Zərkənd

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Kənd
Zərkənd
Göyçənin xəritəsi.JPG
Ölkə Ermənistan
Region Göyçə mahalı
Rayon Basarkeçər
Koordinatlar 40°10′51″ şm. e. 45°54′06″ ş. u. / 40.18083° şm. e. 45.90167° ş. u. / 40.18083; 45.90167Koordinatlar: 40°10′51″ şm. e. 45°54′06″ ş. u. / 40.18083° şm. e. 45.90167° ş. u. / 40.18083; 45.90167
Saat qurşağı UTC+04:00
Xəritəni aç/bağla
Zərkənd (Ermənistan)
Red pog.png

Zərkənd kəndiBasarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin yaranma tarixi XV əsrin sonuna (1480), XVI əsrin əvvəlinə (1510) təsadüf edir. Deyilənlərə görə kəndin ətrafı böyük meşəlik olmuşdur. 120-130 il yaşamış kənd sakinləri Məşədi Allahverdi və Cəfərqulu babaların söylədiklərinə görə, Kərbəlayı Məhəmməd kişinin evi həmin meşədən kəsilən ağaclardan tikilmiş və bizim vaxtımıza qədər gəlib çıxmışdır. Kəndin ilk adı 1890-1892- ci illərə qədər Qamışlı bulağın adı ilə bağlıdır. Kəndin bir qrup ağsaqqalları qonşu Qızılvəng kəndinə qız elçiliyinə gedirlər. Elçilik zamanı, ağsaqqallardan biri elçi adamlarına bildirdi ki, bura Qızılvəngdir. Bu kəndə qız almağa gələn elçilərin qızılı gərək bol olsun. Elçi adamlarından biri tez cavab verərək bildirdi ki, zər bizdə zibil kimidir. Elçilik vaxtı baş verən əhvalat mahalda bütün kəndlərə yayılır. Hadisə ilə əlaqədar kəndin adı Qamışlı bulaqla bərabər Zərzibil adlandırılmağa başladı. Kəndin ikinci adı 1890-1892-ci illərdən 1935-ci ilin yanvarın 3-nə qədər Zərzibil olmuşdur. Kəndin üçüncü adı olan Zərkənd sözünün mənası "Zər" "Qızıl" "Kənd" isə "Oba" və yaxudda "El" mənasını bildirir. 1935-ci ilin yanvarın 3-dən 1988-ci ilin dekabrına qədər Zərkənd olmuşdur. Zərzibil kəndinin 15 kv km-dən çox olan ərazisi bərəkətli yer olmuşdur. Kəndin tarixi çox qədimi vaxtlara gedib çıxır. Qazax mahalından və İrəvan quberniyasının Uluxanlı bölgəsindən köçən kənd sakinləri ərazinin əlverişli olduğunu görərək bu yeri özləri üçün daimi yaşayış yeri seçmişlər.

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Zərzibil İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 15 km şərqdə, Məzrə çayının yaxınlığında yerləşir. Basarkeçər kəndindən (indiki Vardenis şəhəri) 15 km şimal-şərqdəki oğuz kurqanlarının qalıqları onun qədim tarixi barədə mülahizələrə tam mənada əsas verir. Zərkənd kəndinin adı Qafqazın beşverstlik xəritəsinə də düşüb.

İrəvаn qubеrniyаsının Nоvоbаyаzid qəzаsındа kənd. 1728-ci ilə аid mənbədə İrəvаn əyаlətinin Zаrzəmin nаhiyəsində kənd аdı kimi qеyd оlunmuşdur.

Kənddə kolxoz quruluşu təxminən otuz il davam etmiş, bu illərdə Aşıq Aslan (Zərkənd kəndi), Həmid (Zərkənd kəndi), Əmralı (Zərkənd kəndi), Murad (Qoşabulaq kəndi) və Cəmşid Hənifəyev kimi adamlar kolxoz sədri olmuşlar.[1]

Ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin 3000 hektardan çox torpağı olmuş, ondan 640 hektarı əkənək, 580 biçənək, 1800 hektarı isə dağ ərazisi və kənd ətrafı sahələrdir. Kəndin ərazisi adları Türk toponimlərindən ibarət çox mənzərəli və gəzməli yurd yerləri vardır. Onlardan Qamışlı bulaq, Qarabulaq, Soyuqbulaq, İstibulaq və s. Kəndin dağlarından durub Göyçə düzünə baxanda adama elə gəlir dünyanın ən gözəl yeri buradır. Zərzibilin bir tərəfi Dədə Ələsgərin kəndi Ağkilsə ilə, ayağı Göyçənin dillər əzbəri, Ələsgər dədənin tərifi ilə zinnətlənən, ərəbi, farsı, rusu, türkü, əcəmi və başqa dilləri təmiz danışan Mirzə Bəyləri, Abdullanı, Əbülfəti və Tapdığı dünyaya yetirən Zod kəndi ilə, arxası isə qoca Böyük Güneyə söykənmiş üst tərəfdən bir üzü Zərzibil kəndi, o biri üzü əzəli Azərbaycan torpağı olan Kəlbəcər mahalı ilə birləşən səfalı dağ zirvələri ilə həmsərhəddir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə 1831-ci ildə 202 nəfər, 1873-cü ildə 462 nəfər, 1886-cı ildə 653 nəfər, 1897-ci ildə 754 nəfər, 1908-ci ildə 963 nəfər, 1914-cü ildə 1005 nəfər, 1916-cı ildə 968 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-1920-ci illərdə baş verən erməni vəhşəti Zərkəndə də təsir etmiş, əhali yerindən oynamağa məcbur olmuş, bununla bağlı əhalinin sayı azalmışdır. 1922-ci ildə 581 nəfər, 1926-cı ildə 631 nəfər, 1931-ci ildə 808 nəfər, 1988-ci ildə 2000 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ildə kənddə Türkiyədən gəlmə еrmənilər də yеrləşdirilmişdir. Kənd rаyоn mərkəzi Bаsаrkеçərdən 17 km məsаfədə yеrləşir.

3 yаnvаr 1935-ci ildə kəndin adı Zərkənd, 19 аprеl 1991-ci ildə isə kəndin adı Kut qoyulmuşdur.

1988-ci ilin sоyqırımındа kənddən həlаk оlаnlаr. Аllаhvеrdiyеv Şəmsəddin İmаn оğlu (1937), Bаbаyеv Nərimаn Şаhməmməd оğlu (1936), Ismаyılоvа Fəхrəndə Mеhrаlı qızı (1978), İsаqоv Qədim Səməd оğlu (1932), Qоcаyеv Tеymur Ələsgər оğlu (1930),

Kəndin tayfaları[redaktə | əsas redaktə]

  • Şirinlilər tayfası
  • Şahzadələr tayfası
  • Seyid Alılar tayfası
  • Şamoylar tayfası
  • Dəlilər tayfası
  • Babalılar tayfası
  • Hasanlılar tayfası
  • Məşədi Əlilər tayfası
  • Rəməsələr tayfası
  • Cabbarlılar tayfası
  • Ağacanlılar tayfası
  • Kərbəlayı Nəcəfalılar tayfası
  • Xəlillilər tayfası
  • Məşədi Məsimlilər tayfası
  • Kərbəlayı İsaqlılar tayfası
  • Hacılar tayfası

Şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Qaçqınlıq[redaktə | əsas redaktə]

1905-1907-ci illərdəki I qaçınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından tamamilə çıxarılaraq qaçqın düşmüşdür. Kənd əhalisi Goranboy rayonunun Goran, Qızılhacılı, Xanqərvənd və başqa kəndlərində məskunlaşmışdır. Əhali 1907-ci ilin yazında yenidən doğma kəndinə qayıtmışdır. Qaçqınlıq zamanı kəndin təxminən 60-70 evi, 250-300 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1918-1920-ci illərdəki II qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından tamamilə çıxarılaraq qaçqın düşmüşdür. Kənd əhalisi Goranboy, Kəlbəcər, Gədəbəy, Gəncə, Samux, Daşkəsən və başqa yerlərdə məskunlaşmışdır. Əhali 1921-ci ilin yazında yenidən doğma kəndinə qayıtmışdır. Qaçqınlıq zamanı kəndin təxminən 70-80 evi, 350-400 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1948-1953-cü illərdəki III qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından tamamilə çıxarılaraq qaçqın düşmüşdür. Kənd əhalisi Goranboy,((Kəlbəcər, Gədəbəy)), Gəncə, Samux, Daşkəsən və başqa kəndlərdə məskunlaşmışdır. Əhali 1955-1956-cı illərə qədər yenidən doğma kəndinə qayıtmış, az bir hissəsi isə məskunlaşdıqları ərazilərdə qalmışdır. Qaçqınlıq zamanı kəndin 100-120 evi, 550-600 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur. 1988-1991-ci illərdəki IV qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi doğma yurdlarından tamamilə çıxarılaraq qaçqın düşmüşdür. Kənd əhalisi Bakı, Sumqayıt, Abşeron, Goranboy, Kəlbəcər, Gədəbəy, Gəncə, Samux, Daşkəsən və başqa yerlərdə yaşayırlar. Qaçqınlıq zamanı kəndin 200-220 evi, 1000-1500 nəfərə yaxın əhalisi olmuşdr.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Tacir Səmimi, Qurban Göyçəli. Zərkənd. Bakı, "AKE NPM", 2013.

Qəşəm Məhərrəmov - Başı dumanlı göyçə