Məzmuna keç

Zaporojya gerbi

Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

Zaporojya gerbi
ukr. Герб Запоріжжя
Detallar
Təsis edilib 31 yanvar 2003
Təsdiq edilib 31 yanvar 2003
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Zaporojya gerbi (ukr. Герб Запоріжжя) — Ukraynanın Zaporojya vilayətinə daxil olan Zaporojya şəhərinin bayraqla yanaşı rəsmi simvollarından biri. Gerbin qalxanı yaşıl və al-qırmızı sahələrə bölünmüşdür. Yuxarıdakı yaşıl sahədə iki çarpaz yerləşdirilmiş qızılı kazak muşketi təsvir edilmişdir. Aşağıdakı al-qırmızı sahədə aşağı istiqamətlənmiş qara yay və üç ox yerləşdirilmişdir. Qalxan qızılı dekorativ kartuş ilə haşiyələnmiş və Dnepr Su Elektrik Stansiyası təsviri ilə taclandırılmışdır.[1]

Müasir gerb 2003-cü ildə təsdiq edilmişdir və 1811-ci ilə aid Aleksandrovskun ilk gerbinin modifikasiyası olmuşdur. Şəhərin sovet dövrünə aid gerbi 1967-ci ildə təsdiq edilmişdir. 1862-ci ilə aid Bernard Köne tərəfindən hazırlanmış layihə də mövcud olmuşdur.

1811-ci il gerbi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Şəhərin ilk gerbinin layihəsi Rusiya imperiyasının Daxili İşlər Nazirliyinin tapşırığı ilə Yekaterinoslav quberniya rəhbərliyi tərəfindən hazırlanmışdır. Bu layihə 1811-ci ildə imperator I Aleksandr tərəfindən Yekaterinoslav quberniyasının digər şəhərlərinin gerbləri ilə eyni vaxtda Ali təsdiq almışdır.[2]

Rusiya imperiyasının Qanunlarının Tam Toplusunun XXXI cildinə əsasən, Polis naziri tərəfindən Senata elan edilmiş № 24741 saylı "Yekaterinoslav quberniyasının şəhərlərinin gerbləri haqqında" adlı fərman 2 avqust 1811-ci il tarixini daşımışdır.[3] Gerbin təsdiq tarixi kimi eyni tarix N. A. Soboleva və bir sıra digər mənbələrdə də qeyd edilmişdir.[4][5][6] Bununla belə, 1843-cü ildə nəşr olunmuş "Rusiya imperiyasının gerblərinin təsvirləri. Qanunların 1-ci toplusuna aid. Ali əmrlə Hərbi məskənlər departamentinin litoqrafiyasında litoqraf edilmişdir" adlı əlavədə Yekaterinoslav canişinliyinin şəhərlərinin, o cümlədən Aleksandrovskun gerblərinin təsdiq tarixi 29 iyul 1811-ci il kimi göstərilmişdir. Eyni tarix Vinklerin gerb kitabında və ondan asılı olan digər mənbələrdə də verilmişdir.[7][8] 1811-ci il Aleksandrovsk gerbinin rəsmi təsviri belə olmuşdur: yaşıl sahədə xaçvari yerləşdirilmiş iki süngülü tüfəng, al-qırmızı sahədə isə aşağı yönəlmiş qara yay və üç ox təsvir edilmişdir; bu elementlər rus silahlarının gücünü və tatar qüvvəsinin zəifliyini simvolizə etmişdir.[7]

Məlum olduğu qədər, 1917-ci ildən sonra 1811-ci il Aleksandrovsk gerbinin rəngli təsviri ilk dəfə 1974-cü ildə N. N. Speransovun redaktəsi ilə nəşr olunmuş "Rusiyanın torpaq gerbləri — XII–XIX əsrlər" adlı gerb toplusunda dərc edilmişdir.[5]

