Yeraltı mədəniyyət

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Yeraltı mədəniyyət və ya anderqraund mədəniyyət[1] (ing. underground — yeraltı) — müasir incəsənətdə (musiqi, ədəbiyyat, kino, təsviri incəsənət və s.) kütləvi mədəniyyətə, əsas və rəsmi sənətə zidd olan yaradıcı meyllər toplusu. Yeraltıya qeyri-rəsmi, müstəqil və ya senzuralı növlər və sənət əsərləri daxildir. Yeraltı ilə əsas cərəyan arasındakı sərhəd həmişə bulanıqdır, çünki bir yeraltı olaraq başlayan bir çox sənət növü və əsərləri zaman keçdikcə populyarlaşdı və geniş yayıldı[2].

Yeraltı, hakim ideologiyanı pozmaq, üslub və dil məhdudiyyətlərini bilməmək, ümumiyyətlə qəbul edilmiş dəyərləri, normaları, sosial və bədii ənənələri rədd etmək, tez-tez ictimaiyyəti şoka salmaq, üsyanla xarakterizə olunur[3][4]. Yeraltı cəmiyyətdə qəbul edilən siyasi, əxlaqi və etik istiqamətləri və davranış stereotiplərini rədd edir və tez-tez pozur, gündəlik həyatda yeni davranış modelləri tətbiq edir. Amerika və Avropa yeraltılarının tipik mövzuları "cinsi inqilab", narkotik, din əleyhinə, marjinal qrupların problemləridir.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bu termin XX əsrin ikinci yarısında yaranıb və istifadə olunmağa başlayıb. Ekstremal və avangard metal və grunge kimi rok musiqisinin bəzi növləri yeraltı olaraq təsnif edildi. Hip-hopun bu anlayışı gi-funk və gangsta rap-ə aid edilə bilər. Çox vaxt kasıb məhəllələrdən olan İspan və Afrikalı Amerikalılar kiçik qruplarda körpülər altında, parklarda və köhnə klublarda qovuşmaq və rap döyüşləri üçün toplanırdılar. Sonradan, yeraltı üslublar sonradan çox məşhur olan bu cür "partiyalardan" yarandı.

SSRİ-də yeraltı müxtəlif formalar aldı. Rəsmi senzura səbəbiylə, demək olar ki, bütün qeyri-rəsmi, yəni hakimiyyət tərəfindən tanınmayan sənət, musiqi və ədəbiyyat da daxil olmaqla, yeraltı olduğu ortaya çıxdı və var olmağa çalışarkən bəzən öz alt mədəniyyətini yaratmaq məcburiyyətində qaldı. Müstəqil kitab nəşrləri belə ortaya çıxdı - samizdat, musiqinin yeraltı yayılması - magnitizdat, qeyri-rəsmi konsertlər - ev sahibləri. Bundan əlavə, Sovet yeraltı siyasətinin əhəmiyyətli bir hissəsi siyasiləşdirildi, çünki kütləvi sənətdəki hər hansı bir müxalifət eyni senzura səbəbiylə xaric edildi.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "ГРАМОТА.РУ – справочно-информационный интернет-портал «Русский язык» | Словари | Проверка слова". gramota.ru. İstifadə tarixi: 2019-01-27.
  2. Д. Десятерик (2005). Андерграунд // Альтернативная культура. Энциклопедия. — М.: Ультра. Культура.. — М.: Ультра. Культура. Д. Десятерик. 2005.
  3. Андеграунд // Большой Энциклопедический словарь. 2000.
  4. Глоссарий.ру

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Андеграунд — Большая российская энциклопедия
  • Компост — Молодёжная субкультура 1980-х годов в СССР