Latın ifadələri: Redaktələr arasındakı fərq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Silinən məzmun Əlavə edilmiş məzmun
Redaktənin izahı yoxdur
Redaktənin izahı yoxdur
Sətir 189: Sətir 189:
|-
|-
|'''acta non verba'''
|'''acta non verba'''
|Hərəkət lazımdı, söz yox
|Hərəkət lazımdı, söz yox, Hərəkət söz deyil
|
|
|-
|-
|'''acta sanctorum'''
|müqəddəslərin ölümü
|
|
|-
|'''Acta est fabula'''
|Oyun bitti
|
|
|-
|'''actus me invito factus non est meus actus'''
|öz iradəmin əleyhinə etdiyim hərəkət mənim hərəkətim deyil
|
|-
|'''actus reus'''
|günahkar əməl
|
|-
|'''ad absurdum'''
|cəfəngiyyat, absurd
|
|-
|'''ad abundantiam'''
|izafi, artıq, əlavə olaraq
|
|-
|'''ad altiora tendo'''
|mən daha yüksəklərə can atıram
|
|-
|'''ad arbitrium'''
|könüllü, məmnuniyyətlə
|
|-
|'''Ad astra'''
|Ulduzlara doğru
|
|-
|'''ad astra per aspera'''
|Çətinlikdə ulduzlara doğru
|
|-
|'''ad augusta per angusta'''
|Çətinliklərə qalib gələrək yüksəlmək
|
|-
|'''ad captandumvulgus'''
|Kütləni ələ almaq məqsədilə
|
|-
|'''ad clerum'''
|ruhaniliyə doğru
|
|-
|'''ad eundem'''
|eyni şeyə doğru
|
|-
|'''ad fontes'''
|mənbəyə doğru, mənbəyə istinadən
|
|-
|'''ad fundum'''
|aşağıya doğru
|
|-
|'''ad hoc'''
|konkret məsələ ilə əlaqədar
|
|-
|'''ad hominem'''
|insana tərəf
|
|-
|'''ad infinitum'''
|sonsuzluğa doğru
|
|-
|'''ad interim <small>(ad int)</small>'''
|Bu arada, həmçinin
|
|-
|'''ad libitum <small>(ad lib)</small>'''
|həzz
|
|-
|'''ad litem'''
|məhkəmə prosesi
|
|-
|'''ad lucem'''
|işığa doğru
|
|-
|'''ad maiorem Dei gloriam  və ya ad majorem Dei gloriam<small>(AMDG)</small>'''
|Allahın eşqinə, Allahın şərəfinə
|
|-
|'''ad mortem'''
|ölümə doğru
|
|-
|'''ad multos annos'''
|neçə belə illərə
|arzu
|-
|'''ad nauseam'''
|dəniz xəstəliyi
|
|-
|'''ad oculos'''
|gözlə aşkar seçilən
|
|-
|'''ad pedem litterae'''
|eynən yazıldığı kimi
|
|-
|'''ad perpetuam memoriam'''
|daima yaddaşlarda qalmaq/qalan
|
|-
|'''ad quod damnum'''
|hər hansı bir zərər, istənilən bir ziyan
|
|-
|'''ad referendum<br>
<small>(ad ref)</small>'''
|müvəqqəti razılaşdırılb, lakin rəsmi təsdiqini gösləyir
|
|-
|'''ad rem'''
|bununla əlaqədar
|
|-
|'''ad undas'''
|cəhənnəm
|
|-
|'''ad usum proprium <small>(ad us. propr.)</small>'''
|şəxsi istifadə
|
|-
|according to value
|dəyər, dəyərə dair
|
|-
|'''ad victoriam'''
|qəbələbə doğru
|
|-
|'''ad vitam aeternam'''
|ölməzlik
|
|-
|'''addendum'''
|əlavələr, əlavə ediləcək şeylər
|
|-
|'''adaequatio intellectus et rei'''
|intellekt ilə reallıq arasında əlaqə
|
|-
|'''adaequatio intellectus nostri cum re'''
|intellekt ilə reallıq arasında razılıq
|
|-
|'''Adsum'''
|Buradayam
|
|-
|'''adversus solem ne loquitor'''
|günəşin əleyhinə danışma!
|və ya açıq-aydın səhv olan fikirlə razılaşma!
|-
|'''advocatus diaboli'''
|iblisin vəkili
|
|-
|'''aegri somnia'''
|xəstənin arzusu
|
|-
|'''aetat.'''
|yaşlı
|
|-
|'''aetatis suae'''
|hər hansı bir şəxsin yaşı
|
|-
|'''affidavit'''
|iddia etmək
|
|-
|'''age quod agis'''
|nə eləyirsənsə, elə onu da elə
|
|-
|'''agenda'''
|görüləcək işlər
|
|-
