Xanismayıl bəy Bədirbəyov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xanismayıl bəy Bədirbəyov
Doğum tarixi 26 avqust 1870(1870-08-26)
Doğum yeri Şəmkir, Morul k.
Vəfat tarixi 1937(1937-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat səbəbi Repressiya
Həyat yoldaşı Xuraman xanım
Uşaqları Fərhad, Bahadur, Zəmhər, Fikrət, Həmidə, Nəzakət, Lətafət
Milliyyəti azərbaycanlı

Xanismayıl bəy Bədirbəyli (Tam adı:Xanismayıl bəy Süleyman bəy oğlu Bədirbəyov; d.26 avqust 1870, Şəmkir, Morul k. - ö.1937[1]) — repressiya qurbanı. Süleyman bəy Bədirbəyovun oğlu.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Xanismayıl bəy Bədirbəyov 1870-ci ilin 26 avqustunda Şəmkir rayonunun Morul kəndində anadan olmuşdur. Əkinçilik və bağçılıq işlərində atasına yardımçı olan İsmayıl ağa Aninnoda (Şəmkir) rus-alman liseyini də yaxşı qiymətlərlə bitirmişdi. Siyasətdən az-çox baş çıxarır, ərəb əlifbasında yazıb-oxuyur, rus, alman dillərini yaxşı bildiyi üçün Yelizavetpola (Gəncəyə) gedəndə müəyyən qəzetlər və kitablar tapıb mütaliə edirdi.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Süleyman ağa, İsfəndiyar bəy, Əhməd ağa, Ədil bəy, Abbas bəy adlı 5 qardaşı, bir bacısı olan[2] İsmayıl ağa Xuraman xanımla ailə qurmuş, 7 övladı olmuşdur:

  • Fərhad (İsmayıl ağa oğlu Fərmanın Şəmkirdə 4 sinifli rus-alman liseyini bitirdikdən sonra, 1911-ci ildə Gəncədə 6 sinifli gimnaziyanı yarımçıq qoymağa təhrik etmişdi. Atasının "Xalqımıza, təzə hökumətə yaxşı əsgər gərəkdir, hərbçi lazımdır" sözündən sonra Fərman oxuyaraq peşəkar hərbçi olmuşdu. Fərhad SSRİ hərbi hava qüvvələrində qulluq etmiş, Bakıda hərbi məktəbi, Moskvada Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. Rusiyada və Azərbaycanda hava hücumundan müdafiə qüvvələrində məsul vəzifələrdə çalışmış, Polkovnik rütbəsində istefaya çıxmış, dəfələrlə orden və medallara layiq görülmüşdür);
  • Bahadur (Bahadur əvvəl Tiflisdə hərbi məktəbdə oxumuş, sonra Leninqradda Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. Rusiyanın müxtəlif regionlarında qarnizon komandiri və digər hərbi vəzifələrdə çalışmışdır. Polkovnik rütbəsinədək yüksələn Bahadur Bədirbəyov uzun müddət Azərbaycan Respublikası Hərbi Komissarlığında idarə rəisi olmuşdur.);
  • Zəmhər (Atası 1937-ci ildə "xalq düşməni" adı ilə həbs olunanda Zəmhər Azərbaycan Tibb İnstitutunun II kursunda təhsil alırdı. Onu həmin il "xalq düşməninin oğluna aramızda yer yoxdur" adı ilə institutdan xaric etmişdilər. Sonralar Gəncədə H.Zərdabi adına Pedaqoji İnstitutu bitirmiş, ömrünün sonuna kimi Şəmkirdə orta məktəbdə sinif müəllimi işləmişdir.);
  • Fikrət (Qardaşların ən kiçiyi olan Fikrət orta məktəbi bitirdikdən sonra əsgəri xidmətə yollanmış, hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Leninqradda qalmış, orada Politexnik İnstitutunda energetik-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir);
  • Həmidə (Həmidə xanım Bakıda Pedaqoji İnstitutu bitirmiş, Şəmkirdə uzun müddət orta məktəb müəllimi işləmişdir);
  • Nəzakət və Lətafət (Nəzakət və Latəfət isə orta məktəbi bitirdikdən sonra ailə həyatı qurmuşlar, Nəzakət xanım Gəncədə, Lətafət xanım isə Gürcüstanda yaşamışdır).[3]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Demokratik düşüncəli İsmayıl ağa, qardaşları Əşrəf bəy, İsfəndiyar ağa, eləcə də bir neçə həmkəndlisi 1907-ci ilin əvvəllərində Gəncədə gizli fəaliyyət göstərən "Difai" özünümüdafiə təşkilatına üzv yazılmış, sonralar bu təşkilatın Şəmkirdə özəyini yaratmışdılar. Az sonra İsmayıl ağa Müsavatın dəstəyindən bəhrələnərək fəaliyyətini daha da genişləndirmiş, xalqın azadlığı və milli dövlət quruculuğu uğrunda mücadilədə fəal iştirak edərək 1918-ci ilin yanvarın 9-da Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından olan Xudadat bəy Rəfibəylinin və Aslan bəy Səfikürdskinin tapşırığı ilə Türkiyənin şərqindən - döyüş cəbhəsindən zirehli qatarların müşayiəti ilə Rusiyaya qayıdan ordunun tərk-silah edilməsində, eləcə də Morul camaatının bu əməliyyata səfərbər olunmasında əlindən gələni etmişdi.[3]

