Yovan Yovanoviç Zmay

Yovan Yovanoviç Zmay
Yovan Yovanoviç Zmay
	serb. Јован Јовановић Змај
Təxəllüsü	Zmaj
Doğum tarixi	24 noyabr 1833[…] və ya 3 dekabr 1833
Doğum yeri	Novi Sad, Avstriya imperiyası və ya ; Novi Sad, Baç-Bodroq[d], Macarıstan krallığı, Avstriya imperiyası;
Vəfat tarixi	3 iyun 1904 (70 yaşında), 14 iyun 1904 (70 yaşında) və ya 6 mart 1904 (70 yaşında)
Fəaliyyəti	şair, tərcüməçi, həkim, jurnalist, uşaq ədəbiyyatı yazıçısı, yazıçı, pediatr
İstiqamət	romantizm
Üzvlüyü	Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyası[d];
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Yovan Yovanoviç Zmay (serb-kiril. Јован Јовановић Змај, tələffüz: sh; 24 noyabr 1833^[2]^[3]^[…] və ya 3 dekabr 1833^[4], Novi Sad, Avstriya imperiyası^[1] və ya Novi Sad, Macarıstan krallığı^[5] – 3 iyun 1904^[2]^[3], 14 iyun 1904^[4] və ya 6 mart 1904^[5]) — serb şairi, tərcüməçi və həkim idi. O, əsasən uşaqlar üçün yazdığı şeirlərlə tanınsa da, sevgi, lirika, vətənpərvərlik və siyasi mövzularda da poeziya nümunələri yaratmışdır. Zmayın uşaq şeirləri Serbiya mədəniyyətində xüsusi yer tutmuş və bu gün də xalq arasında geniş yayılmışdır. O, Lermontov, Puşkin, Göte, Heyne və Lonqfello kimi dünya şairlərinin əsərlərini serb dilinə tərcümə etmişdir.^[6]

Bioqrafiyası

Zmay 1833-cü ildə o vaxt Avstriya imperiyasının tərkibində olan Novi Sad şəhərində anadan olmuşdur. O, əvvəlcə hüquq təhsili alsa da, sonradan tibbə yönəlmiş və həkim olmuşdur. Təhsilini Budapeşt, Praqa və Vyanada davam etdirmişdir. Daha sonra Novi Sadda həkim kimi çalışmış, eyni zamanda ədəbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, həmçinin jurnalistika ilə məşğul olmuş və satirik jurnallar nəşr etdirmişdir.

1872-ci ildə həyat yoldaşını və uşaqlarından birini itirməsi onun yaradıcılığında kədərli motivlərin artmasına səbəb olmuşdur. O, ömrünün son illərində də yazmağa davam etmiş və 1904-cü ildə Sremska Kamenitsada vəfat etmişdir.

Zmayın ən məşhur əsərləri arasında “Culiçi” və “Culiçi Uveotsi” şeir toplusu xüsusi yer tutur. O, həmçinin satiralar, epigramlar və uşaq şeirləri yazmışdır. Onun əsərləri sonradan ABŞ-da da nəşr olunmuş və Nikola Tesla tərəfindən də yüksək qiymətləndirilmişdir. Zmay Serbiya ədəbiyyatında uşaq poeziyasının banilərindən biri hesab olunur və eyni zamanda ölkədə komik jurnalistikaya və erkən komiks mədəniyyətinə töhfə vermişdir.^[7]

Ədəbi yaradıcılığı

Zmay lirik şeirlərini əsasən iki böyük toplu altında birləşdirmişdir: “Culiçi” (Kiçik qızılgüllər) və “Culiçi Uveoci” (Solmuş qızılgüllər). Bu əsərlər onun ən yüksək yaradıcılıq nümunələri hesab olunur. O, həmçinin “Pevanija” (Mahnılar kitabı) adlı altı böyük cildlik şeir toplusu yaratmış, bununla yanaşı satiralar, epiqramlar və uşaq şeirlərindən ibarət bir sıra kiçik əsərlər də yazmışdır. Onun əsərləri ABŞ-da da nəşr olunmuşdur. Bu nəşrlər əsasən “Century Magazine” jurnalının redaktoru və naşiri olan Robert Underwood Johnson tərəfindən həyata keçirilmişdir. Conson həm də Nikola Tesla ilə dostluğu ilə tanınırdı. Tesla özü Zmayın bəzi şeirlərini ingilis dilinə tərcümə etmişdir.^[8]

Zmayın poeziyası içində “şeir haqqında şeir” kimi qəbul edilən bir nümunə də mövcuddur. Bu şeirdə o, poeziyanın insan həyatında təsəlli, güc və ümid mənbəyi olduğunu ifadə edir.^[9]

Zmay xüsusilə uşaq poeziyası ilə məşhurlaşmış və Serb ədəbiyyatında uşaq şeirlərinin klassik müəlliflərindən biri olmuşdur. O, həm də Serbiyada erkən dövr komiks və satirik jurnalistikaya töhfə verən ilk müəlliflərdən sayılır.^[10]

Mirası

Zmayın adı ilə Serbiyada böyük uşaq festivalı olan “Zmajeve dečje igre” (Zmayın uşaq oyunları) adlandırılmışdır. Onun şərəfinə Sremska Kamenica bir dövrdə “Zmayeva Kamenitsa” kimi də tanınmışdır.^[11] O, həmçinin “Serbiyanın 100 ən görkəmli şəxsiyyəti” siyahısına daxil edilmişdir və sağlığında “xalq şairi” adını qazanmışdır.^[12]

