Zəruri müdafiə

Sürücü zəruri müdafiə məqsədilə quldura qarşı ciu-citsu fəndini tətbiq edir.

Zəruri müdafiə — müdafiə olunanın və ya digər şəxslərin həyatını, sağlamlığını və hüquqlarını, habelə cəmiyyətin və dövlətin qanunla müdafiə edilən mənafelərini ictimai təhlükəli qəsddən, qəsd edənə zərər vurmaq yolu ilə hüquqi müdafiə vasitəsidir.

Zəruri müdafiəni digər əməlin cinayət olmasını istisna edən hallardan fərqləndirən əsas əlamət zərərin məhz qəsd edən şəxsə vurulmasıdır.

Zəruri müdafiə institutu qədim tarixə malikdir və əksər dövlətlərin cinayət hüququnda mövcuddur. Buna baxmayaraq, o, hələ də elmi mübahisələrə səbəb olur: bu mövzuda yüzlərlə tədqiqat aparılmışdır və müvafiq qanunvericilik normaları dövrün tələblərinə müvafiq olaraq mütəmadi dəyişikliklərə məruz qalır.

Zəruri müdafiə hüququnun təbiəti

Bir çox hüquqşünas alimlər hesab edirlər ki, özünümüdafiə hüququ hər bir insanın doğulduğu andan sahib olduğu təbii və ayrılmaz hüququdur. Bu hüquq birbaşa insanın yaşamaq hüququndan irəli gəlir.

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə, zəruri müdafiə hüququ şəxsin peşə və ya digər xüsusi hazırlığından, yaxud xidməti mövqeyindən asılı olmayaraq, bütün şəxslərə eyni dərəcədə məxsusdur. Həmçinin, şəxsin ictimai təhlükəli qəsddən qaçmaq və ya digər şəxslərə, yaxud dövlət orqanlarına kömək üçün müraciət etmək imkanının olub-olmaması da zəruri müdafiə hüququnun yaranmasına təsir göstərmir.

Zəruri müdafiənin şərtləri

Müdafiənin hüquqi sayılması üçün aşağıdakı şərtlər ödənilməlidir:

1. Qəsdin mövcudluğu: Təhlükə real olmalı, xəyali olmamalıdır.
2. Qəsdin vaxtı: Müdafiə qəsd başladığı andan o bitənədək həyata keçirilməlidir.
3. Müdafiə həddi: Vurulan zərər qəsdin xarakterinə və təhlükəlilik dərəcəsinə müvafiq olmalıdır. Müdafiə həddinin aşılması (ing. excess) cinayət məsuliyyətinə səbəb ola bilər.

Biblioqrafiya

• Carpenter, Catherine L. "Of the Enemy Within, The Castle Doctrine, and Self-Defense". Marquette Law Review. 86 (4). 2003: 653–700.
• Sir Edward Coke, The First Part of the Institutes of the Laws of England, or, A Commentary on Littleton (London, 1628, ed. F. Hargrave and C. Butler, 19th ed., London, 1832)
• Dressler, Joshua, New Thoughts About the Concept of Justification in the Criminal Law: A Critique of Fletcher's Thinking and Rethinking, (1984) 32 UCLA L. Rev. 61.
• Fletcher, George P. (1990) Crime of Self-Defense: Bernhard Goetz and the Law on Trial, Chicago: University of Chicago Press, ISBN 0226253341.
• Fletcher, George P. (2000) Rethinking Criminal Law, Oxford: Oxford University Press, ISBN 0195136950.
• Getman, Julius G; Marshall, F Ray. "The Continuing Assault on the Right to Strike". Texas Law Review. 79 (3). 2001: 703.
• Green, Stuart P. "Castles and Carjackers: Proportionality and the Use of Deadly Force in Defense of Dwellings and Vehicles". University of Illinois Law Review. 1999 (1). 1999. SSRN 123890.
• Kadish, Sanford H.; Schulhofer, Stephen J.; Barkow, Rachel E. Criminal Law and its Processes: Cases and Materials (10th). New York: Wolters Kluwer. 2017.
• Lund, Nelson. Right to Bear Arms // Hamowy, Ronald (redaktor). The Encyclopedia of Libertarianism. Thousand Oaks, CA: SAGE Publishing; Cato Institute. 2008. 438–440. doi:10.4135/9781412965811.n269. ISBN 978-1412965804. LCCN 2008009151. OCLC 750831024.
• McCoy, Scott D. "The Homosexual-Advance Defense and Hate Crimes Statutes: Their Interaction and Conflict". Cardozo Law Review. 22 (2). 2001: 629.
• Maguigan, H. "Battered Women and Self-Defense: Myths and Misconceptions in Current Reform Proposals". University of Pennsylvania Law Review. 140 (2). 1991: 379–486. doi:10.2307/3312349. JSTOR 3312349.
• Nourse, V. F. "Self-Defense and Subjectivity". The University of Chicago Law Review. 68 (4). 2001: 1235–1308. doi:10.2307/1600480. JSTOR 1600480.
• Schopp, Robert F. (1998) Justification Defenses and Just Convictions, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0521622115.
• Segev, Re'em. "Fairness, Responsibility and Self-Defense". Santa Clara Law Review. 45 (2). 2005: 383–460. SSRN 756947.
• Semeraro, (2006) Osservazioni sulla riforma della legittima difesa Arxivləşdirilib 2011-07-21 at the Wayback Machine
• Vitu, Legitime defense et infraction d'imprudence, Revue de Science Criminelle, 1987, 865.
• "Criminal Law: Self-Defense". Michigan Law Review, vol. 2, no. 8, 1904, pp. 727–28, JSTOR, https://doi.org/10.2307/1272411. Accessed 18 May 2023.

Xarici keçidlər

• UseofForce.us, an independent, in-depth breakdown of US self-defense legalities.
•  Herbermann, Charles, redaktorSelf-Defense  // Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.