Zirə (bitki)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Zirə
Adi zirə}}
Adi zirə.
Çiçəkləmiş bitkinin ümumi görünüşü
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Rozid
Sıra: Kərəvüzçiçəklilər
Fəsilə: Kərəvüzkimilər
Cins: Zirə
Elmi adı
Carum L., 1753
Sinonimlər
Selinopsis Coss. & Durieu ex Batt. & Trab.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   29609
MBMM   48031
HE   71049
GEİŞ   g:2129
BEABS   39776

Zirə (lat. Carum carvi L.) – çətirçiçəklikimilər (kərəvüzkimilər) fəsiləsinin Zirə (Carum L.) cinsindən olan ikiillik ot bikisi.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 30-60 sm, gövdəsi düz, yuxarı hissəsi budaqlıdır. Yoğun köklərə malikdir. Yarpaqları dövrəsində uzunsovdur, aşağıdakılar uzun saplaqlıdır. Çiçəkləri mürəkkəb çətir şəklində yerləşmişdir, ləçəkləri ağdır və ya çəhrayı rəngdədir. Meyvəsi iki tərəfdən sıxılmış şəkildə uzunsovdur, yetişdikdə 2 toxuma ayrılır. Özünəməxsus güclü ətirli iyə, acı, yandıran ədviyyəli dada malikdir. Ədviyyat kimi çörəkbişirmə, qənnadı və konserv sənayesində işlədilir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyərək iyul-avqust aylarında meyvə verir.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın bütün rayonlaında, Naxçıvanın və Talış dağlıq hissələrində, orta dağ qurşağından alp qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 800-3200 m hündürlükdə) rast gəlinir. Əsasən meşələrdə, çay kənarlarında, subalp və alp çəmənliklərində bitir.

Tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Flavonoidlər, kumarinlər, efir və piyli yağlar, steroidlər və digər bioloji fəal maddələrlə zəngindir.

Təsviri və tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

Farmakopeyaya daxil olan rəsmi dərman bitkisidir. Elmi, eksperimental və xalq təbabətində, habelə baytarlıqda geniş tətbiq edilir. Əsasən mədə-bağırsaq, qaraciyər. nəfəs yolları, böyrək, sidik kisəsi, göz, nevroz, vərəm və s. xəstəliklərə qarşı istifadə olunur. Antibakterial, antihelmint, işlədici, sidikqovucu və digər təsirə malikdir.

Əks təsirləri[redaktə | əsas redaktə]

Hamilə qadınların qidasında zirə istifadə edilməməlidir.

İstifadə olunan hissələr[redaktə | əsas redaktə]

Meyvələri

İstifadə formaları[redaktə | əsas redaktə]

Cövhər və efir yağı[1]

Dərman bitkisi kimi istifadə olunan növləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Adi zirə (lat. Carum carvi L.)
  • Hind zirəsi və ya Ətirli ayovan (lat. Carum ajowani Benth. et Hook. (=Trachyspermum ammi (L.) Sprague))

Digər növləri[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanda geniş yayılmış dərman bitkiləri (buklet) seh. 25