Məzmuna keç

Yerin doğması

Vikipediya, azad ensiklopediya
Rəng kalibrlənməsi edilmiş versiya

Yerin doğması, Yerdoğumu — 24 dekabr 1968-ci ildə Apollon 8 missiyası zamanı astronavt Uilyam Anders tərəfindən Ay orbitindən çəkilmiş Yerin fotoşəkilidir.[1][2][3] Təbiət fotoqrafı Qalen Rouell bu şəkli "indiyə qədər çəkilmiş ən təsirli ekoloji fotoşəkil" kimi təsvir etmişdir.[4]

Təfərrüatlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Ayın səthindən bir insan tərəfindən çəkilmiş ilk Yer fotoşəkili; Yerin doğması fotosundan qısa müddət əvvəl çəkilib (rəngli versiya üçün bu şəkilə baxın)
Yerin doğması fotoşəkili çəkilərkən Frenk Borman, Cim Lovell və Uilyam Anders arasındakı söhbət

Yerdoğumu fotoşəkili Ay orbitinə ilk heyətli uçuş olan Apollon 8 missiyası zamanı astronavt Uilyam Anders tərəfindən çəkilib.[4][5] Uzun illər boyu belə bir iddia mövcud idi ki, fotoşəkili (və ya ən azından Yerin terminatorunun üfüqə toxunduğu ilk qara-ağ versiyanı) missiya komandiri Frenk Borman çəkmiş, daha sonra isə Anders uyğun 70 mm-lik rəngli plyonka tapmışdır. Əslində isə hər üç fotoşəkili Anders çəkmişdir.[6] Bu təsvirdəki quru kütləsinin mövqeyi və bulud naxışları Yerin doğması adlı rəngli fotoşəkildəkilərlə eynidir.[7]

Fotoşəkil 24 dekabr 1968-ci ildə, saat 16:39:39.3 UTC-də[8][a] Ay orbitindən elektrik ötürücüsü olan, üzərində ciddi dəyişikliklər edilmiş Hasselblad 500 EL kamerası ilə çəkilib. Kamera standart refleks vizörü əvəzinə sadə hədəf halqasına malik idi və Kodak tərəfindən hazırlanmış xüsusi Ektachrome plyonkasının olduğu 70 mm-lik plyonka kaseti ilə təchiz olunmuşdu. Anders Ay səthini 250 mm-lik obyektivlə çəkirdi və o, Yerdoğumu görüntüləri üçün də məhz həmin obyektivdən istifadə etmişdi.[6]

Apollon kosmik proqramında istifadə edilən modifikasiya olunmuş Hasselblad 500 EL kamerasının nüsxəsi

Anders: "İlahi! Oradakı mənzərəyə baxın! Yerdoğumu. Bu çox gözəldir."
Borman: "Hey, onu çəkmə, o, cədvəldə yoxdur."
Anders: "Səndə rəngli plyonka var, Cim? Mənə tez o rəngli çarxı verə bilərsən?..."
Lovell: "Bu möhtəşəmdir!"

Həmin vaxt bir çox fotoşəkil çəkilmişdi. Missiyanın audioyazısı təsdiq edir ki, Cim Lovell və Andersin böyük həvəsi və Frenk Bormanın göstərişi ilə bir neçə şəkil çəkilib. Anders ilk rəngli şəkli çəkdikdən sonra, Lovell tənzimləmələri qeyd etdi (diafraqma ilə saniyənin 1/250-i), daha sonra isə Anders ikinci bənzər bir şəkil çəkdi (AS08-14-2384).

