Yerin mantiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Geomorfoloji termin[redaktə | əsas redaktə]

Mantiya - (rus. мантия, ing. mantle) (yun. mantion- plaş, örtük) – yer qabığı ilə (Moxo­roviçiç sərhədi) Yerin nüvəsi (Vixert-Qutenberq sərhədi) arasın­dakı təbəqə. Əsasən,  maqnezium və  dəmirlə  zəngin olan ağır mine­rallardan təşkil olunmuşdur. M. adətən 3 hissəyə bölünür: üst (300 km-ədək), orta (300-) və alt (950-) mantiya. Tektonik hərəkətlər, maqmatizm, və b. proseslər mantiya ilə əlaqədardır. [1]

Yerin mantiyası[redaktə | əsas redaktə]

Yerin mantiyası
Elm Geologiya

Yerin mantiyası - Yer qabığının dabanı olan Moxoroviçiç sərhədi ilə (30-35 km) nüvənin xarici - Vixert-Qutenburq sərhədi (2900 km) arasında olan bütün maddə kompleksini əhatə edir. Bəziləri yerin mantiyası yer qabığına da aid edirlər. Yerin mantiyasının tərkibi haqqında daha obyektiv məlumatları vulkan fəaliyyətinin məhsulları və daş meteoritlər, quruluşu haqqında isə seysmoloji məlumatlar verir. Yerin mantiyası nüvəsinin xarici sərhədində uzununa dalğaların sürəti (Vp) orta hesabla 8 km/s-dan (7,8-8,5 km\s) ~ 13,6 km\s-dək (nüvənin Perqam sərhədində), eninə dalğaların (Vs) sürəti isə uyğun olaraq 4,4-7,3 km\s-dək artır. Yerin mantiyası sıxlığın şaquli paylanması yer qabığının altında 3,3-3,5 q\sm3-dək, nüvənin xarici sərhədində 5,6-5,9 q\sm3-dək dəyişir. Yerin mantiyası üçün ağırlıq qüvvəsinin (g) hesablanmış qiyməti dəyişməz kəmiyyətdir: g»const»1000 sm\san2. Yer qabığı altında təzyiq 1,3-1,4 mln. atm-ə yaxındır. Okean altındakı təzyiq qitə qabığı altındakı təzyiqdən xeyli azdır. Yerin mantiyası elektrik keçiriciliyi dərinliyə getdikcə artır. Müxtəlif müəlliflərə görə, mantiyanın dabanında temperatur 1500-10000° C arasında dəyişir, sabit temperatur qradiyentin 0,6 qrad\km 3000°-yə dədər ehtimal olunur. Mantiya səthinin temperaturu, ola bilsin ki, ərimə temperaturu intervalına yaxındır. Hazırda yerin mantiyası üç vilayətə bölünür (Bullen, 1956): B vilayəti - üst mantiya (35 km-dən 500 km-dək); C vilayəti – orta mantiya (500-950 km). Bunu bəzən aralıq və ya keçid qatı da adlandırırlar; D vilayəti - alt mantiya (950-2900 km). 

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.