Ədəbiyyat tarixçisi Yovan Deretiç onu Serb romantizminin və XIX əsrin ikinci yarısı Serb ədəbiyyatının əsas fiqurlarından biri kimi qiymətləndirmişdir. Zmayın uşaq şeirləri bu gün də Serbiyada və Balkan regionunda geniş şəkildə oxunur və populyarlığını qoruyur.^[13]

İstinadlar

1 2 3 World Encyclopedia of Puppetry Arts, Encyclopédie Mondiale des Arts de la Marionnette, Enciclopedia Mundial de las Artes de la Marioneta (ing.).
1 2 3 4 Jovanović // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
1 2 3 4 Zmaj Jovan Jovanović // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.
1 2 3 4 The Fine Art Archive. 2003.
1 2 3 4 Özbəkistan Milli Ensiklopediyası (özb.). Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2000.
↑ Lešić, Aleksandar; Bumbaširević, Marko. "Jovan Jovanović Zmaj, pesnik i lekar, 100 godina nakon smrti" (PDF). Institute for Orthopedic Surgery and Traumatology, Clinic Center of Serbia. 2004.
↑ "Jovan Deretic: Kratka istorija srpske knjizevnosti". www.rastko.rs. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2020.
↑ "Bogoslovija Svetog Jovana Zlatoustog u Kragujevcu, ПЕСНИШТВО ЈОВАНА ЈОВАНОВИЋА ЗМАЈА". zlatousti.org. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2020.
↑ "ТЕСЛА И ЗМАЈ – ЕНЕРГИЈА И СВЕТЛОСТ – СВЕТЛОСНИ ЗМАЈ". СРБски ФБРепортер (serb). 18 dekabr 2011. 2 dekabr 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2020.
↑ [Projekat Rastko] Zdravko Zupan i Slavko Draginčić: Istorija jugoslovenskog stripa I. Rastko.rs; retrieved 31 July 2014. Arxivləşdirilib 16 iyun 2011 at the Wayback Machine
↑ "Национални дан књиге | Јован Јовановић Змај". arhiva.unilib.rs. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2020.
↑ Aleksov, Bojan. "JOVAN JOVANOVIČ ZMAJ AND THE SERBIAN IDENTITY BETWEEN POETRY AND HISTORY" (PDF). CAS Working Paper Series. 3. 2011.
↑ Svilengaćin, Gordana. "Dvoboj: Jovan Jovanović Zmaj protiv policije, špicli i žandara". Kultur!Kokoška (ingilis). 13 mart 2018. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2020.

Mənbə

This article incorporates text from the Zmai Iovan Iovanovich – the Chief Servian Poet of To-Day by Nikola Tesla, a publication now in the public domain.
Jovan Skerlić, Istorija Nove Srpske Književnosti (Belgrade, 1921), pages 298–309.
Божидар Ковачек. "Јован Јовановић Змај (1833–1904)". Projekat Rastko.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Yovan Yovanoviç Zmay ilə əlaqəli mediafayllar var.

Translated works by Jovan Jovanović Zmaj
Jovan Jovanović Zmaj – Biography (in Serbian)
Jovan Jovanovic Zmaj (portrait; two children's poems in English, more poems in Serbian)
Jovan Jovanović Zmaj: Zmajeve Dečije Pesme (Poems for children in Serbian)
Jovan Jovanović Zmaj: Dečje Pesme (Children's poems in Serbian)
Jovan Jovanović Zmaj in South Slavic Literature Library (poems of various genres in Serbian)
Šaran (in Serbian)

[_f7c8f7338f5bec38-1] 1 2 3 World Encyclopedia of Puppetry Arts, Encyclopédie Mondiale des Arts de la Marionnette, Enciclopedia Mundial de las Artes de la Marioneta (ing.).

[_9dd5cec5c7546a68-2] 1 2 3 4 Jovanović // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.

[_0de34cc829e9f821-3] 1 2 3 4 Zmaj Jovan Jovanović // Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (xorv.). 2009.

[_786ff096087360df-4] 1 2 3 4 The Fine Art Archive. 2003.

[_ec3f844b9eff11f8-5] 1 2 3 4 Özbəkistan Milli Ensiklopediyası (özb.). Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2000.

[auto2-6] Lešić, Aleksandar; Bumbaširević, Marko. "Jovan Jovanović Zmaj, pesnik i lekar, 100 godina nakon smrti" (PDF). Institute for Orthopedic Surgery and Traumatology, Clinic Center of Serbia. 2004.

[auto-7] "Jovan Deretic: Kratka istorija srpske knjizevnosti". www.rastko.rs. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2020.

[auto3-8] "Bogoslovija Svetog Jovana Zlatoustog u Kragujevcu, ПЕСНИШТВО ЈОВАНА ЈОВАНОВИЋА ЗМАЈА". zlatousti.org. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2020.

[auto1-9] "ТЕСЛА И ЗМАЈ – ЕНЕРГИЈА И СВЕТЛОСТ – СВЕТЛОСНИ ЗМАЈ". СРБски ФБРепортер (serb). 18 dekabr 2011. 2 dekabr 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2020.

[10] [Projekat Rastko] Zdravko Zupan i Slavko Draginčić: Istorija jugoslovenskog stripa I. Rastko.rs; retrieved 31 July 2014. Arxivləşdirilib 16 iyun 2011 at the Wayback Machine

[11] "Национални дан књиге | Јован Јовановић Змај". arhiva.unilib.rs. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2020.

[12] Aleksov, Bojan. "JOVAN JOVANOVIČ ZMAJ AND THE SERBIAN IDENTITY BETWEEN POETRY AND HISTORY" (PDF). CAS Working Paper Series. 3. 2011.

[13] Svilengaćin, Gordana. "Dvoboj: Jovan Jovanović Zmaj protiv policije, špicli i žandara". Kultur!Kokoška (ingilis). 13 mart 2018. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]