Xan İsmayıl Bədirbəyli həmçinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaratdığı könüllü müdafiə dəstəsinin üzvü idi. "Şəmkir davası"nda əldə edilən silahlar hesabına Azərbaycan Milli Şurasının rəhbərliyi ilə bolşeviklərin LənkəranŞamaxı qarnizonlarının hücumlarının qarşısının alınmasında Xan İsmayıl Bədirbəyli iştirak etmiş, verilən taşırıqları uğurla yerinə yetirmişdir. Bunlarla yanaşı, İsmayıl ağa imkanlı olduğundan müstəqil dövlətimizin ordu quruculuğuna kifayət qədər maliyyə yardımı göstərmişdi.

Haqqında cinayət işi[redaktə | əsas redaktə]

Bəy əsilli olduğu üçün "kulak" adı ilə 1937-ci il avqust ayının 10-da NKVD-nin IV şöbəsi tərəfindən həbs olunan 67 yaşlı Xan İsmayıl Bədirbəyliyə 365 N-li "cinayət işi" açılmış, İsmayıl xan Şəmkir milisinin zirzəmisində saxlanılılmışdır.[1] Bundan 9 gün sonra Dövlət Təhlükəsizliyinin müstəntiqi Dudiyevin arayışına əsasən Xan İsmayl Bədirbəyli Gəncə türməsinə, haqqında tərtib etdiyi arayış isə Fövqəladə Üçlüyüə göndərilmişdir. NKVD müstəntiqi yazmışdır:

" 1870-ci il təvəllüdlü Bədirbəyli Xan İsmayıl Süleyman ağa oğlu 1930-cu ildə sovet hökumətinə qarşı üsyanın fəal iştirakçısı olub, amma həbs edilməyib. "

Təhlükəsizlik müstəntiqi Dudiyev arayışda aşağıdakıları xüsusi vurğulayırdı:[3]

" "Nəzərinizə çatdırım ki, Xan İsmayıl Bədirbəyli sovet hökumətinə qarşı daim düşmənçilik əhval-ruhiyyəsində olub, əksinqilabi fəaliyyətlə məşğul olub.
  • əhali arasında mütəmadi olaraq əks təbliğat aparıb.
  • kolxozçular arasında təbliğat aparıb ki, kolxozdan çıxsınlar, kolxoza üzv yazılmasınlar.
  • camaat arasında yalandan şayiə yayıb ki, guya tezliklə sovet hökumətinə qarşı hücum olacaq.

Qeyd olunanlar dindirmə zamanı şahidlər vasitəsi ilə sübut olunsa da, müqəssir deyilənləri boynuna alsa da, özünü günahkar bilmir.

SSRİ Cinayət Məcəlləsinə əsasən vətəndaş Bədirbəyli Xan İsmayıl Süleyman ağa oğlunun adına açılmış 365 N-li işi baxılmaq üçün Fövqəladə Troykaya təqdim edirik.
1937-ci il. Əməliyyat qrupunun müstəntiqi DUDİYEV
"

Ölüm hökmü[redaktə | əsas redaktə]

23 avqust 1937-ci il tarıxli qərarına əsasən 67 yaşlı Bədirbəyli Xan İsmayıl Süleyman ağa oğlunun əmlakı müsadirə olunmaqla barəsində güllələnmə hökmü çıxarılmışdır.

Bəraəti[redaktə | əsas redaktə]

1963-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin cinayət işləri üzrə məhkəmə kollegiyası Bədirbəyov Ədil bəy Süleyman ağa oğlunun işinə yenidən baxaraq Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığı üçlüyünün Ədil bəy Bədirbəyov haqqında 10 sentyabr 1938-ci il tarixli qərarını ləğv etmiş, istinad edilən cinayət sübuta yetirilmədiyi üçün işin icraatına xitam vermişdir.[2]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • 28 ildən sonra verilən bəraət / R. Salmanlı // Azərbaycan. - 2013.-30 mart. - № 65. - S.5.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 "1937-38-də güllələnən (həbs olunan) şəxslər". 10 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2019.
  2. 2,0 2,1 "Güllələnəndən 25 il sonra verilən bəraət". 10 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2019.
  3. 3,0 3,1 3,2 "Xanismayıl bəy Bədirbəyov haqqında". 10 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2019.