Xan qızı Natəvanın sarayı

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Xan qızı Natəvanın evi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Xan qızı Natəvanın evi
Palace of Umtsiev, Shushi 03.JPG Abidənin 2013-cü ildəki vəziyyəti
39°45′53″ şm. e. 46°45′03″ ş. u.
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Şəhər Şuşa
Aidiyyatı Qarabağ xanlığı
Memar Kərbəlayi Səfixan Qarabaği[1]
Sifarişçi Xurşidbanu Natəvan
Tikilmə tarixi XVIII əsr
Üslubu Arran memarlıq məktəbi
Vəziyyəti ermənilər tərəfindən dağıdılıb
UNESCO Ehtiyyat Siyahısı
TipiMədəni
Kriteriyai,iv,v,vi
Təyin edilib2001
İstinad nöm.1574
DövlətAzərbaycan
RegionAvropa
İstinad nöm.342
ƏhəmiyyətiÖlkə əhəmiyyətli
Xurşidbanu Natavanın sarayının birinci və ikinci mərtəbələrinin planı.jpg
Sarayın birinci və ikinci mərtəbələrinin planı
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Xan qızı Natəvanın evi — Şuşa şəhərində yerləşən XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi. Binanın birinci mərtəbəsində xidməti xarakterli və xidmətçilərin yaşaması üçün nəzərdə tutulmuş yeddi otaq yerləşir. Cənub tərəfdə üç giriş qapısı yerləşir. Onlardan ortada yerləşən qapı dəhlizə, yanlarda yerləşən digər iki qapı isə yan otaqlara aparır.

Natəvanın sarayının memarlığı Şuşa şəhərinin yaşayış tikililərinin memarlığı üşün xarakterik olmasa da, böyük maraq kəsb edir. Tikilinin cənub fasadı vertikal şəkildə yerləşdirilmiş bellərlə bölünmüşdür. İkinci mərtəbənin pəncərələrini çərçivəyə alan bellər isə digərləri ilə müqayisədə daha da genişləndirilmişdir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Xurşidbanu Natəvanın evi Şuşanın ilk zamanlarında inşa edilmiş mülklərindən biridir. Natəvanın sarayı böyük bir ərazini əhatə edən həyət və bu həyətdə müxtəlif xidməəti tikililərə də malikdir.[2].

Bülbülün təşəbbüsü ilə Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarlığının 10 oktyabr 1932-ci il tarixli qərarına əsasən rəsmi olaraq Şuşa Musiqi Məktəbi yaradıldı (bu həm də Azərbaycanda yaradılan ilk uşaq musiqi məktəbi idi). Məktəbə rəhbərlik Həsənov soyadlı şəxsə tapşırıldı. Məktəb Xan qızı Natəvanın evi olmuş binada fəaliyyətə başlamışdı.

1987-ci ildə binada restavrasiya işləri aparılmış və Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin filialı olan Xurşidbanu Natəvanın ev-muzeyi fəaliyyətə başlamışdır. Muzeyin ilk direktoru Namiq Babayev olmuşdur.[3]

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Sarayın kərpic hörgülü yeganə fasadı

Evin cənub divarı kərpicdən, qalan divarları isə yerli daşlardan inşa edilmişdir. Bina planda 24x12.5 metr ölçülərə malik düzbucaqlı formasına malikdir. Binanın yerdən dama qədər olan hündürlüyü 8.5 metrə bərabərdir. Binanın birinci mərtəbəsində xidməti xarakterli və xidmətçilərin yaşaması üçün nəzərdə tutulmuş yeddi otaq yerləşir. Cənub tərəfdə üç giriş qapısı yerləşir. Onlardan ortada yerləşən qapı dəhlizə, yanlarda yerləşən digər iki qapı isə yan otaqlara aparır.[4]

Aşağı mərtəbənin otaqları iki qrupa bölünür ki, onlardan da birinə dörd, digərinə isə üç otaq daxildir. Bu otaq qrupları arasında əlaqə yalnız dəhliz vasitəsiylə həyata keçirilir.[4]

Parad xüsusiyyəti daşıyan ikinci mərtəbəyə evin qərb divarında inşa edilmi daş pilləkən aparır. İkinci mərtəbənin mərkəzində geniş qonaq zalı, onun ətrafında isə yaşayış üçün nəzərdə tutulmuş dörd otaq yerləşir. Zal, hər iki tərəfdən bütün uzunluğu boyunca 5x3.5 metr ölçülərə malik iri şəbəkə pəncərələr vasitəsiylə işıqlandırılır. Cənub divarında böyük giriş qapısı ətrafında daha iki pəncərə yerləşir. Parad zalının hündürlüyü 5 metrə yaxındır. Altında antresollar yerləşən digər dörd otağın hündürlüyü isə bir qədər azdır. Parad zalının interyerinin bəzədilməsində freska rəsmləri və alebastr üzərində oyma naxışlardan istifadə olunmuşdur.[4]

Natəvanın sarayının memarlığı Şuşa şəhərinin yaşayış tikililərinin memarlığı üşün xarakterik olmasa da, böyük maraq kəsb edir. Tikilinin cənub fasadı vertikal şəkildə yerləşdirilmiş bellərlə bölünmüşdür. İkinci mərtəbənin pəncərələrini çərçivəyə alan bellər isə digərləri ilə müqayisədə daha da genişləndirilmişdir.[5] Bölünmələr arasındakı fərqli məsafələr sayəsində binanın memarlığı quruluqdan xilas edilmişdir. Üstdən əlavə edilmiş horizontal bölünmələr sayəsində fasad düzgün və yüngül xarakter əldə etmişdir.[5]

Evin birinci və ikinci mərtəbəsinin kərpic divarı oxvari tağlar və düzbucaqlı formaya malik pəncərələrlə həll edilmişdir. Üçüncü mərtəbə isə kör kərpic divara malikdir. Fasadın bu cür bölünməsi maraqlı işıq-kölgə oyunu effekti yaratmışdır.[5] Binanın yerli daşlardan tikilmiş və şimala baxan fasadı isə öz formaları ilə yerli Şuşa evlərinin memarlığına daha yaxın olsa da, memarlıq işlərinin keyfiyyətinə görə, bir çox bəy-ağa evlərindən geri qalır.[5]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Авалов, Э. В. (1977). Архитектура города Шуши и проблемы сохранения его исторического облика. Баку: Элм. səh. 60.
  2. Азербайджан (Исторические и достопримечательные места). Б.: Издательство АН Азербайджанской ССР. 1960. səh. 92. (#parameter_ignored); (#parameter_ignored)
  3. "Дом-музей Хуршидбану Натаван". 1905.az. 27.01.2015. İstifadə tarixi: 28 iyul 2019.
  4. 1 2 3 Саркисов, Ализаде 1950, səh. 127
  5. 1 2 3 4 Саркисов, Ализаде 1950, səh. 128

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Авалов, Э. В. (1977). Архитектура города Шуши и проблемы сохранения его исторического облика. Баку: Элм.
  • А. В. Саркисов, А. М. Ализаде (1950). О некоторых архитектурных памятниках Шуши (Памятники архитектуры Азербайджана (сборник материалов), т. II). Москва-Баку.
  • Фатуллаев, Ш. С. (1970). Памятники Шуши. Баку.
  • Саламзаде, А. В. (1964). Архитектура Азербайджана XVI-XIX вв. Баку.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]