Rusiya imperiyasının Qanunlarının Tam Toplusunda yerləşdirilmiş təsvirdə ştrixləmə səhv tətbiq edilmiş və yuxarı sahə bənövşəyi, aşağı sahə isə yaşıl kimi göstərilmişdir. Rəsmi təsvirdə tüfənglərin rənginin dəqiq göstərilməməsi onların təbii rəngdə təsvir edildiyini göstərən dolayı işarə kimi qiymətləndirilmişdir. Yuxarı sahənin yaşıl rəngi rus ordusunun mundir rəngini simvolizə etmişdir. Klassik heraldikada istifadə olunmayan al-qırmızı rəng heraldik bənövşəyi rəngi ifadə etmişdir. XVIII əsrin sonlarından etibarən rus şəhər heraldikasında şəhər gerblərində quberniya gerbinin tam və ya qismən təsvir edilməsi ənənə halını almış olsa da, 1811-ci il Aleksandrovsk gerbində bu tətbiq edilməmişdir. Həmçinin həmin dövrün Rusiya torpaq heraldikasına xas olmayan xarici bəzək elementləri (tac, çələng və s.) də gerbdə mövcud olmamışdır.[9] Gerb 1918-ci ilə qədər istifadə edilmişdir.[10]

1862-ci il layihəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Baron Bernard Köne tərəfindən 1850-ci illərin ikinci yarısında başlanmış Rusiya şəhər heraldikasının islahatı çərçivəsində 23 oktyabr 1862-ci ildə Aleksandrovskun gerbi üçün layihə hazırlanmışdır. Layihənin təsviri belə olmuşdur: qızılı qalxanda şaquli yerləşdirilmiş qırmızı qılınc təsvir edilmiş, qalxanın aşağı hissəsində isə ucları aşağı yönəlmiş iki çarpaz ox və mavi yay yerləşdirilmişdir. Qalxanın sərbəst hissəsində Yekaterinoslav quberniyasının gerbi təsvir olunmuşdur. Qalxan üç dişli gümüş qala tacı ilə bəzədilmiş və Aleksandr lenti ilə birləşdirilmiş iki qızılı sünbül ilə əhatə edilmişdir.[11]

Bu gerb layihəsi imperator II Aleksandr tərəfindən 7 may və 4/16 iyul 1857-ci il tarixlərində Ali təsdiq almış, fon Köne tərəfindən hazırlanmış quberniya, vilayət, şəhər və digər inzibati vahidlərin gerblərinin bəzədilməsi qaydalarına əsasən tərtib edilmişdir.[12] Üç dişli gümüş qala tacı əhalisi 50.000 nəfərdən az olan qəza şəhərini simvolizə etmişdir. Qalxanı əhatə edən və qırmızı muar Aleksandr lenti ilə bağlanmış qızılı sünbüllər isə şəhərin kənd təsərrüfatı və taxıl ticarəti ilə seçildiyini ifadə etmişdir. Gerbin qalxanında sağ sərbəst hissədə yerləşdirilmiş Yekaterinoslav quberniyasının gerbi (mavi qalxanda imperatriça II Yekaterinanın adının qızılı monoqramı, 1787 rəqəmləri ilə birlikdə və altı şüalı doqquz qızılı ulduzla əhatə olunmuş şəkildə) Aleksandrovskun həmin quberniyaya inzibati mənsubiyyətini simvolizə etmişdir.[13]

Fon Köne gerblərdə müasir silah növlərinin istifadəsini qəbul etməmiş və bu səbəbdən tüfəngləri qılıncla əvəz etmişdir. Qılıncın qırmızı rəngi igidlik, cəsarət və qorxmazlığı ifadə etmiş, ucunun yuxarı yönəldilməsi isə artmaqda olan gücü simvolizə etmişdir. Oxların uclarının aşağı istiqamətlənməsi zəifləyən gücə işarə kimi izah edilmişdir.[14] Fon Könenin layihəsi sonradan müxtəlif qiymətləndirmələrə məruz qalmışdır. Bəzi tədqiqatçılar hesab etmişdilər ki, gerbin simvolikasının daha çox heraldik xarakter almasına baxmayaraq, layihə keçmiş reallıqlarla əlaqəsini itirmiş və rəsmi şəkildə təsdiq olunmamışdır.[5][14] Digər tədqiqatçılar bu layihələrin yüksək peşəkar səviyyəsini qəbul etmişdilər. Müasir Ukrayna heraldika üzrə aparıcı mütəxəssislərindən biri Andrey Qreçilo qeyd etmişdir ki, əvvəllər qəbul olunmuş çoxsahəli gerblər, o cümlədən Aleksandrovsk gerbi, yenidən işlənmə nəticəsində daha yığcam və fərdi heraldik nişanlara çevrilmişdir. Bununla yanaşı, o, fon Könenin layihələrinin əksəriyyətinin reallaşdırılmadan qaldığını və rəsmi təsdiq almadığını da vurğulamışdır.[15]

