Xevra duz mədəni

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xevra duz mədəni
Khewra Salt Mines Pakistan (206).jpg
Mədənin girişi
Yerləşdiyi yer
Xevra duz mədəni (Pakistan)
Schlaegel und Eisen nach DIN 21800.svg
Xevra duz mədəni
Yerləşdiyi yerXevra
VilayətPəncab
ÖlkəPakistan
KoordinatlarSkript xətası: "coordinsert" funksiyası mövcud deyil.
İstehsal
MəhsullarHalit, rapa
Tarix
Açıldığı il1872 (1872)
Fəaliyyət illəri140 il

Xevra duz mədəni (urdu کھیوڑہ نمک کی کان, ing. Khewra Salt Mine) və ya Mayo duz mədəni (ing. Mayo Salt Mine) — Pakistanın Pəncab regionunun[1] Cəlam dairəsindəki Xevra şəhərində və Hind-Qanq ovalığının[2] üzərində yerləşən duz mədəni. Xevradakı duz mədəni Pakistanın ən böyük, dünyanın ən böyük ikinci[3] və dünyanın ən qədim duz mədənidir.[4][5][6] Bu duz mədəni əhəmiyyətli bir turizm obyektidir və hər il 250,000-dən çox turist cəlb edir.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Xevra duz mədəni Pakistanın Pəncab regionunun Cəlam dairəsindəki Pind Dadan Xan təhsilində, ölkə paytaxtı olan İslamabad şəhərindən təxminən 160 km (100 mil) uzaqlıqda yerləşir. Mədənə sadəcə M2 nömrəli avtomagistral yolu ilə getmək olur. Mədən, Cəlam çayından Hind çayına qədər uzanan və duzlarla zəngin bir dağ silsiləsinin üzərində yerləşir.[6][7][8] Xevrə duz mədəni dəniz səviyyəsindən təxminən 288 metr (945 fit) yuxarıda yerləşir. Mədən girişindən mədənin ən ucqar nöqtəsinə qədər olan məsafə təxminən 730 metrdir (2,400 fit). Yeraltı mədən 110 km2-lıq (43 mil2) bir ərazini əhatə edir.[9]

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Xevradakı duz mədəni Hindistan general-qubernatoru olan Lord Mayonun şərəfinə «Mayo» duz mədəni olaraq da bilinir.[10] Mədən təxminən 800 milyon il əvvəl meydana gəlmiş bir «Duz» silsiləsinin üzərində yerləşir.[11]

Xevradakı duz ehtiyatları Böyük İsgəndər tərəfindən Hindistan səfəri zamanı CəlamMianvali regionlarından keçərkən aşkar edilmişdir. Mədən nə Makedoniyalı İsgəndər, nə də onun əsgərləri tərəfindən aşkar edilmişdir. Mədən aşkar edən ordunun atları idi.[12] Böyük İsgəndərin qoşunları xəstə atlarının daşları yaladığını və daha sonra yaxşılaşdığını gördükdən sonra bu ərazidə duz mədəni qurdular. Böyük Moğol İmperiyası dövründə mədəndən çıxarılan duzlar müxtəlif bazarlarda, hətta Mərkəzi Asiyada belə satılırdı.[13] Böyük Moğol İmperiyasının süquta uğramasından sonra, mədənə siqhlər sahibləndilər. Siqh ordusunun baş komandiri olan Hari Sinq Nəlva «Duz» silsiləsinin idarəsini Cammu Racası olan Qulab Sinqlə bölüşdürmüşdür. Baş komandir Varça mədənini, Cammu Racası isə Xevra mədənini idarə edirdi. Siqh hakimiyyəti dövründə hasil edilən duzlar həm qida, həm də gəlir mənbəyi olaraq istifadə edilmişdir.

