çəyirtkələr və ya yerin tozu kimi bir qüvvə” siyahısına salındı. Kiçik Kapadokya, Yunan-Finikiya və Nabate orduları çoxlu sayda əsgərin öhdəsindən gələ bilmədilər, mütəşəkkil Roma ordusu və onun legionları sonda ermənilər üçün daha böyük problemə çevrildi. [13] Diqqət yetirin ki, Hasmon yəhudilərinin Tiqranla müharibədə məğlub olduqlarını nəzərə alsaq, o zaman israilli tarixçilərin sayı şişirdilmişdi.Ermənistan Krallığının ordusu Böyük Tiqranın hakimiyyəti altında zirvəyə çatdı. Juditin müəllifinə görə, onun ordusuna döyüş arabaları və 12.000 süvari, çox güman ki, ağır süvarilər və ya katafraktlar daxil idi, bu birlik də Selevkilər və Parfiyalılar tərəfindən çox istifadə olunurdu. Onun ordusu əsasən 120.000 piyada və 12.000 atlı oxatandan ibarət idi ki, bu da Parfiya ordusunun mühüm xüsusiyyətidir. Selevkilərdə olduğu kimi, Tiqran ordusunun əksəriyyəti piyadalardan ibarət idi. Yəhudi tarixçisi Josephus, düşərgə tərəfdarları da daxil olmaqla cəmi 500.000 kişi ilə söhbət edir. Bu kulonlar baqaj kimi istifadə edilən dəvə, eşşək və qatırlardan, hər bir kişi üçün bol olduğu deyilən yemək üçün qoyun, mal-qara və keçilərdən, qızıl və gümüş dəfinələrdən ibarət idi. Nəticədə, yürüş edən Ermənistan ordusu o dövrün bir çox digər nəhəng Şərq orduları kimi “böyük, nizamsız, saymaq mümkün olmayan çoxlu, çəyirtkələr və ya yerin tozu kimi bir qüvvə” siyahısına salındı. Kiçik Kapadokya, Yunan-Finikiya və Nabate orduları çoxlu sayda əsgərin öhdəsindən gələ bilmədilər, mütəşəkkil Roma ordusu və onun legionları sonda ermənilər üçün daha böyük problemə çevrildi. [13] Diqqət yetirin ki, Hasmon yəhudilərinin Tiqranla müharibədə məğlub olduqlarını nəzərə alsaq, o zaman israilli tarixçilərin sayı şişirdilmişdi.
 
Ermənistan Krallığının ordusu Böyük Tiqranın hakimiyyəti altında zirvəyə çatdı. Juditin müəllifinə görə, onun ordusuna döyüş arabaları və 12.000 süvari, çox güman ki, ağır süvarilər və ya katafraktlar daxil idi, bu birlik də Selevkilər və Parfiyalılar tərəfindən çox istifadə olunurdu. Onun ordusu əsasən 120.000 piyada və 12.000 atlı oxatandan ibarət idi ki, bu da Parfiya ordusunun mühüm xüsusiyyətidir. Selevkilərdə olduğu kimi, Tiqran ordusunun əksəriyyəti piyadalardan ibarət idi. Yəhudi tarixçisi Josephus, düşərgə tərəfdarları da daxil olmaqla cəmi 500.000 kişi ilə söhbət edir. Bu kulonlar baqaj kimi istifadə edilən dəvə, eşşək və qatırlardan, hər bir kişi üçün bol olduğu deyilən yemək üçün qoyun, mal-qara və keçilərdən, qızıl və gümüş dəfinələrdən ibarət idi. Nəticədə, yürüş edən Ermənistan ordusu o dövrün bir çox digər nəhəng Şərq orduları kimi “böyük, nizamsız, saymaq mümkün olmayan çoxlu, çəyirtkələr və ya yerin tozu kimi bir qüvvə” siyahısına salındı. Kiçik Kapadokya, Yunan-Finikiya və Nabate orduları çoxlu sayda əsgərin öhdəsindən gələ bilmədilər, mütəşəkkil Roma ordusu və onun legionları sonda ermənilər üçün daha böyük problemə çevrildi. [13] Diqqət yetirin ki, Hasmon yəhudilərinin Tiqranla müharibədə məğlub olduqlarını nəzərə alsaq, o zaman israilli tarixçilərin sayı şişirdilmişdi.
 