Layihənin təsviri və orijinal şəkli Rusiya Dövlət Tarix Arxivində qorunub saxlanılmış və ilk dəfə yalnız 1998-ci ildə yerli mətbuatda dərc edilmişdir.[16][17] Könenin layihəsi sonradan Zaporojya zadəganlar məclisinin Kiçik gerbinin yaradılmasına əsas olmuşdur.[18]

1967-ci il gerbi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Yeni şəhər gerbi 5 oktyabr 1967-ci ildə şəhər soveti icraiyyə komitəsinin № 488 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Təsvir aşağı hissəsi iti uclu qalxan formasında hazırlanmışdır. Qalxanın mərkəzində Ukrayna SSR bayrağı fonunda polad rəngli çömçədən axan metal və qara rəngli dişli çarxın bir hissəsi ilə halqa forması yaradılmışdır. Halqanın ortasında V. İ. Lenin adına Dnepr Su Elektrik Stansiyasının bəndinin təsviri yerləşdirilmişdir. Qalxanın sağ hissəsində yuxarıdan aşağıya doğru bürünc rənglə "Zaporijjya" yazısı verilmişdir. Qalxanın yuxarı hissəsində, bürünc zolaqla ayrılmış sahədə polad rəngli fon üzərində Zaporojya kazaklarının tarixini əks etdirən kazak qılıncı, bandura və bunçuk təsvir edilmişdir.[19]

Zaporojya gerbi. 1967-ci il

Gerb həmin dövrün sovet şəhər heraldikası ənənələrinə uyğun hazırlanmışdır. Bu ənənələrə görə gerbdə şəhərin yerləşdiyi müttəfiq respublikanın bayrağının rənglərinin və şəhərin adının əks olunması zəruri hesab edilmişdir. Zaporojya gerbində bu məqsədlə 1949-cu il Ukrayna SSR-nin qırmızı-mavi bayrağından istifadə olunmuşdur. Tökmə çömçə şəhərin ən inkişaf etmiş sənaye sahəsi olan qara metallurgiyanı, bənd şəhərin əsas görməli yerini,[20] dişli çarx isə sovet heraldikasında geniş yayılmış sənaye simvolunu ifadə etmişdir. Zaporojya kazaklığını təmsil edən əsas atributlar qılınc, bunçuk və bandura olmuşdur.[21]

Gerbin müəllifi Zaporojyadan olan rəssam Vladislav Vasilyeviç Storojuk olmuşdur[22] və onun təsdiqi 1917-ci il Oktyabr inqilabının 50 illiyi ilə əlaqələndirilmişdir.[23]

Yeni gerb layihələri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Zaporojye şəhərinin yeni gerbinin təsdiqi məsələsi 1992-ci ildən etibarən gündəmə gətirilmişdir. Təklif olunan layihələrdə at üzərində və tüfənglə təsvir edilmiş kazak, bənd, Xortitsa adası, palıd ağacı, tökmə çömçə və digər elementlər yer almışdır.[24] Yeni gerb üzrə keçirilən ilk müsabiqənin uğursuzluqla nəticələnməsindən sonra 1967-ci il gerbinin saxlanılması, lakin onun qırmızı-mavi rənglərinin milli mavi-sarı rənglərlə əvəz edilməsi qərara alınmışdır.[25] 1997-ci ildə yeni müsabiqə elan edilmişdir. 1998-ci ilin əvvəlində gerb, bayraq və şəhər möhürü məsələsi şəhər sovetinin XVI növbədənkənar sessiyasının müzakirəsinə çıxarılmış, lakin gerb bu dəfə də təsdiq edilməmişdir.[26] Bununla belə, layihələrdən biri, yəni 1811-ci il gerbi əsasında hazırlanmış, lakin Ukrayna heraldikasına Ukrayna Heraldika Cəmiyyətinin təkidi ilə daxil edilmiş ispan formalı qalxanda təsvir olunmuş, tüfənglərin muşketlərlə əvəz edildiyi və təklif olunan xarici bəzəklərdən — tac və kartuşdan məhrum edilmiş variant faktiki olaraq şəhər gerbi kimi istifadə olunmağa başlanmışdır. 2001-ci ildə bu variant Kommunarski rayonunda Xarkov–Yalta avtomobil yolundan şəhərə girişdə yerləşdirilmiş xatirə nişanında əks etdirilmişdir.[27]