|'''agere sequitur credere'''
|inandığın işi gör
|
|-
|'''Agnus Dei'''
|Allahın quzusu
|
|-
|'''alias'''
|başqa vaxt, digər sözlə, başqa cür desək
|
|-
|'''alibi'''
|başqa yerdə
|
|-
|'''alis aquilae'''
|qartalın qanadında
|
|-
|'''alis grave nil'''
|qanadı olan üçün heç nə çətin deyil
|
|-
|'''alis volat propriis'''
|o öz qanadları ilə uçur
|
|-
|'''alma mater'''
|övladına süd verən ana
|
|-
|'''alter ego'''
|başqa bir "mən"
|
|-
|'''alterum non laedere'''
|başqasını yaralama
|
|-
|'''alumnus''' ''or''<br>
'''alumna'''
|şagird, tələbə
|
|-
|'''amicus curiae'''
|məhkəmənin dostu
|
|-
|'''Amicus Plato, sed magis amica veritas.'''
|Platon mənim dostumdur, amma həqiqət daha yaxın dostumdur
|
|-
|'''amor Dei intellectualis'''
|allaha olan intellektual sevgi
|
|-
|'''amor fati'''
|ölümünü unutma
|
|-
|'''amor omnibus idem'''
|sevgi hamı üçün eynidi
|
|-
|'''amor patriae'''
|vətənpərvərlik
|
|-
|'''anglice'''
|ingiliscə
|
|-
|'''animus in consulendo liber'''
|fikirlərdən azad olmuş şüur
|
|-
|'''anno <small>(an.)</small>'''
|ildə bir dəfə
|
|-
|'''Anno Domini<small>(A.D.)</small>'''
|İsa peyğəmbərin doğulduğu il
|
|-
|'''anno regni'''
|hakimiyyət illəri
|
|-
|'''annus horribilis'''
|dəhşətli il
|
|-
|'''annuit cœptis'''
|razılıq verildi və iş başlandı
|
|-
|'''annus mirabilis'''
|gözəl il
|1665-1666-ci illərdə İshaq Nyutonun ixtiralarını təsvir etmək üçün istifadə edilir
|-
|'''annus terribilis'''
|ölümcül il
|1348-ci ildə Avropada yayılmış taun xəstəliyini təsvir etmək üçün istifadə edilir
|-
|'''ante bellum'''
|müharibədən əvvəl
|ABŞ vətəndaş müharibəsi nəzərdə tutulur
|-
|'''ante cibum<small>(a.c.)</small>'''
|yeməkdən əvvəl
|təbabətə aiddir
|-
|'''ante litteram'''
|məktubdan əvvəl
|
|-
|'''ante meridiem<small>(a.m.)</small>'''
|günortadan əvvəl
|
|-
|'''ante mortem'''
|ölümdən əvvəl
|
|-
|'''ante omnia armari'''
|hər şeydən əvvəl silahlan
|
|-
|'''ante prandium<small>(a.p.)</small>'''
|nahardan əvvəl
|
|-
|'''apparatus criticus'''
|tənqidçinin istifadə etdiyi alətlər
|
|-
|'''aqua <small>(aq.)</small>'''
|su
|
|-
|'''aqua fortis'''
|güclü su
|azot turşusu
|-
|'''aqua pura'''
|təmiz su
|
|-
|'''aqua regia'''
|hakimiyyət suyu
|hidroxlorid turşusu
|-
|'''aqua vitae'''
|həyat suyu
|
|-
|'''aquila non capit muscas'''
|qartal milçək tutmaz
|
|-
|'''arbiter elegantiarum'''
|dequstator
|
|-
|'''Arcana imperii'''
|gücün sirri
|
|-
|'''Arcanum boni tenoris animae'''
|gözəl əhval-ruhiyyənin sirri
|
|-
|'''arcus senilis'''
|yaşlı adamın qozbelliyi
|
|-
|'''arduus ad solem'''
|günəşə istiqamətlənmək
|
|-
|'''argentum album'''
|ağ gümüş
|
|-
|'''arguendo'''
|mübahisə predmeti
|
|-
|'''ars [est] celare artem'''
|incəsənət incəsənəti gizlətmək üçün lazımdır
|
|-
|'''ars longa, vita brevis'''
|incəsənət uzundur, həyat isə qısa
|
|-
|'''arte et labore'''
|incəsənətlə və zəhmətlə
|
|-
|'''arte et marte'''
|bacarıqla və cəsarətlə
|
|-
|'''Auctores Varii'''
|müxtəlif müəlliflər
|
|
|}
|}
*<big>'''Latın söz və ifadələrinin siyahısı'''</big>
*<big>'''Latın söz və ifadələrinin siyahısı'''</big>