Britaniya hakimiyyəti 1872-ci ildə — Siqh ərazilərini işğal etdikdən bir qədər sonra, mədəni daha da inkişaf etdirmişdir. Britaniyalılar mədəni səmərəsizdir gördülər, bunun səbəbləri isə çox idi. Məsələn, mədəndəki qeyri-adi və dar tunellər işçilər üçün çətinlik yaradırdı; mədənin su ilə təmin olması çox zəif idi; hasil edilmiş duzlar üçün anbar yox idi; mədənə gedən yeganə yol çətin, qayalı bir ərazinin üzərindən keçirdi. Bu problemləri aradan qaldırmaq üçün Britaniya höküməti yolları düzəltmiş, anbarlar tikmiş, mədəni çoxlu su ilə təmin etmiş, girişləri və tunelləri yaxşılaşdırmış və duzun hasil edilməsi üçün daha yaxşı bir mexanizm təqdim etmişdir. Duzun qaçaqmalçılığını aradan qaldırmaq üçün yeni cərimələr yaradılmışdır.[14]

Birbal Sahni 1930-cu və 1940-cı illərdə Hindistanın Geoloji Tədqiqatı adlı bir təşkilatla işləyərkən mədəndə Eosen dövründən qalma örtülütoxumlular, çılpaqtoxumlularhəşəratlara aid dəlillər tapmışdır, lakin Maykl Kremo bu canlıların Kembri dövründə qaldığını iddia etsə də, Kremonun fikirləri müasir geoloqlar tərəfindən dəstəklənmir.[7]

Daşqın[redaktə | əsas redaktə]

2010-cu ildə, bütün Pakistanda baş vermiş daşqınlar zamanı yaxınlıqdakı su axını mədən bağlandıqdan sonra oraya girmişdir.[15] Bu su axını 60 sm (2 fit) dərinliyə çatmış və çıxışları bağlamışdır.[16] Mədən daha sonra yenidən açılmışdır və hal-hazırda fəaliyyət göstərir.[17]

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. O.H.K. Speyt (13 iyul 1972). India, Pakistan and Ceylon: The Regions. Methuen Publishing Ltd, 502. ISBN 978-0-416-75530-5. 3 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  2. "The Journal of Geology". jstor.org. Chicago Journals.
  3. Stenli C. Lefond (1 yanvar 1969). Handbook of World Salt Resources, I, Springer, 347. ISBN 978-0-306-30315-9. 3 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  4. Camerapiks (iyul 1998). Spectrum Guide to Pakistan. Interlink Books, 150. ISBN 978-1-56656-240-9. 8 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  5. Məsud-ul Həsən (1975). Short encyclopaedia of Pakistan, I, Ferozsons, 118. 8 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  6. 6,0 6,1 Hayden, Pit (avqust 2011). Pakistan. Essential Library, 27. ISBN 978-1-61783-117-1. 21 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  7. 7,0 7,1 Michael A. Cremo (1 November 2010). The Forbidden Archeologist. Torchlight Publishing, 166. ISBN 978-0-89213-337-6. 7 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  8. Taus-Bolstad, Steysi (yanvar 2003). Pakistan in Pictures. Lerner Publishing Group, 55. ISBN 978-0-8225-4682-5. 21 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  9. Attique ur Rehman (2010). "Preparation of Analytical Grade Sodium Chloride from Khewra Rock Salt" Nəşr edən: IDOSI Publications (PDF). World Applied Sciences Journal 9 (11). ISSN 1818-4952. İstifadə tarixi: 15 aprel 2012.
  10. Society of Arts (Great Britain) (7 noyabr 2011). Journal of the Society of Arts. Nabu Press, 258. ISBN 978-1-271-48500-0. 15 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  11. Helen Beytmen (30 iyul 2005). Dangerous Creatures Of The Oceans. Creative Co, 9. ISBN 978-1-58340-768-4. 3 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  12. Keren Zarindast (müxbir). Pakistan salt mine is open to tourists in the Punjab province [News report]. British Broadcasting Corporation. Yoxlanılıb 14 may 2018.
  13. Andre Uink (mart 1990). Al Hind: The Making of the Indo Islamic World. Brill Academic Publishers, 171. ISBN 978-90-04-09249-5. 7 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  14. Ser Edvin Arnold (1862). The Marquis of Dalhousie's Administration of British India. Saunders, Otley, and Co., 166. ISBN 978-1-290-28762-3. 7 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  15. "Floodwaters enter Khewra Salt Mines". The Nation. 7 avqust 2010. http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/politics/07-Aug-2010/Floodwaters-enter-Khewra-Salt-Mines. İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  16. "Breach floods 10 villages". The Express Tribune. 12 avqust 2012. http://tribune.com.pk/story/38389/breach-floods-10-villages/. İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  17. Məhbub, Şaziyə "Khewra salt mines: Healing heights" (ing.). tribune.com.pk (14 oktyabr 2013).

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Xevra duz mədəni ilə əlaqəli mediafayllar var.