Zərifə Əliyeva

Zərifə Əliyeva
Zərifə Əliyeva
Doğum tarixi	28 aprel 1923
Doğum yeri	Şahtaxtı, Azərbaycan;
Vəfat tarixi	15 aprel 1985 (61 yaşında)
Vəfat yeri	Moskva, RSFSR, SSRİ;
Vəfat səbəbi	xərçəng xəstəliyi
Dəfn yeri	Birinci Fəxri Xiyaban;
Həyat yoldaşı	Heydər Əliyev (1954–1985);
Uşaqları	İlham Əliyev,; Sevil Əliyeva;
Atası	Əziz Əliyev
Elm sahəsi	oftalmologiya
Elmi dərəcəsi	tibb elmləri doktoru (1976);
Elmi adı	professor;
Üzvlüyü	Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası (1983–1985);
Mükafatları
	zarifa-aliyeva.az
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Zərifə Əziz qızı Əliyeva (28 aprel 1923, Şahtaxtı – 15 aprel 1985, Moskva) — Azərbaycanın dövlət və elm xadimi Əziz Əliyevin qızı, Azərbaycanın üçüncü Prezidenti Heydər Əliyevin həyat yoldaşı, Azərbaycanın dördüncü Prezidenti İlham Əliyevin anası, həkim-oftalmoloq, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru, professor (1979), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1983).^[1]

Həyatı

Zərifə Əliyeva 28 aprel 1923-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində gələcəyin görkəmli dövlət və elm xadimi Əziz Əliyevin və Leyla xanım Əliyevanın ailəsində dünyaya göz açır. Elə həmin ilin may ayında ailəsi Bakıya köcür. O zaman Sankt-Peterburq Tibb Akademiyasının 2-ci kurs tələbəsi olan Əziz Əliyev Rusiyada təhsilini yarımçıq qoymağa və ali tibb təhsilini Bakıda davam etdirməyə məcbur olub.^[2]

Zərifə Əliyeva ailədə ikinci övladdır. Qardaşları həkim, Tibb elmləri doktoru Tamerlan Əliyev və akademik Cəmil Əliyev, bacısı pianoçu Gülarə Əliyevadır.

Zərifə xanım Azərbaycanın siyasi və dövlət xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti Heydər Əliyev ilə ailə həyatı qurub. 12 oktyabr 1955-ci ildə qızı Sevil Əliyeva, 24 dekabr 1961-ci il tarixində oğlu Azərbaycan Respublikasının gələcək Prezidenti İlham Əliyev dünyaya gəlib.^[3]

Təhsili

Zərifə xanım Əliyeva 1942-ci ildə Bakıda orta məktəbi əla qiymətlərlə, 1947-ci ildə isə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Müalicə-profilaktika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Məhz həmin dövrdə Azərbaycanda gözü zədələyən və ağır nəticəyə, hətta tam korluğa səbəb olan traxoma infeksion xəstəliyi geniş yayılmışdı. Ona qarşı təsirli müalicə üsulları isə yox idi. Gələcək taleyini tibb elminə həsr etməyi qarşısına məqsəd qoyan Zərifə xanım Bakıda Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra Moskvada, Ümumittifaq Mərkəzi Həkimlər Təkmilləşdirmə İnstitutuna daxil olur. O, 1949-cu ildə ixtisaslaşdırma kursunu müvəffəqiyyətlə başa çatdırdıqdan sonra Vətənə qayıdır və 1949-cu ildən Azərbaycan Elmi Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda elmi işçi kimi fəaliyyətə başlayır

Zərifə Əliyeva 1950-ci ildə aspiranturaya daxil olur.

1960-cı ildə "Traxomanın digər terapiya üsulları ilə birlikdə sintomisinlə müalicəsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyanı müdafiə edir və bu sahə üzrə ixtisaslaşaraq, elmlər namizədi dərəcəsinə yüksəlir.^[4]

1977-ci ildə "Azərbaycanın bir sıra kimya müəssisələri işçilərinin görmə orqanının vəziyyəti" mövzusunda yazdığı dissertasiya işini dünyanın ən nüfuzlu oftalmologiya mərkəzlərindən birində – H.Helmqolts adına Moskva Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda müdafiə edir və ona Tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsi verilir.