2003-cü il gerbi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Zaporojyenin müasir gerbi 31 yanvar 2003-cü ildə şəhər sovetinin XXI çağırış altıncı sessiyasının № 40 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir; səsvermə zamanı 42 deputat lehinə, 15 deputat isə əleyhinə səs vermişdir.[28] Təsvirdə qalxan yaşıl və al-qırmızı sahələrə bölünmüşdür. Birinci sahədə iki çarpaz yerləşdirilmiş qızılı kazak muşketi təsvir edilmişdir. Digər sahədə isə aşağı yönəlmiş qara yay və üç ox yerləşdirilmişdir. Qalxan qızılı dekorativ kartuş ilə haşiyələnmiş və Dnepr Su Elektrik Stansiyası təsviri ilə taclandırılmışdır.[1]

Fasadında gerb heç vaxt yerləşdirilməyən Şəhər Şurası binası. 2021-ci il.

Gerbin hazırlanmasında Marina Fyodorovna Dmitriyenko iştirak etmişdir. Bu gerb 1811-ci il Aleksandrovsk şəhər gerbi və 1997-ci il layihələrindən biri əsasında tərtib olunmuşdur.[29][30] Bəzi tədqiqatçılara görə, 2003-cü il gerbində muşketlər al-qırmızı rənglə birlikdə kazakların Krım xanlığı üzərində qələbədə rolunu simvolizə etmiş, yay və oxlar isə həmin xanlığı rəmzi şəkildə ifadə etmişdir. Dekorativ kartuşun yuxarı elementi (təklif edilən tacın əvəzinə) Dnepr su-elektrik stansiyasını simvolizə etmişdir.[30] Gerb 1811-ci il nümunəsindən fərqli olaraq fransız yox, müasir Ukrayna heraldikasında qəbul edilmiş ispan formalı qalxanda yerləşdirilmiş və qızılı kartuş ilə tamamlanmışdır. Süngüsüz təsvir edilmiş muşketlərin rəngi yenidən dəqiq göstərilməmiş, lakin qızılı rəngdə təqdim olunmuşdur.[28][30]

2003-cü ildə gerbin təsdiqi zamanı onun yaxın müddətdə şəhər soveti binasının fasadında, sessiya zalında, icra orqanlarının inzibati binalarında, həmçinin vağzallarda və şəhərə giriş yollarında yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdur, lakin bu qərar tam şəkildə həyata keçirilməmiş, xüsusilə gerb şəhər soveti binasının fasadında quraşdırılmamışdır. Şəhər sovetinin qərarına əsasən, gerbdən (digər rəmzlər kimi) istifadəyə görə rüsum tutulması nəzərdə tutulmuşdur.[31]

2014–2015-ci illər layihəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
2014-cü il üçün təklif olunan gerb dizaynı.

2014-cü ildə Andrey Avdeyenko tərəfindən hazırlanmış və Yevgeni Karataşovun dəstəyi ilə irəli sürülmüş layihə şəhər soveti deputatlarının müzakirəsinə təqdim edilmişdir. Layihədə X əsrə aid karolinq tipli qılınclar, Voznesensk xəzinəsindən götürülmüş qartal təsviri, Zaporojya palıdı və tanrı Xorsun nişanı (Xortitsa adasını simvolizə edən element) yer almışdır.[32][33]

Layihə Zaporojya və Melitopol arxiyepiskopu Luka Kovelenko tərəfindən kəskin tənqid olunmuşdur.[34] "Zaporojye mədəniyyət xadimləri assambleyası" şəhər başçısına açıq məktub ünvanlayaraq şəhər gerbinin dəyişdirilməsi məsələsinin şəhər sovetinin gündəliyindən çıxarılmasını təklif etmişdir.[35] 18 may 2015-ci ildə layihə deputat Mixail Levçenko tərəfindən yenidən şəhər sovetinin müzakirəsinə təqdim edilmək üçün hazırlanmışdır.[36]

