Yarpaqsız cuzqun

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Yarpaqsız cuzqun
Botanisk tidsskrift (1912) (20405081505).jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Kariofillid
Sıra:Qırxbuğumçiçəklilər
Fəsilə:Qırxbuğumkimilər
Cins:Cuzqun
Növ: Yarpaqsız cuzqun
Elmi adı
Calligonum aphyllum (Pall.) Gürke
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI  ???

Yarpaqsız cuzqun (lat. Calligonum aphyllum) — qırxbuğumkimilər fəsiləsinin cuzqun cinsinə aid bitki növü.

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Şərqi Türküstan, Şərqi Çin və Aşağı Volqa sahillərindən təsvir edilmişdir.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 2 m-ə qədər olan koldur. Yaşıl budaqlarının qabığı qırmızımtıl və ya alabəzək-qonur, mərciməkli, otvarı budaqları en kəsikdə dairəvi, nazik, yaşıl və ya açıq yaşıl, hamar, 2-6-ya qədər topa halında budaqların buğumlarından çıxır. Buğumarası hissələrin üst tərəfi ağ, pərdəvari, kənarlı, kütuclu, sonralar isə iki dilimə bölünən, qınvarı yarpaqaltlığı borusu ilə nəhayətlənir. Yarpaqları xırda, 2-3 mm uzunluqda, asan tökülən, yarımdairəvi, uc hissədən azca genişlənmişdir. Zoğları otvari, düz buğumlu, yarpaqsızdır. Çiçəklərin 2-si (1-3) birlikdə yarpaq qoltuğundan çıxaraq, uzunluğu 4-5 mm olan, çılpaq və aşağı yarısı buğumlu olan çiçək saplaqlarında yerləşir. Çiçək yanlığının hissələri qeyri-bərabər, xaricdəkilər enli-yumurtavari, uzunluğu 3 mm, arxa tərəfdən yaşıl, kənarlardan geniş, ağ bürüncəkli, daxildəkilər nisbətən ensiz, qısa və ağ, arxa tərəfdən çəhrayıdır. Meyvəsi kürəvi olub, ikiqat qanadlıdır. Uzunluğu 15-20 mm, eni 14-18 mm-dir. Fındıqcıqların tilləri küt, azca irəli çıxıq, qanadların kənarları bütöv və ya çətin seçilən, dəyirmi dişli olmaqla demək olar ki, bütöv, qanadların səthi çılpaqdır.

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

May ayında çiçəkləyir, meyvəsi iyun aylarında yetişir.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Abşeron yarımadası qumluqlarında az-az təsadüf edilir. “Qırmızı kitaba” daxil edilməsi vacibdir.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Yarpaqsız cuzğunun oduncağı sıx, ağır, yaxşı cilalanır, kömür hazırlanır, tərkibində tannidlər vardır. Yaşıllaşdırmada çox az halda istifadə olunur.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Деревья и кустарники. СССР. т. 2. 1951;
  • Флора Азербайджана т.3. 1952; Azərbaycanın ağac və kolları. II cild. 1964;
  • Красная Книга. СССР. 1984;
  • Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı” 1989;
  • Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl kitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; *Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
  • Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı.2011.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

http://dendrologiya.az/?page_id=112