Zeyqarnik effekti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Psixologiyada tamamlanmamış olanı özündə ehtiva edən bir ifadə var: Zeyqarnik effekti. Adı onu kəşf edən elm adamının, rus psixoloq Bluma Zeyqarnikin adı ilə adlandırılmışdır. Bluma Zeyqarnik etdiyi tədqiqatlarla qeyd edirdi ki, sonlandırılmamış işlər zehinimizi məşğul edir. İş bitdikdə isə bu məşğuliyyət də bitir və zehinimiz rahatlaşır.

Bəs bu barədə araşdırmaya səbəb nə olub? Doktorluq işi əlaqədar araşdırma edərkən Zeyqarnik professoru olan Kurt Levin və digər psixoloq əməkdaşları ilə birlikdə Berlin univerisiteti restoranına gedərlər. Onların sifarişlərini bir ofisiant götürər, lakin onu heç bir yerə qeyd etməz. Bu vəziyyət Kurt Levinin diqqətini çəkər və Zeyqarnikə də bildirər ki, ofisiantlar hesabı ödəməmiş müştərilərdən götürdüyü sifarişlərini, hesabını ödəyənlərdən daha yaxşı yadda saxlayırlar. Daha sonra onlar restorandan çıxırlar. Lakin diqqətlərini çox çəkən bu məsələ barədə ofisiantdan soruşmaq üçün yenidən restorana geri dönərlər. Ofisianta bunları necə yadında saxlamağı ilə əlaqədar sual verirlər. Maraqlı idi ki, biraz öncə onlara xidmət edən ofisiant artıq onları unutduğunu bildirir. O, sifarişləri yerinə yetirdikdən və ödənişi aldıqdan sonra onları tamamilə hafizəsindən sildiyini qeyd edir.

Zeyqarnik və Kurt Levinin qarşılaşdığı bu hadisə ilə bağlı etdiyi araşdırmalar ortaya belə nəticələr çıxardı: tamamlanmamış işlər hafizədə fərqli yer tutur və bitirilmiş işlərdən daha yaxşı yadda qalır. Onlar zehni daha çox məşğul edir, nəinki yerinə yetirilmiş işlər.

Təbii sonluğu olmayan vəziyyətləri, tamamlanmayan hərəkətləri insanlar daha yaxşı yadda saxlayır. Əgər biz arzu etdiyimizə çatmağa az qaldığımız, lakin onu reallaşdıra bilmədiyimizdə bu daha uzun müddət yaddaşımızda həkk olunur. Hafizənin bu xüsusiyyəti onunla bağlıdır ki, tamamlanmamış hərəkətlər mənfi emosiyaların mənbəyi olduğundan müsbət emosiyalara nisbətən daha güclü təsirə malikdir. Məhz bu səbəbdən adamlar bədbəxt hadisələri, uğursuz sevgini, xəstəliyi, əzablarını, həyəcanlarını daha dəqiq şəkildə yadda saxlayırlar..

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]