 
Ermənistan Krallığının ordusu Böyük Tiqranın hakimiyyəti altında zirvəyə çatdı. Juditin müəllifinə görə, onun ordusuna döyüş arabaları və 12.000 süvari, çox güman ki, ağır süvarilər və ya katafraktlar daxil idi, bu birlik də Selevkilər və Parfiyalılar tərəfindən çox istifadə olunurdu. Onun ordusu əsasən 120.000 piyada və 12.000 atlı oxatandan ibarət idi ki, bu da Parfiya ordusunun mühüm xüsusiyyətidir. Selevkilərdə olduğu kimi, Tiqran ordusunun əksəriyyəti piyadalardan ibarət idi. Yəhudi tarixçisi Josephus, düşərgə tərəfdarları da daxil olmaqla cəmi 500.000 kişi ilə söhbət edir. Bu kulonlar baqaj kimi istifadə edilən dəvə, eşşək və qatırlardan, hər bir kişi üçün bol olduğu deyilən yemək üçün qoyun, mal-qara və keçilərdən, qızıl və gümüş dəfinələrdən ibarət idi. Nəticədə, yürüş edən Ermənistan ordusu o dövrün bir çox digər nəhəng Şərq orduları kimi “böyük, nizamsız, saymaq mümkün olmayan çoxlu, çəyirtkələr və ya yerin tozu kimi bir qüvvə” siyahısına salındı. Kiçik Kapadokya, Yunan-Finikiya və Nabate orduları çoxlu sayda əsgərin öhdəsindən gələ bilmədilər, mütəşəkkil Roma ordusu və onun legionları sonda ermənilər üçün daha böyük problemə çevrildi. [13] Diqqət yetirin ki, Hasmon yəhudilərinin Tiqranla müharibədə məğlub olduqlarını nəzərə alsaq, o zaman israilli tarixçilərin sayı şişirdilmişdi.
 
