Zəka

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Zəka alleqoriyası

Zəka (lat. ratio), ağıl (yun. νους) — zehni fəaliyyətin ən yüksək növünü ifadə edən fəlsəfi kateqoriya, universal düşünmə qabiliyyəti, təhlil etmək, mücərrədləşdirməkümumiləşdirmək bacarığı[1].

Fəlsəfədə zəka[redaktə | mənbəni redaktə et]

Foma Akvinalı "İlahiyyatın Xülasəsi" əsərində (1-ci hissə, c. 79, s. 9) insanda zəka və ağıl (intellekt) arasında fərq qoymur, lakin o, yenə də intellekti Tanrının mahiyyəti hesab edirdi, halbuki intellekt müvəqqəti şeyləri ( cognitionem ) dərk etməyə yönəlmişdir.

Zəka — özünə və biliyin konseptual məzmununa yönəlmiş şüur formalarından biridir, özünü dərk edən ağıldır (Kant, Hegel). Zəka özünü prinsiplərdə, ideyalarda və ideallarda ifadə edir. Zəka şüurun digər formalarından - təfəkkür, ağıl, özünüdərk və ruhdan fərqləndirilməlidir. Əgər düşünən şüur kimi təfəkkür dünyaya yönəlibsə və onun əsas prinsipi biliyin ardıcıllığını, düşüncədə özü ilə bərabərliyini qəbul edirsə, özünü dərk edən zəka təkcə müxtəlif məzmunları deyil, həm də özünü bunun mahiyyəti ilə əlaqələndirir. Bu səbəbdən zəka ziddiyyətləri saxlaya bilir. Hegel hesab edirdi ki, yalnız zəka nəhayət həqiqətin konkret olaraq həqiqi ifadəsinə nail olur, yəni əks xüsusiyyətləri öz vəhdətinə daxil edir.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Соловьёв В. С. Разум  // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.