*'''Acta est fabula'''
*Oyun bitti

*'''Acta non verba'''
*Hərəkət söz deyil

*'''Ad astra'''
*Ulduzlara doğru

*'''Adsum'''
*Buradayam


*'''Ad vitam æternam'''
*'''Ad vitam æternam'''

09:18, 20 aprel 2015 versiyası

Latın dilinin "ölü dil" sayılmasına baxmayaraq bu dilə aid bir çox söz və ifadələr digər dillərin leksikonunda, xüsusilə dini, elmi, hüquqi terminologiyada hələ də geniş istifadə olunmaqdadır. Yeni ümumiişlək söz və ifadələrin yaranmasında latın dilinin rolu çox olmuşdur. Təbabəti xüsusilə kimya, biologiya, anatomiya kimi elmləri, o cümlədən beynəlxalq hüququ latın söz və ifadələrsiz təsəvvür etmək qeyri mümkündür. Latın ifadələri günümüzdə elmi və məntiqi fikirləri geniş auditoriyaya çatdırmaq üçün mühüm bir vasitəyə çevrilmişdir. Düzdür son zamanlar elm və texnikanın, iqtisadiyatın, ticarətin sürətlə inkişaf etməsi ilə meydana çıxan yeni termin və ifadələr ingilis dili əsasında formalaşsalar da latın dilindən digər dillərə oturmuş söz və ifadələr hələ də klassikliyini qoruyub saxlamaqdadır. Latın söz və ifadələri bu məqalədə əlifba sırası ilə təqdim olunmuşdur.

Latın ifadələri
lat. Exlibrisazərb. kitabdan
lat. Carpe Diemazərb. hərfi:"günü tut", məntiqi: "anı tut", "zamanla ayaqlaş"
lat. Ultima ratioazərb. hərfi:sonuncu metod, məntiqi: sonuncu cəhd

