Yelsk rayonu
| Yelsk rayonu | |
|---|---|
| belar. Ельскі раён | |
 Yelsk rayonunun xəritəsi | |
| 51°49′ şm. e. 29°09′ ş. u.HGYO | |
| Ölkə |
 Belarus |
| Vilayət | Qomel |
| Daxili bölgüsü |
1 rayon tabeliyində şəhər, 6 kənd şurası |
| Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri | Viktor Zamostik |
| Tarixi və coğrafiyası | |
| Əsası qoyulub | 17 iyul 1924 |
| Sahəsi | 1372,63[1] |
| Saat qurşağı | UTC+3 |
| Əhalisi | |
| Əhalisi |
|
| Milli tərkibi | belaruslar, ruslar və b. |
| Rəsmi dillər | belarus dili, rus dili |
| Rəqəmsal identifikatorlar | |
| Telefon kodu | +375 2354 |
| Poçt indeksi | 247787—247873 |
| Nəqliyyat kodu | 3 |
| Digər | |
| yelsk.gov.by/ru (rus.) | |
  Yelsk rayonu | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
![Bayraq[d]](http://az.wikipedia.org/wiki/Fayl:Flag_of_Jelsk.png)
Yelsk rayonu (belar. Ельскі раён) — Belarusun cənubunda, Qomel vilayətində inzibati-ərazi vahidi (rayon). Sahəsi 1372,63 km² təşkil edir.
İnzibati mərkəzi Yelsk şəhəridir.
Coğrafiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rayonun sahəsi 1360 km²-dir (vilayətdə 18-ci yer). Mozır Polesyesi hüdudlarında yerləşən rayon cənubda Ukraynanın Jitomir vilayətinin Korosten rayonu (sərhədin uzunluğu 85 km), şimalda Mozır rayonu (65 km), qərbdə Lelçitsı rayonu (36 km) və şərqdə Narovlya rayonu (40 km) ilə həmsərhəddir.
Hidroqrafiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Əsas çayları — Sloveçna (vilayət ərazisində uzunluğu 37 km) və onun qolları olan Çerten (28 km), Batıvlya (34 km) və Yasenets (23 km); həmçinin Jelon (36 km) və Pripyat çayının sağ qolu olan Mıtva çayıdır (8,6 km).
Bobruyki kəndi yaxınlığında (Mıtva çayı üzərində) Bobruykovo su anbarı; ondan 2 km cənubda, Dobrın kəndi yaxınlığında Knyajeborye su anbarı (Mılınok çayı üzərində) yerləşir. İki su anbarı arasında Knyajeborye kəndi yerləşir.
Zaqatye kəndindən 0,1 km məsafədə Zaqatye su anbarı (Vısoko-Maxnoviçi kanalı) yerləşir. Pavlovka kəndinin yaxınlığında Pavlovka su anbarı (meliorasiya kanalları, Batıvlya çayı) mövcuddur.
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et].jpg)
Rayon 17 iyul 1924-cü ildə Karolin rayonu adı ilə yaradılmışdır. Hazırkı adını 5 fevral 1931-ci ildə almışdır.
1873-cü ildə Yelsk ərazisində dəmiryol stansiyası açılmışdır.
