Yeni torpaq effekti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Green flash 05-16-08-1.jpg

Yeni torpaq effekti — Arktika zonasında müşahidə edilən üç ilğım. Bu hadisə günəş işığının müxtəlif temperatura malik hava qatlarında qırılması nəticəsində meydana gəlir. Bu ilğım növü əsasən AntarktidaArktikada müşahidə edilir.

Bu effektik əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, günəşi gürübü real gürübdan daha tez müşahidə edilir. Metroloji vəziyyətdən asılı olaraq günəş həm xətti boyunca həmdə dördbucaqlı formasında görünə bilər.

Bu effektin əsas səbəbi günəş şüalarının atmosfer qatlarındakı moxbucaqlı əks olunmasının invertsiyasıdır. Aytın havada müxtəlif temperatura malik hava qatları işıq bələdçisi rolunu oynayır və günəş daha hündürdə görünür. Əslində isə bu belə olmur. Müsahidə edilən effekt o zaman mümkün olur ki, temperatur qradienti yüksək və inversiya qatının uzunluğu ən azı 400 km olsun.

Bu effektin adı 24 yanvar 1597-ci ildə ilk dəfə Yeni Torpaq arxipelaqında Vilem Barensin ekspedisiyası tərəfindən müşahidə edilməsidir. Ekspedisiya üzvləri olan Herrit de Ver və Yakob van Hemskerk o zaman üçün anormal bir hadisəni müşahidə etmişdilər. Günəş üfüqdə müşahidə edilsə də astronomik təqvimə görə hələ qütb gecələrinin bitməsinə 2 həftə qalmışdı. Herrit de Ber bu hadisəni öz gündəliyində qeyd etmişdir. Herrit Hollandiyaya geri dönəndə ona inanmamışdılar. Səbəb isə onların Yuli təqvimindən istifadə etməsi göstərilirdi. Yeni Torpaq effektini 1915-ci ildə Ernest Şekltonun ekspedisiyası Antarktidada olarkən müşahidə etmişdir. Effektin elmi izanı yalnız XX əsrin sonları verilərək qəbul edilir. Bundan sonra effektin izlərini İohan Keplerin 1604-cü il qeydlərində də aşkarladılar.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]