 
Neronun rəhbərliyi altında Romalılar Ermənistan Krallığını işğal etmiş Romalılarla müttəfiq olan Parfiya İmperiyasına qarşı (55-63) bir kampaniya apardılar. 60-cı ildə Ermənistanı fəth etdikdən və 62-də məğlub olan romalılar Legio XV Apollinaris-i Pannoniyadan Suriya Leqatı Qney Domiti Korbuloya göndərdilər. 63-cü ildə III Qallika, V Makedoniya, X Fretensis və XXII legionlar tərəfindən gücləndirilmiş general Korbulo Parfiyadan olan I Voloqazın ərazilərinə daxil oldu, sonra o, Ermənistan krallığını kral I Voloqazın qardaşı Tiridata qaytardı. Başqa bir kampaniyaya IV Voloqazdan sonra 162-165-ci illərdə İmperator Lucius Verus rəhbərlik edirdi. Parfiyalıların yaratdığı təhlükəyə qarşı çıxmaq üçün Verus şərqə doğru getdi. Onun ordusu böyük qələbələr qazanaraq paytaxtı geri aldı. Erməni əsilli Roma vətəndaşı Sohaemus yeni əsas padşah təyin edildi. Lakin Roma silahlı qüvvələrinin tərkibindəki epidemiya zamanı parfiyalılar 166-cı ildə itirilmiş ərazilərinin çoxunu geri aldılar. Sohemus Suriyaya çəkildi və Arşakilər sülaləsi Ermənistan üzərində yenidən hakimiyyətə gətirildi. Farsda Ərsakilər sülaləsinin süqutundan sonra sonrakı Sasani İmperiyası farsların nəzarətini bərpa etməyə çalışdı. Sasani farsları Ermənistanı 252-ci ildə işğal etdilər. Lakin 287-ci ildə Roma qoşunları tərəfindən Böyük III Tiridat Ermənistana şah təyin edildi. İşıqlandırıcı Qriqori Ermənistanda xristianlığı yaydıqdan sonra Tiridates xristianlığı qəbul etdi və onu öz krallığının rəsmi dini etdi. Ermənistanın xristianlığı qəbul etməsinin ənənəvi tarixi Roma imperatoru Böyük Konstantinin dinini qəbul etməsindən və Milan fərmanından on il əvvəl 301 ildir. 387-ci ildə Ermənistan Krallığı Şərqi Roma İmperiyası ilə Fars İmperiyası arasında bölündü. Qərbi Ermənistan əvvəlcə Kiçik Ermənistan, sonra isə Bizans Ermənistanı adı altında Roma imperiyasının əyalətinə çevrildi; 428-ci ildə yerli zadəganlar padşahı devirənə və Sasanilər onun yerinə vali təyin edənə qədər Şərqi Ermənistan İran daxilində bir krallıq olaraq qaldı. Tarixi Ermənistanın bu hissələri müsəlmanların Farsları fəth etdiyinə qədər möhkəm şəkildə farsların nəzarəti altında qaldı, Bizans hissələri isə 7-ci əsrdə işğalçı ərəb orduları tərəfindən işğala qədər qorunub saxlanıldı. 885-ci ildə Roma, Fars və Ərəblərin illərlə hökmranlığından sonra Ermənistan Bağratunilər sülaləsi altında müstəqilliyini bərpa etdi.Neronun rəhbərliyi altında Romalılar Ermənistan Krallığını işğal etmiş Romalılarla müttəfiq olan Parfiya İmperiyasına qarşı (55-63) bir kampaniya apardılar. 60-cı ildə Ermənistanı fəth etdikdən və 62-də məğlub olan romalılar Legio XV Apollinaris-i Pannoniyadan Suriya Leqatı Qney Domiti Korbuloya göndərdilər. 63-cü ildə III Qallika, V Makedoniya, X Fretensis və XXII legionlar tərəfindən gücləndirilmiş general Korbulo Parfiyadan olan I Voloqazın ərazilərinə daxil oldu, sonra o, Ermənistan krallığını kral I Voloqazın qardaşı Tiridata qaytardı. Başqa bir kampaniyaya IV Voloqazdan sonra 162-165-ci illərdə İmperator Lucius Verus rəhbərlik edirdi. Parfiyalıların yaratdığı təhlükəyə qarşı çıxmaq üçün Verus şərqə doğru getdi. Onun ordusu böyük qələbələr qazanaraq paytaxtı geri aldı. Erməni əsilli Roma vətəndaşı Sohaemus yeni əsas padşah təyin edildi. Lakin Roma silahlı qüvvələrinin tərkibindəki epidemiya zamanı parfiyalılar 166-cı ildə itirilmiş ərazilərinin çoxunu geri aldılar. Sohemus Suriyaya çəkildi və Arşakilər sülaləsi Ermənistan üzərində yenidən hakimiyyətə gətirildi. Farsda Ərsakilər sülaləsinin süqutundan sonra sonrakı Sasani İmperiyası farsların nəzarətini bərpa etməyə çalışdı. Sasani farsları Ermənistanı 252-ci ildə işğal etdilər. Lakin 287-ci ildə Roma qoşunları tərəfindən Böyük III Tiridat Ermənistana şah təyin edildi. İşıqlandırıcı Qriqori Ermənistanda xristianlığı yaydıqdan sonra Tiridates xristianlığı qəbul etdi və onu öz krallığının rəsmi dini etdi. Ermənistanın xristianlığı qəbul etməsinin ənənəvi tarixi Roma imperatoru Böyük Konstantinin dinini qəbul etməsindən və Milan fərmanından on il əvvəl 301 ildir. 387-ci ildə Ermənistan Krallığı Şərqi Roma İmperiyası ilə Fars İmperiyası arasında bölündü. Qərbi Ermənistan əvvəlcə Kiçik Ermənistan, sonra isə Bizans Ermənistanı adı altında Roma imperiyasının əyalətinə çevrildi; 428-ci ildə yerli zadəganlar padşahı devirənə və Sasanilər onun yerinə vali təyin edənə qədər Şərqi Ermənistan İran daxilində bir krallıq olaraq qaldı. Tarixi Ermənistanın bu hissələri müsəlmanların Farsları fəth etdiyinə qədər möhkəm şəkildə farsların nəzarəti altında qaldı, Bizans hissələri isə 7-ci əsrdə işğalçı ərəb orduları tərəfindən işğala qədər qorunub saxlanıldı. 885-ci ildə Roma, Fars və Ərəblərin illərlə hökmranlığından sonra Ermənistan Bağratunilər sülaləsi altında müstəqilliyini bərpa etdi.
 
