Yami xaqan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Yami xaqan Old Turkic letter N1.svgOld Turkic letter G1.svgOld Turkic letter Q.svg Old Turkic letter I.svgOld Turkic letter M.svgOld Turkic letter Y1.svg
啓民可汗

Tolis xaqan Old Turkic letter N1.svgOld Turkic letter G1.svgOld Turkic letter Q.svg Old Turkic letter S2.svgOld Turkic letter L2.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter T2.svg
突利可汗
Şərqi Göytürk xaqanlığının I xaqanı
603 — 609
Sələfi: Tulan xaqan
Xələfi: Şibi xaqan
 
Dini: Tenqriçilik
Vəfat tarixi: 609(609-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: Disyan
Vəfat səbəbi: Xəstəlik
Sülalə: Aşina
Atası: Bağa xaqan[1] (bəzi mənbələrə görə İşbara xaqan[2])
Həyat yoldaşı: Şahzadə Anyi
Şahzadə Yiçenq
Uşaqları: Şibi xaqan
Çula xaqan
İllig xaqan


Yami xaqan (意利珍豆启民可汗 - Müdrik, sözü hər yerdə keçən, öndə gedən xaqan) — Şərqi Göytürk xaqanlığının ilk xaqanıdır.

Hakimiyyətdən öncə[redaktə | əsas redaktə]

Tulan xaqanın kiçik qardaşı idi. taxta keçməsindən sonra şimala köçərək Şərqi Göytürk xaqanlığının şərq bölgəsini idarə edən xaqanın ünvanı olan "Tuli xaqan" (Tölis-qaγan) titulunu istifadə etməyə başladı. Suy sülaləsinə heyət göndərərək qızlarıyla evlənmək istəyincə buna qarşı çıxan Tulan xaqan ilə arasında anlaşılmazlıq yaşandı.

Hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

597-ci ildə Şərqi Göytürkün bölünməsini istəyən Suy imperatoru Ven öz qohumlarından birinin qızlarından şahzadə Anı ərə verdi verdi. 599-cu ildə Tulan xaqan, Qərbi Göytürk xaqanı Tarduş xaqan ilə ittifaq qurub Yami xaqana hücum etdi. Məğlub olan Yami beş atlı ilə Çinə sığındı. Wen, şahzadə Anının ölmüş olmasından dolayı başqa bir şahzadəsi olan Yiçenq ilə evləndirdi. 600-cü ildə Tardu tərəfindən məğlub edildisə də yenə Çindən dəstək aldı. 603-cü ildə Tardu xaqana üsyan edən Tiele və Puqu tayfaları Yamiyə tabe oldu. Yami qısa müddətliyinə də olsa Göytürkləri birləşdirdi. 605-ci ildə Kidan ellərinin hücumunun qarşısını almışdı. 607-ci ilin yazında isə Loyana gedərək imperator Yanqı ziyarət etmişdi. Yayda da imperator xaqanın çadırında olmuşdu. İmperatorun xaqana olan marağından əyanlar Qao Cionq, Yuven Bi və Herio Bi narazı idilər. İmperator cavab olaraq onları edam etdirmiş, baş nazir Su Veyi isə istefaya göndərmişdi. İmperatorun əmri ilə Yuven Kai xaqan üçün minlərlə nəfərin daxil ola biləcəyi bir çadır hazırlamışdı.[3]

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

609-cu ildə xəstəlikdən öldü. Bəzi mənbələr isə 611 deyir.[3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. zh:s:资治通鉴/卷178
  2. zh:s:資治通鑑/卷175
  3. 3,0 3,1 Emperor Yang of the Sui Dynasty: His Life, Times, and Legacy

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]