Zaqatala dairəsi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Zaqatala dairəsi
Qəzanın gerbi Quberniyanın gerbi
Qəzanın gerbi Quberniyanın gerbi
Ölkə Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Mərkəzi Zaqatala
Yaradılıb 1859-cu il[1]
Ləğv olunub 1922
Sahəsi
  • 4.033,5 km²
Əhalisi
  • 82.224 nəf.
Xəritə
Zaqatala dairəsi xəritədə

Zaqatala dairəsiAzərbaycanın şimal-qərbində, tarixi Car-Balakən camaatlığı və İlisu sultanlığı torpaqlarında rus inzibati idarəçiliyi tərəfindən təşkil olunmuş Zaqatala dairəsi 1917-1918-ci illərdə Rusiya məkanında cərəyan edən və Cənubi Qafqazı da öz təsir dairəsində saxlayan arxitektonik səciyyəli sosial və siyasi proseslər gedişində mübahisə predmeti kimi aktuallıq kəsb edirdi. [2]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Burada əsas etibarilə müsəlmanlar, yəni türklər, ləzgilər, avarlar, saxurlar, və laklar yaşayırdılar. Mahal ərazisinin 85 min nəfəri, yaxud onun bütün sakinlərinin 92 faizi mesəlmanlar idi. [3]

İnzibati tabeliyi[redaktə | əsas redaktə]

1919-ci ilin iyununda mahal Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin inzibati tabeliyində idi. Lakin Gürcüstan bu mahal haqqında iddia irəli sürürdü. Rusiya ilə Gürcüstan arasında sülh müqaviləsi bağlanarkən əhalinin tərkibi nəzərə alınmadan mahal Gürcüstana verilmişdi.

Gürcüstan tabeçiliyindən çıxması[redaktə | əsas redaktə]

1921-ci ilin iyununda Tiflisdə Zaqafqaziya respublikalarının daxili sərhədlərini müəyyənləşdirmək üçün konfrans keçirildi. Konfrans qərara aldı ki, Gürcüstan Zaqatala dairəsi barədə hər cür iddialardan əl çəkir. Gürcüstan İnqilab Komitəsi isə bu barədə müvafiq Bəyannamə qəbul etdi. Bununla da Rusiyanın Zaqatala dairəsi barəsində yaratdığı dolaşıqlıq açıldı, qəbul edilmiş ədalətsiz qərar isə ləğv edildi.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən "Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalı"na əsasən Zaqatala dairəsi inzibati cəhətdən Qarasu, İlisu, Əliabad, Car və Balakən naibliklərindən ibarət idi. Qeyd edilən icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinə dair məlumatlar verilmiş, milli tərkibə dair məlumatlarda etnik türklər "muğallar", Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla "ləzgilər" olaraq göstərilmişdirlər:[4]