Yeni layihə ətrafında qalmaqallar yaranmış, xüsusilə onun təşviqi ilə bağlı deputat M. Levçenkonun mədəniyyət xadimləri assambleyasının üzvü Natalya Babenkonu hədələməsi barədə iddialar irəli sürülmüşdür.[37] Layihə şəhər sovetinin 58-ci sessiyasının gündəliyinə çıxarılmamışdır. Şəhər başçısı Aleksandr Sin bu məsələnin şəhər sakinləri üçün aktual hesab edilmədiyini bildirmişdir.[38]

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Україна: герби та прапори. К.: Парламентське вид-во. авт. проекту та упор. : В.Г. Кисляк, О.А. Нескоромний. 2010.
  2. ↑ …Екатеринославским Губернским Начальством составлены и Высочайше утверждены гербы сем вообще городам оной Губернии… (Сенатский указ № 26864 "О присвоеніи городу Таганрогу того герба, который утвержденъ въ 1808 году" Arxiv surəti 18 avqust 2017 tarixindən Wayback Machine saytında // Полное Собраніе законовъ Россійской Имперіи, съ 1649 года. Т. XXXIV. 1817. — СПб., 1830. — С. 312). Н. А. Соболева в своей монографии 1981 года, ссылаясь на тот же указ, пишет: "Министерство внутренних дел, по-видимому, использовало проекты гербов, присланные с мест. Так, …гербы городов Екатеринославской губернии, утверждённые 2 августа 1811 г., составлялись екатеринославским губернским начальством" (Соболева Н. А. Российская городская и областная геральдика XVIII–XIX вв. — М.: Наука, 1981. — С. 128).
  3. ↑ Именный, объявленный Сенату Министромъ Полиціи указ № 24741 «О гербахъ городовъ Екатеринославской Губерніи» // Полное Собраніе законовъ Россійской Имперіи съ 1649 года. XXXI. 1810—1811. СПб. 1830. 821.
  4. ↑ Соболева Н. А. Российская городская и областная геральдика XVIII—XIX вв. М.: Наука. 1981.
  5. 1 2 3 [www.hrono.ru/heraldicum/russia/lost/towns/zaporoz.htm "Запорожье"] (#bad_url) (rus). Геральдикум - сайт о гербах России. 8 mart 2013 tarixində [web.archive.org/web/20130308100347/hrono.ru/heraldicum/russia/lost/towns/zaporoz.htm arxivləşdirilib] (#bad_url). İstifadə tarixi: 9 mart 2011.
  6. ↑ "Запоріжжя. Герб російського періоду" (ukrayna). Українська геральдика. 25 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 mart 2011.
  7. 1 2 П. П. фон Винклер. Гербы городов Россійской Имперіи // Гербы городовъ, губерній, областей и посадовъ Россійской Имперіи, внесенные въ полное собраніе законовъ съ 1649 по 1900 годъ. С.-Петербургъ: Изданіе книгопродавца Ив. Ив. Иванова. 1899. 1.
  8. ↑ Рево О. Гербы городов Екатеринославской губернии Российской империи // Наука и жизнь (rus). № 5. 1994. 73.
  9. ↑ Гончарова М. Какими были гербы городов Запорожской области? // Индустриальное Запорожье. № 186 (14107). 1995. — 30 ноября. 5.
  10. ↑ Три герба Запорожья // «Надежда» (газета). — 2009. — 30 yanvar. 2013-10-05 tarixində arxivləşdirilib.
  11. ↑ "Запоріжжя. Проект Б.Кене" (ukrayna). Українська геральдика. 25 noyabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 aprel 2020.
  12. ↑ Именной, объявленный Сенату управляющим Министерством Юстиции указ № 32037 от 4/16 июля 1857 года "О гербахъ губерній, областей, градоначальствъ, городовъ и посадовъ" // Полное собраніе законовъ Россійской Имперіи. Собраніе второе. XXXII. Отдѣленіе первое. СПб. 1858. 580–581.
  13. ↑ П. П. фон Винклер. Гербы губерній Россійской Имперіи // Гербы городовъ, губерній, областей и посадовъ Россійской Имперіи, внесенные въ полное собраніе законовъ съ 1649 по 1900 годъ. С.-Петербургъ: Изданіе книгопродавца Ив. Ив. Иванова. 1899. 180.
