Yost Gippert

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Jost Gippert

Jost Gippert (d. 12-ci Mart 1956, Winz-Niederwenigern kəndində, indiki yer adı: Hattingen) Alman dilşünas, qafqazşünas və çox elmi əsərlərinin müəllifidir. Frankfurt şəhərinin Goethe Univesitetinde Empirik Dilşünaslıq institutunda müqayisə edən dilşünaslıq üçün profesor olaraq işləyir.[1]

Bioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Bernard Outtier, Jost Gippert, Winfried Boeder

1972-ci ilində Essen-Altessen şəhərindəki Leibniz Gymnasium orta məktəbini qutarmışdır. 1972-ci ilindən 1977-ci ilinə qədər Marburgda və Berlində (Freie Universität-də) müqayisə edən dilşünaslığı, indologiya, yaponologiya həm də sinologiya oxumuşdur.[2] Universiteti qutarandan sonra, “Hind-avropa dillərin məsdər cümlənin formalaşması” əsəri yazaraq 1977-ci ilində kandidat (doctor phd) dərəcəsini almışdır. 1977-ci ilindən 1990-cı ilinə qədər elmi işci və universitet müəllimi olaraq müxtəlif vəzifələrdə Berlin, Vyana həm də Salzburg universitetlərində işləmişdir. 1991-ci ildə şərqşünaslıq kompüter dilçilik üçün araşdırma asistantı olaraq “Ərməni və Gürcü dilində olan Fars alınma sözləri” əsəri ilə elmi doktor (habilitation) dərəcəsini almışdır. 1994-cü ildən başlayaraq Almanyanın Frankfurt şəhərindəki Goethe Universitetində müqayisə edən dilşünalsığı oxudur. 1996-cı ildən Gürcüstanın Gelati şəhərindəki Əlmlər Akademiyasının xarici üzvü, 2002-ci ilindən Turfan komissiyasının üzvü, həm də 2007-ci ildən Berlin-Brandenburgun Elmlər Akademiyasının “Dil” mərkəzinin üzvüdür.

1997-ci ildə Gürcüstanın Tiflis şəhərindəki Sulkhan Saba Orbeliani universitetinin fəxri profesoru təyin olmuş, 2009-cu ildə eyni şəhərindəki İvane Javakhishvili universitetinin fəxri doktoru təyin olmuş, həm də 2013-ci ildə Gürcüstanın Batumi şəhərindəki Şota Rustaveli universtetinin fəxri doktoru təyin olmuşdur.

1994-cü ildə Frankfurt şəhərinin Goethe Universitetində müqayisə edən dilşünaslıq üçün profesor olandan bəri ən vacib iş sahələri: hind-avropa dilləri və onların tarixi, ümumi dil tipologiyası və Qafqaz dilləridir. Qafqaz dillərinin münasibəti ilə Jost Gippert son vaxtlarda müxtəlif beynəlxalq əməkdaşlıq layihələrinin rəhbəri olmuşdur.

Kompüter dilçisi olaraq 1987-ci ildə bu yana öz tərəfindən həyata keçirilən TİTUS layihəsini idarə edir. Bu layihənin məqsədi: hind-avropa dillərinin və qonşu dillərinin qədim mətnlərini digital versyasına keçirməkdir.

Jost Gippertin ən vacib araşdırma məraqları: tarixi müqayisə edən dilşünalsıq, dil tipologiyası, digital mətn yığmaları, multimediya bazasında aparılan dil dokumentasyası və elektron el yazısı analizidir.

Digital Humanities[redaktə | əsas redaktə]

Jost Gippert, Batum universiteti, 2013

TİTUS, ARMAZİ, GMK və LOEWE[redaktə | əsas redaktə]

Jost Gippert TİTUS (Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien) layihənin qurcusu və direktorudur. 1987-ci ildə qurulmuş TİTUS layihənin məqsədi: qədim hind-avropa dillərinin və qonşu dillərinin ənənəvi dil mənbələrinin geniş əhatəli elektron versyasını yaratmaqdır.[3] 1999-cu ildə Jost Gippert ARMAZİ (Qafqaz dilləri və mədəniyyətləri: elektron dokumentasyası) layihəni həyata keçirmişdir.[4] ARMAZİ layihənin məqsədi: Qafqaz dillərin digital formatda dil mənbələri yığmaqdır. Bu layihə Gürcüstan Milli Korpusunun (GMK) yaradılmasına yol açmışdır. 2010-cu ildən başlayaraq Jost Gippert Hessen rayonunun elmi-iqtisadi inkişaf proqramı “LOEWE”-nin çərçivəsində aparılan “Digital Humanities Hessen” layihəsinin rəhbəridir.

Sinay

Elektron əl yazısı analizi[redaktə | əsas redaktə]

1990-ci illərin ortasından bu yana, Jost Gippert müxtəlif layihələrin çərçivəsində Ön Asiyanın əl yazıları ilə məşğuldur. Bu layihələrin nəticəsi: müxtəlif əl yazılarının (məsələn Berlin şəhərindəki Turfan yığmasındakı Toxar dilindəki əl yazılarının) digital versyasını yaratmaqdır, həm də müxtəlif palimpsestlərin (məsələn Sinaidə tapılmış Qafqaz-Alban palimpsest əl yazılarının) buraxılışı. Bu fəaliyyətlərin çərçivəsində, Jost Gippert 2009-cu ildə Hamburg universitesində bir semestr qonaq araşdırıcı olaraq “Əl yazısı mədəniyyətləri” araşdırma qrubunun üzvü olmuşdur. 2013-cü ilin yay semestrində ikinci dəfə Petra-Kappert-Fellow olaraq Hamburg univesitətində qalmışdır. Orada təzə yaradılmış Xüsusi Araşdırma Sahəsi 950 “Asiya, AfrikaAvropadakı əl yazısı mədəniyyətləri” üzvü olmuşdur. Bu çərçivədə, “Asiya və Afrika əl yazısı mədəniyyətlərinin ensiklopediyası” və “Müqayisə edən Ön Asiya əl yazısı araşdırmaları” kitabların müəlliflərin birisi olmuşdur.