Ermənistan Krallığının ordusu Böyük Tiqranın hakimiyyəti altında zirvəyə çatdı. Juditin müəllifinə görə, onun ordusuna döyüş arabaları və 12.000 süvari, çox güman ki, ağır süvarilər və ya katafraktlar daxil idi, bu birlik də Selevkilər və Parfiyalılar tərəfindən çox istifadə olunurdu. Onun ordusu əsasən 120.000 piyada və 12.000 atlı oxatandan ibarət idi ki, bu da Parfiya ordusunun mühüm xüsusiyyətidir. Selevkilərdə olduğu kimi, Tiqran ordusunun əksəriyyəti piyadalardan ibarət idi. Yəhudi tarixçisi Josephus, düşərgə tərəfdarları da daxil olmaqla cəmi 500.000 kişi ilə söhbət edir. Bu kulonlar baqaj kimi istifadə edilən dəvə, eşşək və qatırlardan, hər bir kişi üçün bol olduğu deyilən yemək üçün qoyun, mal-qara və keçilərdən, qızıl və gümüş dəfinələrdən ibarət idi. Nəticədə, yürüş edən Ermənistan ordusu o dövrün bir çox digər nəhəng Şərq orduları kimi “böyük, nizamsız, saymaq mümkün olmayan çoxlu, çəyirtkələr və ya yerin tozu kimi bir qüvvə” siyahısına salındı. Kiçik Kapadokya, Yunan-Finikiya və Nabate orduları çoxlu sayda əsgərin öhdəsindən gələ bilmədilər, mütəşəkkil Roma ordusu və onun legionları sonda ermənilər üçün daha böyük problemə çevrildi. [13] Diqqət yetirin ki, Hasmon yəhudilərinin Tiqranla müharibədə məğlub olduqlarını nəzərə alsaq, o zaman israilli tarixçilərin sayı şişirdilmişdi.
 
''Plutarx yazırdı ki, erməni oxatanları ölümcül oxları ilə 200 metr məsafədən adam öldürə bilirdilər. Romalılar Tiqran ordusunun özəyi olan erməni süvarilərinin şücaət və döyüşçü ruhuna heyran və hörmətlə yanaşırdılar. Roma tarixçisi Sallustius Crispus yazırdı ki, erməni [Ayrudzi - atlı] süvari "atlarının və zirehlərinin gözəlliyi ilə diqqəti çəkir". Ermənistanda atlar qədim zamanlardan döyüşçünün ən vacib hissəsi və qüruru hesab olunurdu.''
 
