Xan Şuşinski

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xan Şuşinski
İsfəndiyar Cavanşir
Khan Shushinskiy.jpg
Sənətçi məlumatları
Doğum tarixi 20 avqust 1901(1901-08-20)
Doğum yeri Şuşa, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 18 mart 1979(1979-03-18) (77 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Peşəsi xanəndə

Üslub xalq mahnısımuğam
Musiqi aləti vokal
Fəaliyyət illəri 1918 — hazırda
Mükafatları "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 1943
"Şərəf Nişanı" ordeni  — 1959 Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar yubiley medalı
xan.musigi-dunya.az
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Xan Şuşinski (doğum adı: İsfəndiyar Aslan oğlu Cavanşir; 20 avqust 1901, Şuşa, Yelizavetpol quberniyası18 mart 1979, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ)[1] — xanəndə, Azərbaycan SSR xalq artisti (1943).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Xan Şuşinski 1901-ci ildə avqust ayının 20-i Şuşa şəhərində anadan olmuşdur.

16 yaşında olarkən ustadı İslam Abdullayevlə birgə iştirak etdiyi məclisdə təbrizli xanəndə Əbdülhəsən xanın yolu ilə "Kürd-Şahnaz" muğamını heyrətamiz bir tərzdə ifa etdiyinə görə müəllimi ona "Xan Şuşinski" adını vermişdir. Xanın bir xanəndə kimi yetişməsində, həmçinin Cabbar QaryağdıoğlununSeyid Şuşinskinin böyük təsiri olmuşdur.

1920-ci illərdə Xan Şuşinski Bakıya gələrək öz ifaçılıq fəaliyyətini genişləndirmişdir. Xanın repertuarında "Mahur–Hindi", "Bayatı-Qacar", "Qatar" muğamları, "Qarabağ şikəstəsi", "Arazbarı", "Heyratı" zərbi muğamları ilə yanaşı, xalq mahnıları və təsniflər böyük yer tuturdu. Xan Şuşinski xalq mahnılarını xüsusi bir şövqlə oxuyur, onlara yeni bir çalarlar aşılayırdı.

1934-cü ildə Xan Şuşinski Tiflis şəhərində keçirilən Zaqafqaziya xalqlarının birinci incəsənət olimpiyadasında böyük müvəffəqiyyət qazanaraq, birinci mükafata layiq görüldü. O, digər ölkələrdə də Azərbaycan musiqi mədəniyyətini yüksək səviyyədə və layiqincə təmsil etmişdir.

1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəznində "Muğam studiyası" yaratmış və burada gənc xanəndələrə muğamın sirrlərini öyrətmişdir.

O, həmçinin Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində dərs demiş, muğam ifaçılarının yeni nəslini yaratmışdır. Xan əsl yaradıcı sənətkar kimi milli musiqi xəzinəsini yeni mahnılarla zənginləşdirirdi. Bu baxımdan onun "Qəmərim", "Şuşanın dağları" mahnıları dillər əzbəri olmuşdur. Xan Şuşinski öz yaradıcılığında bəstəkar mahnılarına da müraciət etmişdir. Bu mənada Üzeyir Hacıbəyovun "Qara göz" mahnısının ilk ifaçısı olmuş və mahnını yüksək zövqlə oxuyaraq yaşatmışdır.

Xan Şuşinski 18 mart 1979-cu ildə vəfat etmişdir. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Xanəndənin adının əbədiləşdirilməsi məqsədilə Azərbaycanda "Xan Şuşinski Fondu" fəaliyyət göstərir.[2] Fondun direktoru xanəndənin qızı Bəyimxanım Verdiyevadır.[3]

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Şuşinski X. Yaxşı adamın hekayəti. "Azərbaycan gəncləri", 1976, 20 noyabr.
  • Şuşinski X. Nəğmələr susmur. "Kommunist", 1975, 1 may.
  • Şuşinski X. Səs, söz və ifaçılıq. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1979, 23 mart.

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Bakı bağları. Buzovna (film, 2007)
  2. Biz qayıdacağıq (film, 2007)
  3. Havalansın Xanın səsi (film, 2001)
  4. Muğamat var olan yerdə... (film, 2009)
  5. Muğamlar (film, 1965)
  6. O olmasın, bu olsun (film, 1956)
  7. Özgə ömür (film, 1987)
  8. Prima (film, 1992)
  9. Qızıl fonddan seçmələr (film, 2001)
  10. Səs (film, 1988)

Haqqında olan ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Muxtaroğlu V. Havalansın Xanın səsi. Bakı: Azərnəşr, 1971, 104 s.
  • Şuşinski F. Azərbaycan xalq musiqiçiləri. Bakı: 1985, 480 s.
  • Çəmənli Mustafa. Muğam dünyasının Xanı (xatirələr). Bakı: 2001, 271 s.
  • Babayev Aydın. Xanın səsi. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1971, 25 dekabr.
  • Quliyev T. Ölməzliyə qovuşan ömür. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1979, 23 mart.
  • Quliyev C. Muğam dünyamızın parlaq ulduzu. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1989, 24 fevral.
  • Əliyev T. Çörəyin şəninə şikəstə. "Sovet kəndi", 1986, 3 aprel.
  • Əliyev T. Nəğməli ömür. "Azərbaycan", 1979, №8, s.194-198.
  • Kərimli Kərim. Sənətkara məhəbbətlə. "Qarabağ", 1991, 4 iyul.
  • Şükür Müzəffər. Xan Şuşinskinin xatirəsi. "Ədəbiyyat və incəsənət", 1989, 24 fevral.
  • Quliyev Zəkurə. Şuşanın dağları başı dumanlı... /Xan Şuşinski – 100/. "Azərbaycan", 2001, 4 sentyabr.
  • Əliyeva R., Aslanova X. Xan Şuşinski – 100. "Mədəni-maarif", 2002, N1-2, s.6-7.
  • Məhərrəmli Z. Muğam mülkünün Xanı /Xan Şuşinski – 100 /. "Bakı", 2001, 2-8 noyabr.
  • Çəmənli M. Şur dərsi. "Xalq qəzeti", 2001, 24 avqust.
  • Şərif. Havalansın Xanın səsi. "Yeni Azərbaycan", 2003, 21 avqust.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]