Fəaliyyətlər[redaktə | əsas redaktə]

Beynəlxalq layihələr[redaktə | əsas redaktə]

  • 2012: “Gürcüstan Milli Korpusu” layihəsi (Volkswagen fondu, EUR 390,400)
  • 2011: “Xınalıq Dokumentasya layihəsi” (Volkswagen fondu, EUR 299,600)
  • 2010: LOEWE çərçivəsində aparlılan “Digital Humanities” layihəsi (Hessen diyarı, EUR 792,000)
  • 2010: “Corpus Caucasicum” layihəsi (Google Inc., US $ 49,600)
  • 2009: “Aché Dokumentasya layihəsi” (Volkswagen fondu, təxminən EUR 400,000)
  • 2009: “RELISH” layihəsi (DFG, təxm. EUR 96,000)
  • 2008: “Old German Reference Corpus” Project (DFG, təxm. EUR 240,000)
  • 2006: “Gürcüstanın hal-hazırki sosiyo-linqvistik vəziyyəti“ Project (Volkswagen fondu, EUR 189,000)
  • 2003: “Gürcüstandakı itirilən Qafqaz dilləri“ layihəsi (Volkswagen Fondu, EUR 167,800)
  • 1999: “Qafqaz dilləri və mədəniyyətləri: elektron dokumentasyası“ layihəsi (Volkswagen Fondu, EUR 117,900)

Üçüncü tərəfdən vəsait olunan layihələr (1995-ci ildən, seleksya)[redaktə | əsas redaktə]

  • Avesta və Rigveda: Elektron Analizi (DFG, 1995–1998)
  • Gürcü feil sistemi (INTAS, 1995–1999)
  • Qafqaz dilləri və mədəniyyətləri: elektron dokumentasyası (Volkswagen Fondu; 1999–2002)
  • Graduiertenkolleg “Cümlə növləri: variasiya və təfsir“ (DFG, 2000-ci ilden)
  • Gürcüstandakı itirilən dillər (Volkswagen Fondu; 2002–2006)
  • Qavqaz mənşəli palimpsest əl yazıları (Volkswagen Fondu, 2003–2007)
  • Gürcü Gospel mahnıları (INTAS, 2005–2009)
  • İndiki Gürcüstanın dil vəziyyəti (Volkswagen Fondu, 2005–2009)
  • Alman dil mənbələrin infrastrukturası (BMBF, 2008-ci ilden)
  • Qədim Alman dilinin korpusu (DFG, 2009-cu ildən)
  • Gürcü palimpsest əl yazıları (Volkswagen Fondu, 2009-cu ildən)
  • RELİSH layihəsi (Rendering Endangered Languages Lexicons Interoperable Through Standards Harmonization) (DFG/NEH, 2009-cu ildən)
  • LOEWE çərçivəsində “Digital Humanities – Integrierte Aufbereitung und Auswertung textbasierter Corpora” layihəsi (HMWK, 2011-ci ildən)
  • Nisbi budaq cümələri, tipologiya baxımdan (DFG, 2011-ci ildən)
  • Xınalıq dokumentasya layihəsi (Volkswagen Fondu, 2011-ci ildən)
  • Gürcüstan Milli Korpusu (Volkswagen Fondu, 2012-ci ildən)

Nəşrlər (seleksiya)[redaktə | əsas redaktə]

  • 1977: Zur Syntax der infinitivischen Bildungen in den indogermanischen Sprachen. (Europäische Hochschulschriften, 21/3) , 360 pp.; Frankfurt a/M, Bern, Las Vegas: Lang 1978. Doktor-Dissertation
  • 1990: Iranica Armeno-Iberica. Studien zu den iranischen Lehnwörtern im Armenischen und Georgischen. (Mayrhofer, Manfred [Hrsg. / ed.]), (Veröffentlichungen der Kommission für Iranistik, 26 / Sitzungsberichte der phil.-hist. Klasse der ÖAdW, 606) , XXIII, 451 + 389 pp.; Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften 1993. Habilitationsschrift
  • 2007: Gippert, Jost / Sarjveladze, Zurab / Kajaia, Lamara: The Old Georgian Palimpsest Codex Vindobonensis georgicus 2. Edited by Jost Gippert in co-operation with Zurab Sarjveladze and Lamara Kajaia. (Monumenta Palaeographica Medii Aevi, Series Ibero-Caucasica, 1) , 368 pp.; Turnhout: Brepols 2007.
  • 2008: Gippert, Jost / Schulze, Wolfgang / Aleksidze, Zaza / Mahé, Jean-Pierre: The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai (Monumenta Palaeographica Medii Aevi / Series Ibero-Caucasica, 2) , 2 vols., XXIV+530 pp.; Turnhout: Brepols 2009.
  • 2010: Gippert, Jost / Schulze, Wolfgang / Aleksidze, Zaza / Mahé, Jean-Pierre: The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai. Vol. III: The Armenian Layer, edited by Jost Gippert. (Monumenta Palaeographica Medii Aevi / Series Ibero-Caucasica, 2-3) , 220 pp.; Turnhout: Brepols 2010.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Vorlesungsverzeichnis der Goethe-Universität Frankfurt am Main"
  2. "Lebenslauf von Jost Gippert"
  3. "Das TITUS-Projekt"
  4. "Das ARMAZI-Projekt"

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]