'''paytaxt şəhərlər'''
 
'''Yervandaşat''' - Qədim şəhər Arax və Axurian çaylarının qovuşduğu yerə baxan qayalıq üzərində qurulmuşdur. Movses Kaghankatvatsi-yə görə, IV Orontes Armavir Araxdakı yerdəyişmə nəticəsində quru qaldıqdan sonra Armaviri paytaxt kimi əvəz etmək üçün Yervandaşatı qurdu. Arxeoloji sahə heç bir əsas tədqiqat obyekti olmamışdır, lakin istehkamlar və bəzi saray qalıqları aşkar edilmişdir. Qədim Yervandaşat 360-cı illərdə Fars kralı II Şapurun ordusu tərəfindən dağıdılıb.
 
 
'''Artaşat''' - Kral Artaşes I Artaşatı eramızdan əvvəl 185-ci ildə tarixi Ayrarat (Ararat) əyalətinin Vostan bölgəsində, qədim dövrdə Araks çayının Metsamor çayı ilə birləşdirdiyi yerdə, Xor Virap yüksəkliklərinin yaxınlığında qurdu. V əsrdə yaşamış erməni tarixçisi Movses Xorenatsinin təməlqoyma hekayəsi: “Artashes Yerasx və Metsamor [çayları] nın qovuşduğu yerə və təpənin mövqeyindən həzz alaraq (Ararat dağını tutmaq yanında), o, onu yeni şəhərinin yeri olaraq seçdi və onun adını verdi."[23] Yunan tarixçiləri Plutarx və Strabonun məlumatlarına görə, Artaşatın Karfagen generalı Hannibalın məsləhəti ilə seçildiyi və inkişaf etdirildiyi deyilir. Strateji yer. İpək Yolu üzərindəki Araks vadisindəki şəhərin ərazisi Artaşatı qısa müddətdə İran və Mesopotamiyanı Qafqaz və Kiçik Asiya ilə birləşdirən qızğın fəaliyyət və çiçəklənən beynəlxalq ticarət mərkəzinə çevirdi.Onun iqtisadi zənginliyini çoxsaylı hamamlar, bazarlar, emalatxanalarda görmək olar. və I Artaşesin dövründə yaranmış inzibati binalar. Şəhərin öz xəzinəsi və adəti var idi. tum. Artaşat amfiteatrı kral II Artavasdesin dövründə (e.ə. 55-34) tikilmişdir. Kral I Artaşes tərəfindən tikilmiş şəhəri əhatə edən nəhəng divarların qalıqlarına bu ərazidə indi də rast gəlmək olar. Artaşat paytaxt statusunu itirdikdən sonra getdikcə əhəmiyyətini itirdi.
 
 
'''Tigranakert''' eramızdan əvvəl I əsrdə qurulmuşdur. Əsası Ermənistan imperatoru Böyük Tiqran tərəfindən qoyulmuşdur. Tiqranakert genişlənən imperiyanın hüdudlarında daha mərkəzi mövqe əldə etmək üçün Ermənistan imperiyasının yeni paytaxtı kimi yaradılmışdır. 120.000 əhalisi var idi və bir çox məbədləri və amfiteatrı da var idi.
 