Bormanın 1988-ci ildə nəşr olunan avtobioqrafiyasında onun çəkdiyi iddia edilən şəklin qara-ağ reproduksiyası peyda oldu və "Fotoqrafiya tarixinin ən məşhur şəkillərindən biri — mən kameranı Bill Andersdən qapıb götürdükdən sonra çəkilib" başlığı ilə təqdim edildi. Borman qeyd edirdi ki, bu, "Poçt xidmətinin markada istifadə etdiyi görüntüdür və çox az fotoşəkil bundan daha tez-tez çoxaldılıb".[9]:212 Çoxaldılmış fotoşəkil Andersin çəkdiyi foto ilə eyni deyil; orientasiyadan başqa, bulud naxışları da fərqlənir. Daha sonra Borman bu hekayədən imtina etdi və transkriptlər, həmçinin NASA-nın Qoddard Kosmik Uçuşlar Mərkəzinin Elmi Vizuallaşdırma Studiyasının əməkdaşı Erni Rayt tərəfindən hazırlanmış video sübutlar əsasında qara-ağ şəklin də Anders tərəfindən çəkildiyi ilə razılaşdı.[6][8]

Apollon 8-in qayıdışından sonra, normal plyonka emalını gözləməyə səbri çatmayan NASA texnikləri, Hjustondan Texasın Korpus-Kristi şəhərinə, ailə müəssisəsi olan "R&R Photo Studio & Color Labs" (sonralar "R&R PhotoTechnics" kimi tanınan) studiyasına dörd saatlıq yol qət etdilər. Həmin vaxt bura Cənubi Texasda rəngli foto emal avadanlığına, o cümlədən astronavtların Hasselblad kamerası tərəfindən istifadə edilən peşəkar 220 ölçülü plyonka üçün nadir dörd saatlıq "Ektachrome" slayd emal imkanına malik ilk və yeganə yer idi.

Müəssisənin sahibi Raul Rodriqes Ayın arxa tərəfinə və geriyə 500,000 mil (800,000 km) məsafə qət etmiş plyonkanı təhvil aldı. O, slaydları aşkar etdi və onları adi 220-lik neqativlərə köçürərək yenidən emal etdi. Rodriqes sifariş olunan fotoları sürətli şəkildə 8" × 10" ölçülü parlaq kağızda çap etdi ki, onlardan biri sonradan Yerdoğumu kimi tanınacaqdı. Daha sonra Rodriqes slaydları, neqativləri və fotoşəkilləri təcili olaraq Hjustona qayıtmalı olan minnətdar NASA texniklərinə təslim etdi.

Yerdoğumu slaydları, daha sonra isə Yerdoğumu neqativləri üçün Rodriqes Almaniya istehsalı olan "Merz S2A" ikili yellənən barabanlı aşkaredicidən istifadə etdi. İlk Yerdoğumu fotosunu çap etmək üçün o, müasir daxili rəng filtrlərinə malik olan "Auto-focus Chromega D4" böyüdücüsündən istifadə etdi. Bu cihaz mühərrikli, işıq keçirməyən, 11 düym enində rulon kağız daşıyıcısının üzərində yerləşirdi. Görüntülər Rodriqesin o dövr üçün ən müasir texnologiya hesab olunan, özünü bərpa edən, Maylar liderli, Minneapolisdə (Minnesota) yerləşən "Nord" foto şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş fasiləsiz rulon foto kağız prosessoru vasitəsilə tam formalaşdırıldı.

Markanın buraxılışı Andersin çəkdiyi şəkildəki bulud, rəng və krater naxışlarını təkrar edir. Anders Borman tərəfindən "nüvə mühəndisliyi üzrə magistr dərəcəsinə" malik biri kimi təsvir edilir; Beləliklə, Anders "elmi heyət üzvü... həm də Ayın səthinə həqiqətən eniş edəcək Apollon heyəti üçün çox vacib olacaq fotoqrafiya vəzifələrini yerinə yetirən şəxs" olaraq təyin edilmişdi.[9]:193