==
A ==

Latınca Tərcümə Qeydlər
a bene placito
a caelo usque ad centrum səmadan mərkəzə kimi
a capite ad calcem başdan cəhənnəmə kimi
a contrario əks tərəf, əksinə
a Deucalione Deucalion-dan bəri Çox qədim zamanlarda. Qaus Lisilusdan bəri
a falsis principiis proficiscia falsis principiis proficisci səhv prinsiplər əsasında qüvvəyə minmə Siseronun De Finibus əsərindən hüquqi termin
a fortiori daha güclü Adətən, daha az dəqiq olan arqumentə nisbətən, daha aydın nəticələrə üstünlük verilməsi
a mari usque ad mare dənizdən dənizə
a pedibus usque ad caput ayaqdan başa qədər
a posse ad esse ehtimaldan fəaliyyətə keçmə
a posteriori daha sonradan apriori sözünün antonimidir
a priori əvvəlcədən
ab absurdo cəfəngiyyat, absurd
ab aeterno əbədidən
ab antiquo keçmişdən
ab extra arxadan
ab hinc  və ya abhinc burdan
ab imo pectore dərin qəlbdən
ab inconvenienti narahatlıq doğuran
ab incunabulis beşikdən əvvəldən, başlanğıcdan
ab initio əvvəldən, başlanğıcdan
ab intra daxildən
ab invito məcburi, könüllü olmayan
ab irato əsəbi insan tərəfindən
ab origine mənbədən orijinal mənbədən
ab ovo usque ad mala yumurtadan almayadək əvvəldən axıra qədər mənasını daşıyır
ab uno disce omnes bir dəfədən, hamısı öyrən
ab urbe condita (a.u.c.) əsası qoyulmuş şəhər
ab utili faydalılıq
absens haeres non erit iştirak etməyən adam varis olmayacaq
absente reo mühakimə ediləcək şəxs yoxdur
absit inuria qoy ağrı-acı yox olsun arzudur
absit omen qoy bu əlamət yox olsun qoy bu əlamət pisə yoluzmasın. arzudur
absolutum dominium mütləq hakimiyyət, mütləq üstünlük
absolvo bağışlayıram
abundans cautela non nocet artıq ehtiyatlılığın ziyanı yoxdur
abusus non tollit usum sui-istifadə istidafəni inkar eləmir bir şeydən sui-istifadə edilibsə, bu o demək deyil ki, ondan düzgün istifaə edilə bilməz
accipe hoc bunu götür
accusare nemo se debet nisi coram Deo Heç kim Allahın iştirakı olmadan özünü günahlandırmamalıdır
acta deos numquam mortalia fallunt ölümlə Allahı aldatmaq mümkün deyil
acta est fabula plaudite əsər alqışa layiq ifa olundu!
acta non verba Hərəkət lazımdı, söz yox, Hərəkət söz deyil
acta sanctorum müqəddəslərin ölümü
Acta est fabula Oyun bitti
actus me invito factus non est meus actus öz iradəmin əleyhinə etdiyim hərəkət mənim hərəkətim deyil
actus reus günahkar əməl
ad absurdum cəfəngiyyat, absurd
ad abundantiam izafi, artıq, əlavə olaraq
ad altiora tendo mən daha yüksəklərə can atıram
ad arbitrium könüllü, məmnuniyyətlə
Ad astra Ulduzlara doğru
ad astra per aspera Çətinlikdə ulduzlara doğru
ad augusta per angusta Çətinliklərə qalib gələrək yüksəlmək
ad captandumvulgus Kütləni ələ almaq məqsədilə
ad clerum ruhaniliyə doğru
ad eundem eyni şeyə doğru
ad fontes mənbəyə doğru, mənbəyə istinadən
ad fundum aşağıya doğru
ad hoc konkret məsələ ilə əlaqədar
ad hominem insana tərəf
ad infinitum sonsuzluğa doğru
ad interim (ad int) Bu arada, həmçinin
ad libitum (ad lib) həzz
ad litem məhkəmə prosesi
ad lucem işığa doğru
ad maiorem Dei gloriam  və ya ad majorem Dei gloriam(AMDG) Allahın eşqinə, Allahın şərəfinə
ad mortem ölümə doğru
ad multos annos neçə belə illərə arzu
ad nauseam dəniz xəstəliyi
ad oculos gözlə aşkar seçilən
ad pedem litterae eynən yazıldığı kimi
ad perpetuam memoriam daima yaddaşlarda qalmaq/qalan
ad quod damnum hər hansı bir zərər, istənilən bir ziyan
ad referendum

(ad ref)

müvəqqəti razılaşdırılb, lakin rəsmi təsdiqini gösləyir
ad rem bununla əlaqədar
ad undas cəhənnəm
ad usum proprium (ad us. propr.) şəxsi istifadə
according to value dəyər, dəyərə dair
ad victoriam qəbələbə doğru
ad vitam aeternam ölməzlik
addendum əlavələr, əlavə ediləcək şeylər
adaequatio intellectus et rei intellekt ilə reallıq arasında əlaqə
adaequatio intellectus nostri cum re intellekt ilə reallıq arasında razılıq
Adsum Buradayam
adversus solem ne loquitor günəşin əleyhinə danışma! və ya açıq-aydın səhv olan fikirlə razılaşma!
advocatus diaboli iblisin vəkili
aegri somnia xəstənin arzusu
aetat. yaşlı
aetatis suae hər hansı bir şəxsin yaşı
affidavit iddia etmək
age quod agis nə eləyirsənsə, elə onu da elə
agenda görüləcək işlər
agere sequitur credere inandığın işi gör
Agnus Dei Allahın quzusu
alias başqa vaxt, digər sözlə, başqa cür desək
alibi başqa yerdə
alis aquilae qartalın qanadında
alis grave nil qanadı olan üçün heç nə çətin deyil
alis volat propriis o öz qanadları ilə uçur
alma mater övladına süd verən ana
alter ego başqa bir "mən"
alterum non laedere başqasını yaralama
alumnus or

