Xuraman Əfəndiyeva

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xuraman Əfəndiyeva
Xuraman Qədir qızı Əfəndiyeva
Doğum tarixi 10 dekabr 1945 (1945-12-10) (74 yaş)
Doğum yeri Şəki şəhəri
Vətəndaşlığı Azərbaycan Respublikası
Elm sahəsi kimya
Elmi dərəcəsi kimya üzrə fəlsəfə doktoru
Elmi adı dosent
İş yeri Aşqarlar Kimyası İnstitutunda aparıcı elmi işçi
ica.az

Xuraman Qədir qızı Əfəndiyeva (10 dekabr 1945) – kimyaçı alim. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademik Ə. Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunun “Transmissiya və sənaye yağlarına aşqarlar və aşqar kompozisiyaları” laboratoriyasında aparıcı elmi işçi, kimya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Xuraman Əfəndiyeva 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini bitirmiş və həmin ildə AEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunun aspiranturasına daxil olmüş, 1972-ci ildə aspirantura tədrisini başa vurduqdan sonra institutun «Transmissiya və sənaye yağlarına aşqarlar və aşqar kompozisiyaları» laboratoriyasında mühəndis kimi fəaliyyətə başlamış, 1980-ci ildən kiçik elmi işçi, 1986-cı ildən 1993- cü ilə kimi elmi işçi, 2009-cu ildən böyük elmi işçi əvəzi vəzifələrində çalışmışdır. 1993-2009-cu illər ərzində ARDNŞ tərkibində Xəzər Dəniz Neft Donanmasının İxtisaslaşdırılmış Dəniz Neft Donanma idarəsində kimya laboratoriyasının müdiri vəzifəsində calışmışdır. Rusiya Registri tərəfindən akreditasiya olunmuş laboratoriyada donanmanın tabeliyində olan gəmilərdə işlədilən transmissiya, motor, turbin, kompressor, ИГП tipli sənaye yağlarının fiziki-kimyəvi analizlərinin aparılmasına rəhbərlik etmişdir. 2009-cu ilin iyun ayından yenidən Aşqarlar kimyası institutunun «Motor yağlarına aşqar kompozisiyaları» laboratoriyasına böyük elmi işçi əvəzi vəzifəsinə işə götürülmüş və 2012-ci ildən «Transmissiya və sənaye yağlarına aşqarlar və aşqar kompozisiyaları» laboratoriyasına aparıcı elmi işçi vəzifəsinə keçirilmişdir. O, hal-hazırda həmin laboratoriyada aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışır. X.Əfəndiyeva 1981-ci ildə «Ditiokarbamin, di-, tritiokarbonat turşularının efirləri və çevrilmə məhsullarının sintezi, aşqar kimi sürtkü yağlarında tədqiqi» mövzusunda dissertasiya işini müdafiə etmiş və 2306.01 – “Üzvi kimya” üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 2014-cü ildə dosent elmi adını almışdır.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti xüsusən kükürd, azotlu üzvi maddələrin sintezi, sürtkü yağlarına aşqar kimi tədqiqi və müasir texnikanın tələblərini ödəyən sürtkü kompozisiyalarının yaradılmasıdır. Kimyəvi quruluş və yağlama xassələri arasında qarşılıqlı əlaqəni müəyyənləşdirmək məqsədilə ksantogenat, ditiokarbamat və tritiokarbonat turşularının funksional qrupların təbiəti və molekuldakı yeri ilə fərqlənən müxtəlif törəmələri sintez edilmişdir. Maddələrin məqsədyönlü sinteziində tiokarbonat turşuları törəmələrinin bir sıra yeni alınma üsulları, o cümlədən, ksantogen turşularının – a,b-doymamış turşulara və turşu efirlərinə birləşməsi, amin və karbonsulfidin akrilonitril, akril və malein turşuları efirlərinə birgə birləşməsi, ditiokarbamatların heterotsiklik törəmələrinin alınması üsulları işlənilmişdir. Bu tədqiqatların davamı kimi ТАД-10ИХП və ТАД-17ИХП transmissiya yağları, gəmi, teplovoz, sənaye və yüksək gücləndirilmiş avtotraktor dizelləri üçün М-14Г2, М-14Г2к , М-14Г2 ЦС tipli motor yağlarının analoqlarının hazırlanmasında iştirak etmişdir. O, di-, tritiokarbonat turşularının qliserinin dixlorhidrinləri ilə reaksiyasından alınan birləşmələrin sintezi, kalium alkilksantogenatların etilenxlorhidrin və qliserinin xlorhidrinləri ilə reaksiya məhsullarının müqayisəli tədqiqi, propanolun xlorlu törəmələrinin sintezi, α,γ-dixlorizopropanolun kalium alkilksantogenatlarla reaksiyalarının tədqiqi, qliserin dixlorhidrinin alkilksantogenatlarla hidroksil qruplu məhsullarının eterifikasiyası və yağlayıcı aşqar kimi tədqiqi üzrə elmi işlər aparır.

