Zivər Məmmədova

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Zivər Məmmədova
Zivər Nəcəfqulu qızı Məmmədova
Ziver Mammadova.jpg
Doğum tarixi
Doğum yeri Bakı, Bakı qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi (77 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya imperiyası
Azərbaycan AXC
SSRİ SSRİ
Həyat yoldaşı Həbib Məmmədov
Uşağı Tokay Məmmədov
Milliyyəti azərbaycanlı
Fəaliyyəti heykəltəraş

Zivər Nəcəfqulu qızı Məmmədova (14 iyun 1902, Bakı22 aprel 1980, Bakı) — ilk azərbaycanlı heykəltəraş qadın. Görkəmli Azərbaycan heykəltəraşı Tokay Məmmədovun anasıdır.[1]

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şərqin ilk heykəltəraş qadını Zivər xanım Məmmədova 14 iyun 1902-ci ildə Bakı şəhərində sahibkar Nəcəfqulu Tağıyevin ailəsində anadan olmuşdur.[2] O, ilk orta təhsilinə yeddi yaşında “Müqəddəs Nina” qızlar gimnaziyasında başlamışdır. Məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini davam etdirmək 1ərarına gələn Zivər xanım heykəltəraşlıq fakültəsində rəssamlıq kursuna daxil olur. Kursu bitirən Zivər Məmmədova eyni vaxtda iki ali məktəbə - Azərbaycan Ali Rəssamlıq Məktəbinə və Dövlət Türk Musiqi Məktəbbinə daxil olmaq qərarına gəlir. O, həm skripkada ifa edir, həm də təsviri incəsənətlə məşğiı olurdu. Zivər xanım 1920-ci ildə Bakı Ali Rəssamlıq Məktəbinə daxil olmuş, 1924-cü ildə bitirmişdir.[3]

Fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Məktəbi bitirdiksən sonra o, bir müddət S.D. Erziya və P.V. Sabsayın emalatxanasında çalışmışdır. Zivər xanım portret ustası kimi tanınmış və zəngin bir qalereya yaratmışdır. O, hələ tələbəlik illərində Hüseynqulu Sarabskinin büstünü yaratmışdır. Sonralar isə Məhsəti Gəncəvinin, Nizaminin əsərlərinə illüstrasiyalar işləmişdir.

Zivər Məmmədova sevimli müəllimi Əzim Əzimzadənin də obrazınada müraciət etmişdir. Həmin abidə hal-hazırda Fəxri xiyabanda Əzim Əzimzadənin məzarı üzərindədir. Zivər Məmmədova milli heykəltaraşlıq sənətimizin ilk yaradıcılarından sayılır. O, Azərbaycan mədəniyyətinin, ədəbiyyatının, musiqisinin inkişafında mühüm xidmətləri olan insanların bədii obrazları, daşlaşmış surətlərini yaratmağa böyük əmək sərf etmişdir.

Zivər xanım Azərbaycan mədəniyyəti tarixində nəinki ilk qadın heykəltəraş, həmçinin peşəkar qadın skripka ifaçısı kimi də tanınmışdır. O, görkəmli pedaqoq Üzeyir Hacıbəyovun mühazirələrinin dinləyicisi olmuş, bəstəkarın 1922-ci ildə yaratdığı və rəhbərlik etdiyi Dövlət Simfonik Orkestrində skripka çalmış, 1923-cü ildə “Arşin mal alan” operettasının ilk tamaşasında əsas ifaçılardan olmuşdur.

Yaradıcılığı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Görkəmli şəxslərin fərdi obrazlarını ardıcıl surətdə tədqiq edən Z.Məmmədova 1930-1940-cı illərdə “Ə.Əzimzadə” (büst, gips), “H.Sarabski” (büst-gips), “M.Əzizbəyov”, “B.Bağırova”, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı “İ.Süleymanov”un və başqa tanınmışların büst-portretlərini yaratmışdır. 1950-ci ildə dahi bəstəkar Ü.Hacıbəylinin gipsdən heykəlini hazırlamışdır. Onu da qeyd edək ki, bu abidə Ü.Hacıbəylinin naturadan çəkilmiş yeganə portreti kimi tarixə düşmüşdür. Zivər xanımın həmçinin “Kolxozçu qadın” (gips, 1940), “Qız gəlincik ilə” (dekorativ fiquru, çini, şirəüstü naxış, 1950), “Rəqqasə” (dekorativ fiqur, çini, şirəüstü naxış, qızılla zərləmə, 1954) və s. əsərləri də böyük uğur qazanmışdır. Görkəmli heykəltəraşın forma və materialı gözəl bilməsi ona monumental və dəzgah heykəltəraşlığında da özünü sınamağa imkan verirdi. Yaradıcılığında xırda plastikadan - saxsıdan hazırladığı Ü.Hacıbəyovun “Koroğlu” operasındakı rəqqasələri təsvir edən dekorativ nəfis fiqurlar yüngül “musiqili” tərzdə yerinə yetirilmiş və heykəltəraşlıqdan daha çox plastikliyinə görə keramik fiqurlara oxşayır. Məhs bu kiçik formalı heykəltəraşlıq elementləri sənətkəra öz texnikasını təkmilləşdirməyə, yeni iş üsulları öyrənməyə imkan verirdi

Vəfatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Zivər Məmmədova 22 aprel 1980-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Ailəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sənətkar 1924-cü ildə Həbib Məmmədovla ailə həyatı qurub. Gülbəniz və Tokay adlı övladları olub.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Görkəmli azərbaycanlılar" (PDF) (azərb. ‎). 23 may 2011 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
  2. "ŞƏRQİN İLK HEYKƏLTƏRAŞ QADINI". tanisolaq.wordpress.com. 21 yan 2016. 2019-03-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-10.
  3. Abdullayeva, Əsmər. Zivər Məmmədova, Həyat Abdullayeva, Elmira Hüseynova. Bakı: "Şərq-Qərb". 2013. səh. 104.