alumna

şagird, tələbə
amicus curiae məhkəmənin dostu
Amicus Plato, sed magis amica veritas. Platon mənim dostumdur, amma həqiqət daha yaxın dostumdur
amor Dei intellectualis allaha olan intellektual sevgi
amor fati ölümünü unutma
amor omnibus idem sevgi hamı üçün eynidi
amor patriae vətənpərvərlik
anglice ingiliscə
animus in consulendo liber fikirlərdən azad olmuş şüur
anno (an.) ildə bir dəfə
Anno Domini(A.D.) İsa peyğəmbərin doğulduğu il
anno regni hakimiyyət illəri
annus horribilis dəhşətli il
annuit cœptis razılıq verildi və iş başlandı
annus mirabilis gözəl il 1665-1666-ci illərdə İshaq Nyutonun ixtiralarını təsvir etmək üçün istifadə edilir
annus terribilis ölümcül il 1348-ci ildə Avropada yayılmış taun xəstəliyini təsvir etmək üçün istifadə edilir
ante bellum müharibədən əvvəl ABŞ vətəndaş müharibəsi nəzərdə tutulur
ante cibum(a.c.) yeməkdən əvvəl təbabətə aiddir
ante litteram məktubdan əvvəl
ante meridiem(a.m.) günortadan əvvəl
ante mortem ölümdən əvvəl
ante omnia armari hər şeydən əvvəl silahlan
ante prandium(a.p.) nahardan əvvəl
apparatus criticus tənqidçinin istifadə etdiyi alətlər
aqua (aq.) su
aqua fortis güclü su azot turşusu
aqua pura təmiz su
aqua regia hakimiyyət suyu hidroxlorid turşusu
aqua vitae həyat suyu
aquila non capit muscas qartal milçək tutmaz
arbiter elegantiarum dequstator
Arcana imperii gücün sirri
Arcanum boni tenoris animae gözəl əhval-ruhiyyənin sirri
arcus senilis yaşlı adamın qozbelliyi
arduus ad solem günəşə istiqamətlənmək
argentum album ağ gümüş
arguendo mübahisə predmeti
ars [est] celare artem incəsənət incəsənəti gizlətmək üçün lazımdır
ars longa, vita brevis incəsənət uzundur, həyat isə qısa
arte et labore incəsənətlə və zəhmətlə
arte et marte bacarıqla və cəsarətlə
Auctores Varii müxtəlif müəlliflər
  • Latın söz və ifadələrinin siyahısı
  • Ad vitam æternam
  • Sonsuz bir həyat üçün
  • Ægroto dum anima est, spes est
  • Xəstə nəfəs aldıqca ümid vardır
  • Age quod agis!
  • Nə edirsən et!
  • Alea iacta est
  • Zərlər atıldı
  • Alis grave nil
  • Heç bir şey qanadları olandan daha xəfif deyildir.
  • Amantes amentes
  • Aşiq olmaq dəlilikdir
  • Amicus certus in re incerta cernitur
  • Dost dar gündə tanınar
  • Amor est vitae essentia
  • Eşq həyatın özüdür (Robert M. Mekey)
  • Amor omnia vincit
  • Eşq hər çətinliyin öhdəsindən gələr
  • Amor patriæ nostra lex
  • Vətən sevgisi qanunumuzdur
  • Aquila non capit muscas
  • Qartallar milçək ovlamazlar
  • Argumentum ad hominem
  • Mübahisənin səviyyəsi mübahisə etdiyin adamın səviyyəsindən asılıdır
  • Ars est celare artem
  • Əsl incəsənət incəsənəti gizli saxlamaqdır
  • Ars gratia artis
  • İncəsənət üçün incəsənət
  • Ars longa, vita brevis
  • İncəsənət uzun, həyat qısa
  • Asinus asinorum in sæcula sæculorum
  • Yüzilliklərin gördüyü eşşəklərin ən eşşəyi
  • Audaces fortuna juvat
  • Tale cəsarət edənə gülər
  • Audemus jura nostra defendere
  • Haqqımızı aramağa cəsarət edirik
  • Audiatur et altera pars
  • Digər tərəfi də dinləyək
  • Auri sacra fames
  • Qızıla olan iyrənc aclıq
  • Aut disce aut discede
  • Ya öyrən, ya da çıx get
  • Ave Cæsar, morituri te salutant
  • Salam olsun Sezara, ölümə gedənlər səni salamlayır (döyüşdən əvvəl qladiatorların salamı)
  • Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil
  • Xəsisinin hər şeyi, kasıbın bəzi şeyləri əksikdir. Müdriyin isə heç bir şeyi əksik deyildir
  • Barbarus hic ego sum quia non intellegor ulli
  • Məni burda barbar hesab edirlər, çünki məni anlamırlar
  • Bene diagnoscitur, bene curatur
  • Yaxşı diaqnoz yaxşı müalicə deməkdir
  • Bona fide
  • Xoş niyyətlə
  • Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ
  • Sağlam olmaq ən yaxşı zənginlikdən belə üstündür