Elmi əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Xuraman Əfəndiyeva 58 elmi əsərin, o cümlədən10 müəlliflik şəhadətnaməsi, 3 Az. patenti, 20 məqalənin müəllifidir. Məqalələrdən 7-si beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda nəşr olunub.

Elmi məqalələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Синтез и исследование некоторых эфиров дитиокарбаминовых кислот. // Журнал органической химии, 1977, т. 13, вып. 5, стр. 985-990. // Мустафаев Н.П., Гасанзаде Г.Р. ilə birgə.
  • Подавление роста применением различных органических соединений. // Научный семинар “Химические средства защиты от биокоррозии”, Уфа 1980, с. 34-36. // Гаджиева М.А., Шихиева М.И., Ибрагимова Г.М. ilə birgə.
  • Получение высокоиндексного базового масла из нефтей // Журнал химические проблемы, 2011, № 1, стр. 158-164. // Джавадова А.А., Азимов Э.В. ilə birgə.

Müəllif şəhadətnamələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Смазочная композиция. // А.с. № 304587 (СССР). // Кулиев А.М., Кулиева М.А., Кязимова Н.С., Рожков В.Н., Эфендиев Т.Э. ilə birgə.
  • Беззольная противоизносная присадка к смазочным маслам. // А.с. № 1728294 (СССР). // Кулиева М.А., Исмайлов И.П., Расулова Ф.А. ilə birgə.

Patentləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Yüksək gücləndirilmiş avtotraktor dizelləri üçün motor yağı. // Azərbaycan patenti i 2015 0073. // Cavadova H.Ə., Məmmədova A.X., Abdullayev B.İ., Məhərrəmovа З.К., Yusifzadə G.Q. ilə birgə.
  • Teplovoz və sənaye dizelləri üçün motor yağı. // Azərbaycan patenti i 2016 0023. // Джавадова А.А., Məmmədova A.X., Казымзаде А.К, Шамилзаде Т.И., Исмаилов И.П., Гусейнова А.А. ilə birgə.
  • Gəmi, teplovoz və stasionar dizelləri üçün motor yağı. // Azərbaycan patenti i 2016 0024. // Cavadova H.Ə., Nağıyeva E.Ə., Abdullayev B.İ., İsmayılov İ.P., Məhərrəmova Z.K., Yusifzadə G.Q. ilə birgə.

Beynəlxalq konfranslarda iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

Xuraman Əfəndiyeva bir sıra Beynəlxalq konfranslarda (Minsk, Xarkov, Kazan şəhərlərində) elmi məruzələrlə çıxış etmişdir.

  • Межведомственный .Научный Совет по трибологии НИОпри АН СССР, ГКНТ СССР и Союзе СССР научный семинар «Научные и прикладные проблемы теории тре¬ния и изнашивания». Харьков 1989, стр.17. // Мустафаев Н.П., Новоторжина Н.Н. ilə birgə.
  • 18-ой конференции по химии и технологии органических соединений серы. Казань, 1992, стр. 34-35. // Синтез кабоксилсодержащих эфиров тритиоугольных кислот. // Мустафаев Н.П. ilə birgə.
  • XXXVI Менждународная научно-техническая конф. «РЕАКТИВ-2012» Минск. 2012 г., стр.59. //Термическая стабильность некоторых производных малеиновой кислоты в качестве смазывающих присадок к синтетическим маслам. // Акчурина Т.Х., Алиева М.Н., Гасанова А.М. ilə birgə.
  • IV Международной научно-технической конференции альтернативные источники сырья и топлива (АИСТ-2103),г. Минск, 28-30 мая 2013, стр. 49. // Cинтез эфиров ксантогеновых кислот. // Мустафаев Н.П., Сафарова М.Р., Мамедкеримovа С.Б. ilə birgə.
  • V Международная научно-техническая конференция Альтернативные источники сырья и топлива (АИСТ-2015), 26 – 28 мая 2015 г., г. Минск, Беларусь, стр. 46. // Синтез некоторых производных карбоксилсодержащих эфиров ксантогеновых кислот. // Мустафаев Н.П., Мустафаев К.Н,. Акчурина Т.Х., Исмаилова Г.Г. ilə birgə.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]