  • Qarasu naibliyi:
  • Almalı kəndi—əhalisi 204 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Əlibəyli kəndi—əhalisi 83 ailə, etnik tərkibi muğallar və ingiloylar
  • Babalı kəndi—əhalisi 12 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Baydarlı kəndi—əhalisi 30 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Cəlayir kəndi—əhalisi 25 ailə, etnik tərkibi muğallar və bəylər
  • Dəymədağlı kəndi—əhalisi 34 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Dayıkənd kəndi—əhalisi 4 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • İbaxlı kəndi—əhalisi 17 ailə, etnik tərkibi muğallar və bəylər
  • Qaysarlı kəndi—əhalisi 16 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Qıpçaq kəndi—əhalisi 48 ailə, etnik tərkibi muğallar və bəylər
  • Qaratala kəndi—əhalisi 4 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Qazmalar kəndi—əhalisi 27 ailə, etnik tərkibi muğallar və bəylər
  • Kötüklü kəndi—əhalisi 28 ailə, etnik tərkibi muğallar və bəylər
  • Oncallı kəndi—əhalisi 29 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Tanqıt kəndi—əhalisi 16 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Uzuntala kəndi—əhalisi 6 ailə, etnik tərkibi muğallar və bəylər
  • Şotavar kəndi—əhalisi 35 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Şıxlar kəndi—əhalisi 25 ailə, etnik tərkibi muğallar və bəylər
  • İlisu naibliyi:
  • Ağçay kəndi—əhalisi 27 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və bəylər
  • Əmbərçay kəndi—əhalisi 50 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və bəylər
  • Aşağı Malax kəndi—əhalisi 41 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Əmircan kəndi—əhalisi 78 ailə, etnik tərkibi ləzgilər, muğallar və bəylər
  • Amanlı kəndi—əhalisi 12 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • İlisu kəndi—əhalisi 288 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və bəylər
  • Zərnə kəndi—əhalisi 94 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar
  • Qaşqaçay kəndi—əhalisi 98 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Qarqay kəndi—əhalisi 30 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Qax kəndi—əhalisi 160 ailə, etnik tərkibi muğallar və ingiloylar
  • Qaxmuğal kəndi—əhalisi 95 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Ləkit kəndi—əhalisi 106 ailə, etnik tərkibi muğallar və ləzgilər
  • Qum kəndi—əhalisi 128 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar
  • Ləkit Malax kəndi—əhalisi 15 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Meşəbaş kəndi—əhalisi 16 ailə, etnik tərkibi ingiloylar
  • Sarıbaş kəndi—əhalisi 101 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Süskənd kəndi—əhalisi 20 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Fıstıqlı kəndi—əhalisi 42 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Suvagil kəndi—əhalisi 114 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Qas kəndi—əhalisi 22 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Qalal kəndi—əhalisi 37 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Kötüklü kəndi—əhalisi 18 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Əliabad naibliyi:
  • Zəyəm kəndi—əhalisi 86 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Qarabaldır kəndi—əhalisi 59 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Lələpaşa kəndi—əhalisi 31 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Marsan kəndi—əhalisi 47 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Tasmalı kəndi—əhalisi 85 ailə, etnik tərkibi muğallar və ingiloylar
  • Əliabad kəndi—əhalisi 617 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Əzgilli kəndi—əhalisi 17 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Böyük Lahıc kəndi—əhalisi 16 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Kiçik Lahıc kəndi—əhalisi 119 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Bazar kəndi—əhalisi 61 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Boyəhmədli kəndi—əhalisi 7 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Verxiyan kəndi—əhalisi 185 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Güllük kəndi—əhalisi 278 ailə, etnik tərkibi ləzgilər, muğallar və bəylər
  • Katbarax kəndi—əhalisi 86 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar
  • Kiçik Suvagil kəndi—əhalisi 4 ailə, etnik tərkibi ləzgilər
  • Katalparax kəndi—əhalisi 10 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Qındırğa kəndi—əhalisi 14 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Kürdəmir kəndi—əhalisi 30 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Kəpənəkçi kəndi—əhalisi 37 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Qandax kəndi—əhalisi 97 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Qımır kəndi—əhalisi 153 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Lələli kəndi—əhalisi 105 ailə, etnik tərkibi muğallar
  • Muxax kəndi—əhalisi 567 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Mamrux kəndi—əhalisi 84 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Muğanlı kəndi—əhalisi 150 ailə, etnik tərkibi muğallar.
  • Mosul kəndi—əhalisi 193 ailə, etnik tərkibi muğallar.
  • Padar kəndi—əhalisi 22 ailə, etnik tərkibi muğallar.
  • Sabunçu kəndi—əhalisi 89 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Faldarlı kəndi—əhalisi 113 ailə, etnik tərkibi muğallar.
  • Çüdüllü kəndi—əhalisi 57 ailə, etnik tərkibi muğallar.
  • Çardaqlı[5] kəndi—əhalisi 323 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Çobankol kəndi—əhalisi 123 ailə, etnik tərkibi muğallar.
  • Balakən naibliyi:
  • Balakən kəndi—əhalisi 801 ailə, etnik tərkibi muğallar, ləzgilər, pravoslavlargürcülər.
  • Qabaqçöl kəndi—əhalisi 242 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Qarahacılı kəndi—əhalisi 67 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Katex kəndi—əhalisi 354 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Matsex kəndi—əhalisi 134 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Şambul kəndi—əhalisi 30 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Car naibliyi:
  • Göyəm kəndi—əhalisi 430 ailə, etnik tərkibi ləzgilər, bəylər və muğallar.
  • Dardoqqaz kəndi—əhalisi 36 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.
  • Car kəndi—əhalisi 686 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və bəylər.
  • Tala[6] kəndi—əhalisi 1059 ailə, etnik tərkibi muğallar, ləzgilər və bəylər.
  • Danaçı kəndi—əhalisi 5 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və bəylər.
  • Yengiyan kəndi—əhalisi 56 ailə, etnik tərkibi muğallar.
  • Ələsgər kəndi—əhalisi 14 ailə, etnik tərkibi ləzgilər və muğallar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Электронная энциклопедия и библиотека Руниверс: Закатальский округ
  2. AZƏRBAYCAN-GÜRCÜSTAN MÜNASİBƏTLƏRİNDƏ ƏRAZİ MƏSƏLƏLƏRİ, «ASPOLİQRAF», Bakı-2008, səh. 32
  3. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1918-1920, "Gənclik nəşriyyat", Bakı-1998, səh. 19
  4. Военный обзор Тифлисской Губернии и Закатальского округа, составлен подполковником Генерального штаба В. Н. Филиповым. Воспроизведено в оригинальной авторской орфографии издания 1872 года (издательство "Санктпетербург: Товарищества "Общественная польза""), стр. 167–169
  5. Yuxarı ÇardaxlarAşağı Çardaxlar kəndləri
  6. Yuxarı TalaAşağı Tala kəndləri