Xəritə

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

XəritəYer kürəsi və ya digər planetlərin bütövlükdə və ya ayrı-ayrı hissələrinin iki və ya üçölçülü şərti işarələrlə kiçildilmiş təsviridir.

Dünya Xəritəsi (2004, The World Factbook)

Etimologiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xəritə ərəb mənşəli söz olub (خريطة) yer səthinin coğrafi vəziyyətinin kağız və s. üzərində təsviri mənasını verir.

Növləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xəritələr növlərinə görə aşağıdakı qruplara bölünür:

  • ümumcoğrafi xəritələr
  • xüsusi (tematik)xəritərlər
  • topoqrafik xəritələr
  • plan və sxemlər

Xəritələrin üçölçülü modellərinə maket və qlobus daxildir.

Ekogeoloji xəritə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ekogeoloji xəritə ekoloji-geoloji şəraitin qrafik (qraforiyazi) modelidir; litos­ferin ekoloji xassələrini (funksiyalarını) əks etdirən komponentlərin vəziyyətini topoqrofik əsasda ümumiləşdirilmiş təsvirini verir. Belə xəritədə əsas təsvir edilən göstərici, litosferin ekoloji-geoloji  şəraitlərinin inteqral, yaxud ayrı-ayrılıqda hər bir komponent və şərait sinifləri üzrə əhəmiyyətlilik dərəcəsinə görə qiymətləndirilməsindən ibarətdir. Qiymətləndirilmə litosferin ekoloji-geoloji funksiyalarının (geodinamik, geofiziki və geokimyəvi) təhlili əsasında aparılır. Ekogeoloji xəritə “litosfera-biota-insan” sisteminin qrafik təsviri olmaqla litosferin xüsusiyyətlərini xüsusilə nəzərə alır.

Xəritələrin təsnifatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xəritənin riyazi əsasları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Miqyas - uzunluq və sahələrin kiçilmə dərəcəsini göstərir;

Geodeziya əsası - Yerin fiziki səthindən şərti ellipsoid səthinə keçməyi müəyyən edir və xəritədə təsvir olunan coğrafi elementlərin vəziyyətini en və uzunluq dairələrinə və yüksəkliyə görə düzgün müəyyən edir;

Kartoqrafik proyeksiya - ellepsoid səthindən müstəvi səthə keçmə üsulunu müəyyən edir və bu zaman xəritə üzərində yaranmış təhriflərin paylanma qanunlarını öyrənir;

Koordinat şəbəkələri - kartofrafik şəbəkədən, kilometr (yaxud düzbucaqlı koordinatlar) şəbəkəsindən və s. şəbəkədən ibarətdir;

Komponovka elementləri - xəritənin çərçivəsi, cəhətlənməsi və s. riyazi elementlərdən ibarətdir.