Yaşılırmaq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yaşılırmaq
türk. Yeşilırmak
Amasya evleri ve Yeşilırmak (3).jpg
Amasya şəhərinin mərkəzindən çayın görünüşü
Ölkə Türkiyə Türkiyə
Mənbəyi Zara, Sivas, Türkiyə
Mənbəyinin yüksəkliyi 10 m
Mənsəbi Qara dəniz
Mənsəbinin yüksəkliyi 0 m
Uzunluğu 519 km
Su sərfi 150 m³/s
Hövzəsinin sahəsi 36144 km²
Yesilirmak.jpg
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Yaşılırmaq (türk. Yeşilırmak) — Sivasın şimalındakı Zara ilçəsi ərazisində yerləşən Kösədağ ətəyindən mənbəyini götürən və Qara dənizə tökülən çay. Köhnə adı İris olmuşdur.[1]

Fiziki xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

519 km uzunluğunda olan Yaşılırmaq Tokat, AmasyaSamsun vilayətlərindən keçərək müxtəlif çaylarla birləşir.[2] 36 144 km² sahəsi ilə Türkiyə səthinin 5%-ni əhatə edir. Çay əsasən üç qolun birləşməsindən ibarətdir.[3][4]

Əsas qol olan Yaşılırmağa, Tokat çayı da deyilir.[5] Mənbəyi Sivasda SuşehriZara ilçələrinin sərhədləri daxilində yer alan Kösədağdır. Üzərində sahəsi 32 km² olan Almus bəndi var.[6]

Hövzəsi[redaktə | əsas redaktə]

Çayın hövzəsində, Turhal və Tokat arasında Qazova, cənubda Geldingen düzənliyi, Taşova və Çərşənbə düzənlikləri yer alır. Ladik gölü, Borabay gölü və Kaz gölü hövzənin hüdudlarında yerləşir.[7]

Yaşılırmaq çayı hövzəsinin bir hissəsi Samsun, Tokat, Amasya, Çorum, Yozgat, Sivas, Gümüşxanə, Girəsun, Ordu, ƏrzincanBayburt vilayətlərinə düşür. Çayın hövzəsi, Coruh hövzəsi, Şərqi Qara dəniz, Fırat-Dəclə və Qızılırmaq hövzələri ilə qonşudur.[8]

Çərşənbə ilçəsində çayın əmələ gətirdiyi Yaşılırmaq deltası yer alır.[9]

Bəndlər[redaktə | əsas redaktə]

Almus, Ataköy, Həsən Uğurlu və Suat Uğurlu, Kılıçkaya, Sürəyyabəy bəndlərinin qurulduğu Yaşılırmaq çayı, nizamsız bir rejimə sahibdir. Qədim filosof Strabonun əsərlərində çayın adı İris kimi qeydə alınmışdır.[10]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "TAY-Yerlesme Dönem Ayrıntıları". www.tayproject.org. İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  2. "Türkiyǝnin Mǝdǝniyyǝt Xǝzinǝlǝri 48/2016 | TRT Azerbaycan". www.trt.net.tr (azərb.). İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  3. "Amasya Kültür Bakanlığı". www.amasyakulturturizm.gov.tr. İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  4. Aksoy, Metin (5 noyabr 2018). "Yeşilırmak Nehri Hakkında Bilgi, Nerelerden Geçer, Uzunluğu, Debisi". Azbibak (türk). İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  5. "Yeşilırmak Havzası Taşkın Yönetim Planının Hazırlanması Projesi". suyonetimi.gov.tr. 6 mart 2017. İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  6. "Yeşilırmak Nehri ve Tersakan Çayı'ndaki çevre sorunları masaya yatırıldı". Hürriyet (türk). İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  7. "Yeşilırmak". Neredekal.com (Turkish). İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  8. "İki büyük ırmağın birleştiği ( Kelkit ve Yeşilırmağın Erbaa-Kaleboğazı) tek şehirdir". tokat.gov.tr. İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  9. "Tersine akıyor kızılırmak-yeşilırmak nehirleri kuzeye, tersakan çayı ise güneye akıyor - Samsun Haberleri". www.haberturk.com (türk). İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.
  10. "Amasya'nın şehir merkezinden geçen ırmağın adı nedir? 2 Mayıs kopya sorusu". Milliyet (türk). İstifadə tarixi: 3 iyun 2020.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]