Xunnu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Merge-arrows.svg Bu məqalə Böyük Hun İmperiyası məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Xunnu imperiyası
Xunnu dövlətinin ərazisi Monqolustanı,qərbi Mancuriyanı,şərqi Qazaxıstanı,şərqı Qırğızıstanı,daxili Monqolustanı,Qansu əyalətini,Sintszyan-Uyğur Rayonunu əhatə edir

Xunnu e.ə III əsrdən eramızın I əsrinə qədər Asia çöl zonasını tutan köçəri tayfalardan ibarət olmuşdur.Çin mənbələrinə görə onlar e.ə 209-cu ildə Modu Şanyunun başçılığı altında imperiya yaratmışdılar.Bu imperiya (e.ə 209-93) müasir Monqolustanın sərhədlərindən kənara çıxırdı.Eradan əvvəl II əsrdə özlərindən əvvəlki əsas qüvvə Yueçji-yə qalib gələndən sonra şərqi Asiya çöl zonası və mərkəzi Asiyada əsas güc halına gəldilər.Onlar Sibir,Monqolustan,daxili Monqolustan,Sintizyan,və Qansu ərazilərində aktiv idilər.

Xunnu dövlətinin əsas milli kimliyi bir çox fərziyələrə yol açmışdır,çünki çin mənbələrində çox az söz,titullar və şəxsi adlar qorunub qalmışdır.Xunnunun etnik tərkibi barədə alimlər multi etnik də daxil olmaqla,[1] monqol,[2] türki ,[3] yenisey ,[4][5] toxariyan, irani,[6][7]ural[8] təklifi irəli sürüblər.Xunnu adı Hunlarla əlaqəli ola bilər,amma bu sübut mübahisəlidir.[5][9]

e.ə II əsr Xunnu dövləti və onun qonşuları

E.Ə 209-cu ildə, Han sülaləsinin əsasınnı qoyulmasından 3 il sonra, yeni şanyu:Modu Şanyunun başcılığı altında Xunnu güclü bir konfederasiya halını aldı.Bu yeni siyasi birlik onları daha qorxulu dövlətə çevirdi ,daha böyük orduların yaradılmasına və daha yaxşı strateji mövqelərdə məşqlər aparılmasına şərait yaratdı.Bu konfederasiyanın yaradılma səbəbi bilinmir. Xunnu ağır işlərdə qul əməyi kimi bir çox çin kənd təsərrüfatı texnikaları işlətməyə, çinlilər kimi ipək geyinməyə, və çin memarlıq üslubunda tikilmiş evlərdə yaşamağa başladı.[10]

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Geng 2005
  2. А.Шабалов "Об этнической принадлежности хунну". 2009 (Russian)
  3. Gedikli, Yusuf (2009).
  4. Adas 2001: 88
  5. 5,0 5,1 Beckwith 2009: 404-405, nn. 51-52.
  6. Harmatta 1999: 488
  7. Jankowski 2006: 27
  8. Adolphe Bloch. De l'origine des turcs en particuliers des osmanlis. 158–168.
  9. Vaissière 2006
  10. Bently, Jerry H., Old World Encounters, 1993, pg. 38