1924–1930-cu illərdə rayon Mozır dairəsinin tərkibində olmuş, 1930–1935-ci illərdə birbaşa respublika tabeliyində, 1935–1938-ci illərdə Mozır sərhəd dairəsində, 15 yanvar 1938-ci ildən isə mərkəzi Mozır şəhəri olmaqla Polesye vilayətinin tərkibində yerləşmişdir. 8 yanvar 1954-cü ildə rayon Qomel vilayətinin tərkibinə daxil edilmişdir.[2]
Rayonun ərazisi bir neçə dəfə dəyişmişdir. 4 avqust 1927-ci ildə ləğv edilmiş Sloboda rayonunun 3 kənd şurasının ərazisi rayona birləşdirilmişdir.[3] 1 aprel 1931-ci ildə Velikobokov (Kamenkov) kənd şurası Mozır rayonuna verilmiş, 3 iyul 1939-cu ildə isə Meleşkoviçi kənd şurası da Mozır rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.[4] 25 dekabr 1962-ci ildən 6 yanvar 1965-ci ilə qədər müvəqqəti ləğv edilmiş Narovlya rayonu Yelsk rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir. 19 sentyabr 1963-cü ildə Barbarov və Maxnoviçi kənd şuraları Mozır rayonuna verilmişdir.[5]
20 oktyabr 1995-ci ildə ümumi inzibati mərkəzə malik olan Yelsk rayonu və Yelsk şəhəri vahid inzibati vahid — Yelsk rayonu olaraq birləşdirilmişdir.[6]
Əhalisi
[redaktə | vikimətni redaktə et]1 yanvar 2018-ci il vəziyyətinə rayon əhalisinin 21,1%-i əmək qabiliyyətli yaşdan aşağı, 48,9%-i əmək qabiliyyətli yaşda, 30%-i isə əmək qabiliyyətli yaşdan yuxarı olmuşdur. Əmək qabiliyyətli yaşda olan əhalinin xüsusi çəkisinə görə rayon Qomel vilayətində yalnız Petrikov rayonundan (47,7%) geri qalaraq sondan ikinci yerdədir. Vilayət üzrə orta göstəricilər müvafiq olaraq 18,3%, 56,6% və 25,1% təşkil etmişdir.[7]
2017-ci ildə rayonda doğum əmsalı hər 1000 nəfərə 14,5, ölüm əmsalı isə 16,4 təşkil etmişdir. Bütövlükdə 2017-ci ildə rayonda 220 nəfər doğulmuş və 249 nəfər vəfat etmişdir. Doğum əmsalı vilayətdəki ən yüksək göstəricilərdən biridir (yalnız Korma və Xoyniki rayonlarında daha yüksəkdir). Vilayət üzrə orta doğum və ölüm əmsalları müvafiq olaraq 11,3 və 13, respublika üzrə isə 10,8 və 12,6 olmuşdur.[8][9] Miqrasiya saldosu mənfidir (2017-ci ildə rayondan gedənlərin sayı gələnlərdən 106 nəfər çox olmuşdur).[10]
2017-ci ildə rayonda 94 nikah (hər 1000 nəfərə 6,2) və 36 boşanma (hər 1000 nəfərə 2,4) qeydə alınmışdır. Vilayət üzrə orta göstəricilər hər 1000 nəfərə 6,9 nikah və 3,2 boşanma, respublika üzrə isə 7 və 3,4 təşkil etmişdir.[11]
| 2009-cu il siyahıyaalınmasına əsasən milli tərkib | ||
|---|---|---|
| Xalq | Sayı | % |
| Belaruslar | 16 535 | 92,69% |
| Ruslar | 647 | 3,63% |
| Ukraynalılar | 510 | 2,86% |
| Almanlar | 34 | 0,19% |
| Polyaklar | 23 | 0,13% |
| Moldovanlar | 22 | 0,12% |
| Qaraçılar | 13 | 0,07% |
1959-cu il siyahıyaalınmasına görə rayonda 27 782 nəfər yaşayırdı: 25 344 belarus (91,22%), 799 ukraynalı (2,88%), 765 rus (2,75%), 609 yəhudi (2,19%), 107 polyak, 158 digər millətlərin nümayəndələri.[12]
İnzibati-ərazi bölgüsü
[redaktə | vikimətni redaktə et]Yelsk rayonunun ərazisi rayon tabeliyindəki Yelsk şəhərinə və 6 kənd şurasına bölünür. Onların tərkibində 63 kənd yaşayış məntəqəsi yerləşir.[13]
Ləğv edilmiş kənd şuraları:
- Boqutiçi kənd şurası
- Zasintsev kənd şurası
- Mılınok kənd şurası
İqtisadiyyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]2017-ci il üzrə məhsul, mal, iş və xidmətlərin realizasiyasından əldə olunan gəlir 100,5 milyon Belarus rublu (təxminən 50 milyon ABŞ dolları) təşkil etmişdir. Bunun 54,4 milyon rublu kənd, meşə və balıqçılıq təsərrüfatının, 18 milyonu sənayenin, 6,3 milyonu tikintinin, 21,6 milyonu isə ticarət və təmirin payına düşmüşdür.[14]
Sənaye
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rayonun sənaye potensialını 5 müəssisə təşkil edir: "Yelsk Konserv Zavodu" ASC, "Yelsk Aqroservis" ASC, "Yelsk Məişət Xidməti Kombinatı" ASC, Mozır Ağac Emalı Kombinatı RPUM-un "Yelsk Mebel Fabriki" filialı, "Yelskoye" KİİM.
