Yas

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əksər mədəniyyətlərdə matəm simvolu kimi qəbul olunan qara lent

Yas və ya matəm – sevilən insanın itkisinin ardınca baş verən kədərin təcrübi, habelə emosional ifadəsi.

Bir ifadə kimi yas həm də vəfat edən şəxsin ardınca təşkil olunan və bir sıra məxsusi elementlər və hərəkətlər toplusu ilə müşaiyət olunan rəsmi və ya qeyri-rəsmi tədbirləri də ifadə edir. Bu zaman əksərən qara rəngli libaslardan istifadə olunur. Lakin dünyanın fərqli yerlərində başqa formada paltarların da ələlxüsus yas, yaxud matəm üçün seçildiyi də müşahidə olunur. Şəxsin itkisinin emosional təsirlərinə ən çox məruz qalan şəxs, ya da şəxslərdə sosial fəaliyyətlərdən çəkinmə, özünə qapanma, vəfat edənin xatirəsini yad etmə kimi psixoloji məqamlar özünü büruzə verir. Bəzən sözügedən hadisədən mütəəssir olanların dini rituallara yönəldiyi də məlumdur.

Yas mərasimlərinin forması mədəni, coğrafi, habelə dini amillərlə birbaşa bağlıdır. Bununla yanaşı, qeyd olunan mərasimlərin mahiyyəti arasında da bir sıra fərqlər mövcuddur. Məsələn, bəzən hansısa dövlət rəhbərinin vəfatı üzərinə ölkə miqyasında rəsmi matəm elan oluna bilər. Bu zaman bir sıra xüsusi protokol qaydaları əsasında ölmüş rəhbərin xatirəsi ailə üzvlərinin, rəsmi şəxslərin, zaman-zaman kütlələrin iştirakı ilə yad edilir.

Sosyo-mədəni yeri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Matəm saxlamağın sosial normaları və qaydaları cəmiyyətdən cəmiyyətə dəyişir. Məsələn, Yaxın Şərqdə yas mərasimləri zamanı əsasən qara rəngli libaslar geyinildiyi halda, Uzaq Şərq ölkəsi olan Çində matəmin rəngi ağdır. Buna rəğmən, bir qayda olaraq məxsusi libasların geyilməsi, aksesuarlardan istifadə, yaxud mərasimlərin keçirilməsi bu hadisəyə xas olan əlamətlərdəndir.

Bəzi mədəniyyətlərdə mərasimlər dəfn mərasiminin ardınca qısa, bəzilərində isə daha uzun zaman kəsiyini əhatə edə bilir.

Dinlərə görə[redaktə | mənbəni redaktə et]

İslamda[redaktə | mənbəni redaktə et]

Misirli qadınlar (1911-ci il).

Xristianlıqda[redaktə | mənbəni redaktə et]

İudaizmdə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buddizmdə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rəsmi və dövlət matəmi[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]