2018-ci ildə Apollon 8 missiyasının 50 illiyi münasibətilə Anders bildirmişdir: "Bu, həqiqətən də mənim dini inanclarımı sarsıtdı. Hər şeyin papanın ətrafında fırlandığı və orada, yuxarıda Billinin dünən yaxşı oğlan olub-olmadığını düşünən böyük bir superkompüterin olması fikri? Bunun heç bir mənası yoxdur. Mən [ateist alim] Riçard Dokinz ilə yaxın dost oldum."[10]

Həndəsə

[redaktə | vikimətni redaktə et]
AS08-14-2383 (21713574299), hansı ki, Yerdoğumu ondan kəsilib götürülüb. Fotoşəkil burada Apollon 8 heyətinin gördüyü orijinal oriyentasiyada göstərilib. Ayın şimalı yuxarıdadır.[11]

Orijinal təsvir, Yerin Ay mənzərəsi üzərindən doğması hissini daha yaxşı çatdırmaq üçün saat əqrəbi istiqamətində 95 dərəcə döndərilərək çap edilmiş Yerdoğumu oriyentasiyası yaradılmışdır. Dərc olunmuş fotoşəkildə Yer kürəsi, şimal-cənub qütbünə yönəlmiş tipik perspektivdən saat əqrəbi istiqamətində təxminən 135° döndərilmiş halda göstərilir və cənub sol tərəfə düşür.[12]

Qeydlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Missiya transkripti (4-cü gün, səh. 114) çəkilişin 03 03 49-da (missiya vaxtı ilə 3g3s49) baş verdiyini, buraxılışın isə 21-12-1968 12:51 UTC-də olduğunu göstərir. Lakin Ernie Wright tərəfindən aparılan və əvvəlki mənbədə qeyd olunan 2013-cü il rekonstruksiyası missiya vaxtını 3g3s48d39.3san müəyyən etmişdir ki, bu da 16:39:39.3 UTC deməkdir.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ "Chasing the Moon: Transcript, Part Two". American Experience. PBS. 10 iyul 2019. 31 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2019.
  2. ↑ Overbye, Dennis. "Apollo 8's Earthrise: The Shot Seen Round the World – Half a century ago today, a photograph from the moon helped humans rediscover Earth". The New York Times. 21 dekabr 2018. 1 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2018.
  3. ↑ Boulton, Matthew Myer; Heithaus, Joseph. "We Are All Riders on the Same Planet – Seen from space 50 years ago, Earth appeared as a gift to preserve and cherish. What happened?". The New York Times. 24 dekabr 2018. 1 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2018.
  4. 1 2 Rowell, Galen. "The Earthrise Photograph". Australian Broadcasting Corporation. 26 avqust 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2006.
  5. ↑ Şablon:Cite APOD
  6. 1 2 3 Chaikin, Andrew. "Who Took the Legendary Earthrise Photo From Apollo 8?". Smithsonian. yanvar–fevral 2018. 28 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyul 2018.
  7. ↑ Poole, Robert. Earthrise: How Man First Saw the Earth. New Haven, Connecticut, US: Yale University Press. 2008. ISBN 978-0-300-13766-8.
  8. 1 2 Wright, Ernie; Kaplan, Eytan. "SVS: Earthrise: The 45th Anniversary". NASA’s Scientific Visualization Studio. Goddard Space Flight Center. 15 oktyabr 2018. 3 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 avqust 2023.
  9. 1 2 Borman, Frank. Countdown: An Autobiography. New York, NY, US: Morrow (Silver Arrow Books). 1988. ISBN 0-688-07929-6.
  10. ↑ Earthrise: how the iconic image changed the world Arxiv surəti 8 iyun 2024 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib iyun 8, 2024, at the Wayback Machine The Guardian, 2018-12-24.
  11. ↑ "Earthrise – Apollo 8". NASA on The Commons. NASA. 24 dekabr 1968. 1 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 iyun 2020 – Flickr vasitəsilə.
  12. ↑ "See the Apollo 8 mission and learn more from the astronaut who lived it". The Seattle Times. 7 dekabr 2012. 20 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2023.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Yerin_doğması&oldid=8928862"