  14. 1 2 Панченко В. Міські герби Запоріжжя // Науковий світ. № 9. 2004. 18—19. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib.
  15. ↑ Ґречило А. Б. Українська міська геральдика. К.; Львів: УГТ. 1998. 101.
  16. ↑ Яковлева А. Неизвестный герб Александровска // Индустриальное Запорожье. 1998. — 26 мая. 7.
  17. ↑ Гречило А. Б., Савчук Ю. К., Сварник I. I. Герби міст Украïни (XIV – 1 пол. XX ст.). К.: Брама. 2001. 146.
  18. ↑ "Символика ЗДС" (rus). Запорожское дворянское собрание. 10 noyabr 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  19. ↑ Іщенко Я. О. Символіка та емблематика міських гербів Україні 1960-1980-х років XX ст.: історико-джерелознавче дослідження: дис. канд. іст. наук: 07.00.06. К.: НАН України; Інститут історії України. 2006.
  20. ↑ Поцелуев В. А. Гербы Союза ССР. Из истории разработки. М.: Политиздат. 1987. 158.
  21. ↑ Балуева Г., Лобовская Р. Современные гербы украинских городов // Наука и жизнь (rus). № 1. 1988. 129—130 и 4—я стр. обложки.
  22. ↑ Яворский А. Потрібнi грошi на операцію [автору герба Запорожья В. В. Сторожуку] // Выбор. 1997. — 3 июля. 5.
  23. ↑ Румянцева В. В. Iсторія, карбована в гербах. К.: Т-во «Знання» УРСР. 1987. 38–39.
  24. ↑ ГЕРБарий в горсовете // Миг. 1992. — 27 июня.
  25. ↑ Безверхая Н. Свидетели минувшей эпохи // Индустриальное Запорожье. 1996. — 24 апреля.
  26. ↑ С утверждением герба Запорожья депутаты решили повременить // Миг. 1998. — 5 февраля. 2.
  27. ↑ Запорожцы сочиняют своё «письмо» на въезде в город // Миг. № 35 (6298). 2001. — 30 августа. 2.
  28. 1 2 У Запорожья теперь есть свой герб и флаг // Верже. № 6 (496). 2003. — 6 февраля. 2.
  29. ↑ Чуприна А. Проект герба Запорожья: и волки сыты и овцы целы // Миг. № 48 (6311). 2001. — 29 ноября. 13.
  30. 1 2 3 Кулаков Константин. Запорожье обрело свой герб и флаг // Запорозька Січ. № 25—27 (2770—2772). 2003. — 6 февраля.
  31. ↑ "Рішення № 46 «Перелік символіки, за використання якої повинен сплачуватися збір»" (ukrayna). Запорізька міська рада. 9 iyul 2013 tarixində arxivləşdirilib.
  32. ↑ "У Запорожья появится новый герб: с символом божества Хорса и дубом" (rus). Паноптикон. 21 sentyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib.
  33. ↑ "В Запорожье депутаты проголосуют за новый герб города" (rus). zabor.zp.ua. 21 sentyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib.
  34. ↑ "Обращение Архиепископа Запорожского и Мелитопольского Луки к городским властям в связи с обсуждением проекта нового герба Запорожья" (rus). hram.zp.ua. 23 sentyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib.
  35. ↑ "В Запорожье бурно обсуждают новый герб Запорожья" (rus). ТВ-5. 7 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2014.
  36. ↑ "Проект рішення «Про герб міста Запоріжжя»" (ukrayna). Офіційний портал Запорізької міської влади. 2 iyun 2015. 5 iyun 2015 tarixində arxivləşdirilib.
  37. ↑ "Запорожский депутат Левченко угрожал горожанке расправой над её сыном". Вся Власть. 15 may 2015. 5 iyun 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2015.
  38. ↑ "Александр Син: «На сессии необходимо рассматривать те вопросы, которые наиболее актуальны для горожан»" (ukrayna). Офіційний портал Запорізької міської влади. 10 iyun 2015. 12 iyun 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyun 2015.

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaporojya_gerbi&oldid=8788068"