Zülfüqar Şirvani

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
ZÜLFÜQAR ŞİRVANİ
Hüseyn ibn Әli Seyid Zülfüqar Şirvani
Doğum tarixi 1190(1190-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Şamaxı
Vəfatı 1291(1291-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Təbriz

Zülfüqar Şirvani (1190-1291) - Azərbaycan şairi, alimi. Zülfüqar Şirvaninin fəaliyyəti XIII əsrə təsadüf edir. Bu Azərbaycan alimi, şir və mütəfəkkiri poetika, məntiq, fəlsəfə sahələrində məşhur idi. Zülfüqar Şirvaninin fəlsəfi görüşləri onun 10 min beytdən ibarət "Divan"ında əksini tapıb.[1]

"Divan"dan məlum olur ki, Zülfüqar Şirvaninin dünyagörüşü gərgin panteist təlimləri təsiri altında formalaşmışdır.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Adı Qivamüddin Hüseyn ibni-Sədrəddin Əlidir. Qiymətli bir alim və yüksək dərəcəli bir şair olmuşdur. Şirvanşahın vəziri sədr Səidülmastri haqqında uzun və mükəmməl bir qəsidə yazmışdır. Bunun müqabilində mükafat olaraq yeddi xalvar ipək almışdır. Axırda İraqa gedib, Sultan Məhəmməd Xarəzmşahın tarixini nəzmə çəkmiş və ondan iltifat götürüb, bir çox hədiyyə almışdır. Moğol dövləti zamanında da, Abaqa xanın vəziri atabək Yusif ona hədsiz iltifat göstərmişdir.

1291-ci ildə vəfat edib, Təbrizin Sürxab qəbristanında - Məqbərətül şüərada basdırılmışdır.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Zülfüqar Şirvaninin yaradıcılığı və dünyagörüşü ziddiyyətlidir. Şair həm saray mühiti ilə bağlı olmuş, feodalları mədh etmiş, həm də istedadlı bir sənətkar kimi dövrün ictimai hadisələrindən kənarda qalmamışdır. Dini-idealist mahiyyətli dünyagörüşünə malik şairə sufizm ideyaları da ciddi təsir göstərmişdir.

Poliqlot şair kimi tanınmışdır. Özü qeyd etmişdir ki, 6 dildə lirik əsərlər yaratmışdır. Şairin yalnız qələmə aldığı farsca "Divan"ı bizə çatmışdır. İngiltərədə nəşr edilmiş bu "Divan"da məhəbbət lirikası üstünlük təşkil edirdi. Şairin yaradıcılığına daha çox dünyəvi məhəbbətin, real gözəlin tərənnümü üstünlük təşkil edirdi. Azərbaycanca qələmə aldığı ayrı-ayrı misra və beytlər də farsca "Divan"ının tərkibində bizə gəlib çatmışdır. 9000 beytdən ibarətdir.

Seyid Zülfüqar Şirvaninin qəsidə, qəzəl, qitə və rübailərdən ibarət olan böyük divanı (1345-ci il) Sankt-Peterburqda, M.E.Saltıkov-Şedrin adına Dövlət Kütləvi Kitabxanasının əlyazmalar şöbəsində saxlanılmaqdadır.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Məfatih əl-kəlam və mədayih əl-kəram


Onun qəsidələrindən aşağıda bir neçə beyt verilmişdir: Tərifində yazılan kitab yığıncaqlar yaraşığıdır,
Adına oxunan xütbə məclislər bəzəyidir.
Sən şərafət məclisinin sədrisən, buna yüz bürhan və dəlil vardır.
Sənin kərəm və səxavətin yüz dəlil ilə isbat edilmişdir.
Qüvvət və qüdrət sənin əlinə, yüksəklik də sənin dərəcənə məxsusdur,
Gözəl xasiyyətlər təbiətinə, fəzilətlər isə zatinə məxsusdur.
Siz Cəmşid dövlətli və Cəmşid bəxtlisiniz,
Sizin ədalətiniz sayəsində, qafilədən geri qalanlar yol kəsənlərdən bac alırlar.

Yenə onundur: Sənin yaqut kimi olan dodağının qarşısında Bədəxşan lə'li rəngsizdir.
Sənin ay kimi olan rüxsarının üzərini hilal kimi qara bir zülf tutmuşdur.
Ey Cəmşid rütbəli və Dara kimi cahangir olan Yusif şah!
Ulduzların padişahı sənin qapında bir sərhəngdir.
Sənin xeyrxahlarının hərəkəti insana fəxr gətirir,
Sənin bədxahlarının adı insanə ar gətirir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. III cild (XIII-XVIII əsrlə r). Bakı."Elm". 2007. 592 səh.

Həmçinin Bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

A. Bakıxanovun "Gülüstan-i İrəm"