'''Vaqarşapat''' - I əsrin birinci yarısında erməni Arşakuni kralı I Voloqazın (I Vaqarş) hakimiyyəti dövründə (117-144) köhnə Vardqsavan şəhəri təmir edilmiş və rəsmi adı hələ də mövcud olan Vaqasrhapat (Վաղարշապատ) Şəhər. Bizans tarixçisi Prokopi (Fars müharibələri) tərəfindən verilən orijinal ad Valaşabad idi - Ermənistan kralı Balaş / Valaş / Valarşın şərəfinə adlandırılan "Walasch / Balaş-Ştadt". Ad medial L-ni erməni dilində geniş yayılmış Gh-ə keçirərək sonrakı formasına çevrilmişdir. Xorenatsi qeyd edir ki, Vardces şəhəri I Vaqarş tərəfindən tamamilə yenidən qurulub hasarlanıb və nəticədə Noarakaqhak (Yeni şəhər) və ya Vaqarşapat kimi tanınıb. Şəhər eramızın 120-330-cu illəri arasında Ermənistanın Aşakuni Krallığının paytaxtı kimi xidmət etmiş və 4-cü əsrin sonuna qədər ölkənin ən mühüm şəhəri olaraq qalmışdır. Xristianlıq Ermənistanın dövlət dini olduqda, Vaqarşapat nəhayət Ana Katedralin adı ilə adlandırılan Ejmiatsin (və ya Eçmiadzin) oldu. 301-ci ildən şəhər dünyanın ən qədim dini təşkilatlarından biri olan Erməni Katolikosluğunun yerləşdiyi erməni xalqının mənəvi mərkəzinə çevrildi. Vaqarşapatda ən qədim məktəblərdən biri olan Müqəddəs Maştots məktəbi yerləşirdi. və Ermənistanda eramızın 480-ci ildə əsası qoyulmuş ilk əlyazma kitabxanasına ev sahibliyi edir. 6-cı əsrdən başlayaraq şəhər yavaş-yavaş əhəmiyyətini itirdi - xüsusən 452-ci ildə katolikosluğun mərkəzi Dvinə köçürüldükdən sonra - 885-ci ildə Ermənistan Baqratidlər Krallığı qurulana qədər. 1045-ci ildə Baqratidlər sülaləsinin süqutundan sonra şəhər 1441-ci ilə qədər erməni katolikosluğunun yeri Kilikiyanın Sis şəhərindən yenidən Eçmiədzinə köçürülənə qədər tədricən əhəmiyyətsiz bir yerə çevrildi.
 
'''Siyasi coğrafiya'''
 
Ermənistan Krallığı şərqdə Qafqaz Albaniyası, şimalda Qafqaz İberiyası, qərbdə Roma İmperiyası və cənubda Parfiya ilə həmsərhəd idi, sonralar Sasani imperiyası ilə əvəz olundu. Qafqaz İberiyası ilə Ermənistan Krallığı arasında sərhəd Kür çayı idi ki, bu da Qafqaz Albaniyası ilə Ermənistan Krallığı arasında sərhəd idi. Eramızdan əvvəl 331-ci ildən sonra Ermənistan Kiçik Ermənistana (Pontus Krallığının bölgəsi), Ermənistan Krallığına (Major Ermənistana uyğundur) və Sofen Krallığına bölündü. Eramızdan əvvəl 189-cu ildə I Artaşın hökmranlığı başlayanda bir çox qonşu ölkələr (Mediya, Qafqaz İberiyası, Selevkilər İmperiyası) çarlığın zəifləmiş dövlətini fəth edərək onun ucqar bölgələrini fəth etdilər. Strabon deyir ki, I Artaksiya şərqi işğal edib Xəzərlə Paytakaranı birləşdirdi, sonra şimala soxuldu, iberiyalıları məğlub etdi və Quqarkı birləşdirdi (Strabon onu da qeyd edir ki, İberiya o zamanlar Ermənistan krallığının vassalı kimi tanınırdı), qərbdə Karin, Ekegik və Derjan və cənubda, burada bir çox döyüşlərdən sonra Selevkilər İmperiyası Tmorik ilə birləşdi. I Artaksiya Kiçik Ermənistanı, Korduenanı və Sofenanı yenidən birləşdirə bilmədi, nəvəsi Böyük Tiqran bunu bacardı. I Artaksiyanın dövründə Ermənistan krallığı 350.000 km 2 (135.000 kvadrat mil) ərazini əhatə edirdi. Öz zirvəsində, Böyük Tiqran dövründə o, 3.000.000 km 2 (1.158.000 kvadrat mil) ərazini əhatə etdi və Ermənistandan əlavə, Major, İberiya, Albaniya, Kapadokya, Kilikiya, Erməni Mesopotamiyası, Osron, Adiabene, Suriya, Assuriya, Kommageniyanı əhatə etdi. Sofen, Yəhudeya və Atropatena. Parfiyalılar və bəzi ərəb qəbilələri Böyük Tiqranın vassalı idi. Kiçik Ermənistanın ərazisi 100.000 km 2 (39.000 kvadrat mil) idi.
 