Kənd təsərrüfatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Aqrar-sənaye kompleksinə 6 kommunal kənd təsərrüfatı unitar müəssisəsi daxildir: "Dobrın", "Yelsk", "Yelskoye Polesye", "Podqalye", "Skorodnyanski", "Kommunist" sovxozu. Rayon süd, ət, dənli bitkilər, kartof və qarğıdalı istehsalı üzrə ixtisaslaşıb. Kənd təsərrüfatı təşkilatlarında əkin sahələrinin ümumi həcmi 23 min hektardan çoxdur. Diri çəkidə mal-qara ətinin orta illik satışı 2,6 min tondan çox, süd istehsalı isə 31 min tondan çoxdur.
2017-ci ildə kənd təsərrüfatı təşkilatlarında dənli və dənli-paxlalı bitkilərin əkini üçün 10 705 hektar, yem bitkiləri üçün isə 18 250 hektar torpaq sahəsi ayrılmışdır.[15] 2016-cı ildə 26,9 min ton dənli və dənli-paxlalı bitki yığılmış, 2017-ci ildə isə bu göstərici 33,9 min ton olmuşdur (məhsuldarlıq müvafiq olaraq 31,7 s/ha və 31,6 s/ha təşkil etmişdir). Qomel vilayətində dənli bitkilərin orta məhsuldarlığı 2016–2017-ci illərdə 30,1 və 28 s/ha, respublika üzrə isə 31,6 və 33,3 s/ha olmuşdur.[16]
1 yanvar 2018-ci il vəziyyətinə kənd təsərrüfatı təşkilatlarında (şəxsi təsərrüfatlar və fermerlər nəzərə alınmadan) 25,6 min qara-mal (o cümlədən 8,8 min inək) və 9,5 min donuz saxlanılmışdır.[17] 2017-ci ildə rayonda diri çəkidə 3,3 min ton ət və 36,2 min ton süd istehsal edilmişdir, hər inəkdən orta hesabla 4339 kq süd sağılmışdır (Qomel vilayətinin kənd təsərrüfatı təşkilatları üzrə orta göstərici 4947 kq olmuşdur).[18]
Səhiyyə
[redaktə | vikimətni redaktə et]2017-ci ildə Belarus Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin müəssisələrində 29 praktiki həkim (hər 10 min nəfərə 19,2; Qomel vilayəti üzrə orta göstərici 39,3, respublika üzrə 40,5) və 192 orta tibb işçisi fəaliyyət göstərmişdir. Xəstəxana çarpayılarının sayı 108 ədəd (hər 10 min nəfərə 71,4; Qomel vilayəti üzrə orta göstərici 86,4, respublika üzrə 80,2) təşkil etmişdir.[19]
Təhsil
[redaktə | vikimətni redaktə et]2017-ci ildə rayonda 13 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi ("uşaq bağçası — məktəb" kompleksləri daxil olmaqla) fəaliyyət göstərmiş və burada 0,7 min uşaq təhsil almışdır. 2017/2018-ci tədris ilində 21 ümumi orta təhsil müəssisəsi fəaliyyətdə olmuşdur ki, burada da 2 min şagird oxumuşdur. Tədris prosesini 326 müəllim təmin etmişdir, bir müəllimə orta hesabla 6 şagird düşmüşdür (Qomel vilayəti üzrə orta göstərici 8,6, respublika üzrə 8,7).[20]
Mədəniyyət
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rayon mərkəzində Yelsk Şəhər Diyarşünaslıq Muzeyi yerləşir. Muzeydə 3,4 min əsas fond eksponatı toplanmışdır. 2016-cı ildə muzeyi 8,4 min nəfər ziyarət etmişdir.[21]
Hadisələr və tədbirlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Yelsk şəhərində "Qray, qarmonik!" regional qarmonçalanlar festivalı.[22]
- 2024-cü ildə Yelsk rayonu yaradılmasının 100 illiyini qeyd edib.