Elmi fəaliyyəti

Elmi istiqamətlərinin ilkin mərhələsini traxomanın müalicəsinə həsr edən Zərifə xanım bu xəstəliyin geniş yayıldığı rayonlara gedir, göz həkimlərinə mühazirələr oxuyur, əhali arasında maarifləndirici söhbətlər aparırdı.^[5] Zərifə xanım uşaq evlərində tərbiyə alan kimsəsiz uşaqlar arasında yayılan traxoma xəstəliyinin qarşısını almaqda xüsusi xidmət göstərib. Zərifə Əliyevanın təklif etdiyi müalicə metodu tezliklə bütün respublikada tətbiq edilir və Azərbaycanda traxoma bir xəstəlik kimi aradan qaldırılır. Traxomanın sosial xəstəlik kimi ləğvi məhz Zərifə xanımın adı ilə bağlıdır.^[5]

1960-1967-ci illərdə Zərifə xanım Oftalmologiya İnstitutunda böyük elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.
1963-cü ildə SSRİ Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən «Oftalmologiya» ixtisası üzrə böyük elmi işçi adına layiq görülmüşdür.^[4]
1967-ci ildə Z.Ə.Əliyeva Azərbaycan Dövlət Həkimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunun göz xəstəlikləri kafedrasına dosent vəzifəsinə dəvət olunur.
1977-ci ildə Zərifə Əliyevaya tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi verilib. Onun "Azərbaycanın bir sıra kimya müəssisələri işçilərinin görmə orqanının vəziyyəti" mövzusunda yazdığı dissertasiya işi oftalmologiyanın bu sahəsində ilk işlərdən biri olmuşdur.

Doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Zərifə xanım Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Oftalmologiya kafedrasının professoru seçilir, 1983-cü ildə isə həmin kafedranın müdiri olur.

Akademik Zərifə Əliyeva onlarca elmlər doktoru və fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri və məsləhətçisi olmuşdur. Çox sayda beynəlxalq qurultay, konqres, simpoziumlarda iştirak etmişdir. Z. Əliyevanın təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə Bakıda ilk dəfə Ümumittifaq Oftalmoloqlar Cəmiyyəti İdarə Heyətinin Plenumu keçirilmişdir.

Z.Əliyeva SSRİ Sülhü Müdafiə Komitəsinin üzvü, Azərbaycan Sülhü Müdafiə Komitəsinin sədr müavini, SSRİ Oftalmoloqlar Elmi Cəmiyyəti İdarə Heyətinin, “Oftalmologiya xəbərləri” jurnalının (Moskva) redaksiya heyətinin, respublika “Bilik” Cəmiyyəti İdarə heyətinin üzvü olmuşdur.^[1]

Mükafatları

1981-ci ildə görmə orqanının peşə patologiyası sahəsində apardığı elmi-tədqiqat işlərinin uğurlu nəticələrinə və oftalmologiyanın inkişafına verdiyi töhfələrə görə Zərifə Əliyevaya keçmiş İttifaqın oftalmologiya sahəsində ən mötəbər mükafatı olan SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının M.İ.Averbax adına mükafatı verildi (oftalmologiya sahəsində ən yüksək mükafat). O, həmin mükafata layiq görülən ilk qadın alimdir.^[6]

Ailəsi

Atası — Əziz Əliyev (1897-1962)— Azərbaycanın dövlət və elm xadimi, tibb elmləri doktoru, professor
Anası — Leyla Cabbar qızı Abbasova
Həyat yoldaşı — Heydər Əliyev (1923-2003) — Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti
Oğlu — İlham Əliyev — Azərbaycan Respublikasının dürdüncü Prezidenti
Qızı — Sevil Əliyeva
Böyük qardaşı — Tamerlan Əliyev (1921-1997) — əməkdar elm xadimi, Dövlət mükafatı laureatı, tibb elmləri doktoru, professor
Kiçik qardaşı — Cəmil Əliyev — tibb elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki
Bacısı — Gülarə Əliyeva (1933 – 1991) — Azərbaycan musiqiçisi, pianoçu, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi

Xatirəsi

Bakıda Milli Oftalmologiya Mərkəzinə, Naxçıvanda şəhər poliklinikasına akademik Zərifə Əliyevanın adı verilmişdir, Bakıda adına park salınıb, Bakının mərkəzi küçələrinin biri onun adını daşıyır.

Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində, Yenimahalle və Keçiören rayonları arasında yerləşən parka Zərifə Əliyevanın adı verilmişdir.^[7]

Ukraynanın İrpen şəhərində Zərifə Əliyeva adına istirahət mərkəzi salınıb, ^[8]^[9] həmçinin bu şəhərdə Zərifə Əliyevanın adına “Linqvist” liseyi açılıb.^[10]

Bakıda istedadlı üşaqlar üçün Zərifə Əliyeva adına lisey fəaliyyət göstərir.^[11] Lisey 2008-ci il 28 aprel tarixində Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Zərifə xanım Əliyevanın anadan olmasının 85 illik yubileyi ərəfəsində istifadəyə verilmişdir.

2022-ci ildə həkim Zərifə Əliyevanın şərəfinə adlandırılmış, Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinə məxsus olan Ro-Pax tipli gəmi-bərə istismara verildi.^[12]

2023-cü ildə Azərbaycanda Zərifə Əliyevanın 100 illik yubileyi qeyd edilmişdir.^[13]

1985-ci il aprel ayının 15-də Moskva şəhərində vəfat edən Zərifə xanım Əliyevanın cənazəsi 1994-cü ildə Moskvanın Novo-Deviçye qəbiristanlığından Bakıya gətirilərək, Fəxri Xiyabanda, atasının qəbri yanında dəfn olunmuşdur. Onun məzarı üzərinə tuncdan heykəl qoyulub.

Əsərləri

Kitabları^[14]

Əliyeva Zərifə. "Yüksək əqidə (həkimlik etikası, həkimin ürəyinin və fikirlərinin paklığı)". Bakı 2003.^[15]
Əliyeva Zərifə, N.B.Şulpina "Анатомо-физиологическая характеристика гидродинамической системы глаза". З. А. Алиева, Н. Б. Шульпина ; МЗ СССР Ин-т Усовершенствования Врачей. Азернешр 1980. (Gözün hidrodinamik sisteminin anatomik və fizioloji xüsusiyyətləri)^[16]
Əliyeva Zərifə. "Офтальмопатология при хронической йодовой интоксикации" З.А. Алиева. Баку, Азернешр 1981 (Xroniki yod intoksikasiyasında oftalmopatologiya).^[17]

İstinadlar

Xarici keçidlər

[:2-1] ¹ ² Əliyeva Zərifə Əziz qızı

[2] Ulu öndər Heydər Əliyev və ömür-gün yoldaşı Zərifə Əliyeva

[3] İlham Heydər oğlu Əliyev

[:1-4] ¹ ² Akademik Zərifə Əliyeva

[:0-5] ¹ ² Akademik Zərifə Əliyeva Azərbaycan oftalmologiya elmini dünyada tanıdıb

[6] Akademik Zərifə Əliyeva öz tədqiqatları ilə Azərbaycan tibb elmini əhəmiyyətli dərəcədə irəli aparıb

[7] Zarife Aliyeva Parkı

[8] Ukraynada akademik Zərifə Əliyeva adına istirahət parkı

[9] Əbədiləşən adı Zərifə Əliyeva küçəsi

[10] İrpendə akademik Zərifə Əliyeva adına “Linqvist” liseyinə Azərbaycan dili fənni üçün dərsliklər verilib

[11] Akademik Zərifə Əliyeva adına lisey

[12] İlham Əliyev “Zərifə Əliyeva” gəmi-bərəsinin istismara verilməsi mərasimində iştirak edib

[13] Akademik Zərifə Əliyevanın 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

[14] Zərifə xanım Əliyevanın kitabları

[15] Milli Kitabxana

[16] Azərbaycan Milli Kitabxanası

[17] Azərbaycan Milli Kitabxanası

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

Lüğətlər və ensiklopediyalar	Prabook
Şəcərə və nekropolistika	Find a Grave · WikiTree
Normativ yoxlama	GND: 142324620 · ISNI: 0000000083857309 · LCCN: n2004009608, n85379756 · VIAF: 58464650 · WorldCat VIAF: 58464650