'''Ermənistan Krallığının 15 əyaləti paytaxtları ilə aşağıdakılardır:'''
 
''Yuxarı Ermənistan, 23,860 km 2 (9,000 kvadrat mil) (Garin)
Sofi; 18,890 km 2 (7,000 kvadrat mil) (Arsamosata)
Ağdznik; 17,532 km 2 (7,000 kvadrat mil) (Tiqranakert)
turuberan; 10,000 kvadrat mil (25,008 km 2) (Manzikert)
kordlar; 14,707 km 2 (6,000 kvadrat mil) (Pinik)
moxoen; 2,962 km 2 (1,000 kvadrat mil) (Moks)
Hələ Şirakan; 4,000 kvadrat mil (11,010 km 2) (siz)
Vaspurakan; 16,000 kvadrat mil (40,870 km 2) (furqon)
Syunik; 15,237 km 2 (6,000 kvadrat mil) (Baghaberd)
Arzach; 4,000 kvadrat mil (11,528 km 2) (Şuşa)
Paytakaran; 8,000 kvadrat mil (21,000 km 2) (Paytakaran)
Utik; 4,000 kvadrat mil (11,315 km 2) (Partav)
Gugark; 16,765 km 2 (6,000 kvadrat mil) (Ardahan)
Tayk; 10,179 km 2 (4,000 kvadrat mil) (Olti)
Ayrarat; 40,105 km 2 (15,000 kvadrat mil) (Armavir)
Digər Ermənistan rayonları:
 
Kiçik Ermənistan; 100.000 km 2 (39.000 kvadrat mil) (Nikopolis)
Erməni Mesopotamiyası; 8.000 kvadrat mil (20.000 km 2) (Edessa)''
 
<ref>{{cite encyclopedia | article = TIGRAN II | last = Garsoian | first = N. | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/tigran-ii | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 2005 | quote = Tigran (Tigranes) II was the most distinguished member of the so-called Artašēsid/Artaxiad dynasty, which has now been identified as a branch of the earlier Eruandid dynasty of Iranian origin attested as ruling in Armenia from at least the 5th century B.C.E}}</ref><ref>{{cite encyclopedia | article = ARMENO-IRANIAN RELATIONS in the pre-Islamic period | last = Garsoian | first = Nina | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/armeno-iranian-relations-in-the-pre-islamic-period | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica | pages = | location = | publisher = | year = 2004 | quote = "However, the recent discovery in Armenia of boundary stones with Aramaic inscriptions, in which the ruler Artašēs proclaims himself “the son of Zareh” and an “Eruandid king” (Perikhanian, 1966), demonstrates that both “generals” [Artaxias and Zariadris], far from being Macedonians, belonged in fact to the earlier native dynasty, albeit probably to collateral branches, and that the Eruandids, or Artaxiad/Artašēsids as they came to be known, with their Iranian antecedents, continued to rule Armenia as before. An unexpected corroboration of this dynastic continuity is also provided by Xenophon’s much earlier choice of the name “Tigranes” for the crown prince of Armenia in his historical romance, the Cyropaedia (Xen., Cyr. 3.1.7). (...) Except for the occasional princes imposed by the Romans, none of whom succeeded in consolidating himself on the throne, all the dynasties to rule pre-Islamic Armenia were of Iranian stock."| isbn = }}</ref>
 
== İstinadlar ==

Naviqasiya menyusu