Görməli yerləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Yelsk şəhərində Müqəddəs Üçlük kilsəsi.
Qalereya
[redaktə | vikimətni redaktə et]
Yelsk şəhərində Müqəddəs Üçlük kilsəsi
.jpg)
KİV
[redaktə | vikimətni redaktə et]"Narodnı qolas" qəzeti nəşr olunur.[23]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ "1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə Belarus Respublikasının torpaq resursları reyestri". gki.gov.by. Belarus Respublikasının Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsi. 3 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 yanvar 2026.
- ↑ Belarusun inzibati-ərazi bölgüsü Arxiv surəti 14 may 2019 tarixindən Wayback Machine saytında, Belarus arxivləri
- ↑ Belarus SSR-in inzibati-ərazi quruluşu: məlumat kitabı. — C. 1 (1917–1941-ci illər). — Mn.: Belarus, 1985. — S. 182.
- ↑ Belarus SSR-in inzibati-ərazi quruluşu: məlumat kitabı. — C. 1 (1917–1941-ci illər). — Mn.: Belarus, 1985. — S. 176.
- ↑ Belarus SSR-in inzibati-ərazi quruluşu: məlumat kitabı. — C. 2 (1944–1980-ci illər). — Mn.: Belarus, 1987. — S. 77.
- ↑ "Ümumi inzibati mərkəzə malik Belarus Respublikasının inzibati vahidlərinin birləşdirilməsi haqqında Belarus Respublikası Prezidentinin 20 oktyabr 1995-ci il tarixli 434 nömrəli Fərmanı". 8 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 aprel 2024.
- ↑ Qomel vilayətinin statistik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 48–50.
- ↑ Qomel vilayətinin statistik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 52–55.
- ↑ Belarus Respublikasının demoqrafik illiyi: statistik məcmuə. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 143–148.
- ↑ Qomel vilayətinin statistik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 84.
- ↑ Qomel vilayətinin statistik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 71–75.
- ↑ Belarus Respublikasının Milli Arxivi (NARB). F. 30, op. 5, d. 7306, l. 24.
- ↑ "Dövrun əvvəlinə Belarus Respublikası ərazisindəki yaşayış məntəqələrinin sayı". dataportal.belstat.gov.by. Rəsmi statistik məlumatların yayılmasının interaktiv informasiya-analitik sistemi, Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 4 iyul 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 yanvar 2026.
- ↑ Belarus Respublikasının regionları. — C. 1. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 635.
- ↑ Belarus Respublikasının kənd təsərrüfatı. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 71–80.
- ↑ Belarus Respublikasının kənd təsərrüfatı. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 110–116.
- ↑ Belarus Respublikasının kənd təsərrüfatı. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 138–145.
- ↑ Qomel vilayətinin statistik illiyi. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 269–271.
- ↑ Belarus Respublikasının regionları. — C. 1. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 277–288.
- ↑ Belarus Respublikasının regionları. — C. 1. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 236–261.
- ↑ Belarus Respublikasının mədəniyyəti. — Mn.: Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2017. — S. 26–27.
- ↑ "XII regional qarmonçalanlar festivalı «Qray, qarmonik!»". 13 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ ""Narodnı qolas" internet portalı". 29 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib.