Zori Balayan

Zori Balayan
Zori Balayan
	erm. Զորի Բալայան
Doğum tarixi	10 fevral 1935
Doğum yeri	Xankəndi, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti, SSRİ;
Vəfat tarixi	5 aprel 2026 (91 yaşında)
Vəfat yeri	İrəvan, Ermənistan;
Təhsili	Ryazan Dövlət Tibb Universiteti (1963);
Fəaliyyəti	yazıçı, publisist, həkim, jurnalist, səyyah
Mükafatları	;
	Zori Balayan Vikimənbədə
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Zori Hayki Balayan (erm. Զորի Բալայան; 10 fevral 1935^[1]^[2], Xankəndi, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti^[1]^[2] – 5 aprel 2026^[3], İrəvan^[4]) — Ermənistan yazıçısı, ideoloqu və siyasətçisi.

Həyatı və ölümü

10 fevral 1935-ci ildə Azərbaycan SSR-də, DQMV-nin Xankəndi şəhərində anadan olub. 1957-ci ildə ortra məktəbi bitirmiş, 1963-cü ildə isə Ryazan Tibb Universitetindən məzun olmuşdur. 1963–1973-cü illərdə Kamçatkada həkim işləmişdir.

1975-ci ildən "Literaturnaya qazeta"nın şəxsi müxbiri kimi çalışmış, 1989-cu ildə SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.

5 aprel 2026-cı ildə ölüb.^[5]

Siyasi baxışları

80-ci illərin əvvəllərində yazılan "Ocaq" əsəri Balayana məşhurluq gətirir. Bu əsər 1981-ci ildə kitab şəklində nəşr olunur. Bu kitabda Balayan tarixi təhrif edərək, Qarabağın və Naxçıvanın qədim erməni torpağı olduğunu iddia edir. Həmçinin, kitabda Balayan "türkləri və azərbaycanlıları həm Rusiyanın, həm də Ermənistanın düşməni elan edir". Kitab Azərbaycanda etirazla qarşılanır, İsa Qəmbər, Sabir Rüstəmxanlı, Mirzə İbrahimov və digər azərbaycanlı ədiblər, respublika mətbuatında Balayanın yalanını ifşa edən məqalələrlə çıxış edirlər.^{[mənbə göstərilməlidir]}

İngilis jurnalisti Tomas de Vaalın fikrincə Balayan bu kitabı məhz Azərbaycanda narazılıq və etiraz dalğası yaratmaq məqsədilə yazmışdı.^[6] Bundan sonra Balayan Qarabağ separatçılarına qoşularaq "Miatsum" hərəkatının liderlərindən biri olur. 1988-ci ildə Balayan Silva Kaputikyanla birgə Moskvada Mixail Qorbaçovla görüşür və ondan "Qarabağ məsələsini" Ermənistan SSR–in xeyrinə həll etməsini xahiş edir.

Azərbaycan məhkəməsinin ittihamı

3 iyul 1994-cü ildə Bakı metrosunda, Gənclik və 28 May metrostansiyaları arasında baş vermiş partlayış nəticəsində 12 nəfər həlak olur, 42 nəfər isə yaralanır. Terror aktını törətməkdə təqsirli bilinən, Sadval təşkilatının üzvü Azər Aslanov həbs olunur. Məhkəmə zamanı müttəhim Aslanov bildirmişdir ki, erməni əsirliyində olarkən, Zori Balayan onunla görüşmüş və ona Bakı metrosunda partlayış törətmək göstərişi vermişdir.

Bununla əlaqədar olaraq, Zori Balayana qarşı cinayət işinin açılmasına qərar verilir. 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun təqdimatı əsasında İnterpol Balayanı xüsusilə təhlükəli cinayətkar kimi beynəlxalq axtarışa elan etsə də, 2001-ci ildə onu bu siyahıdan çıxarır. Bundan sonra, Azərbaycan Baş Prokurorluğu MDB ölkələrinin aidiyyəti orqanlarına analoji təqdimatla müraciət edir.

2005-ci ilin may ayında Zori Balayan İnterpol tərəfindən, İtaliyanın Brindizi şəhərində beynəlxalq axtarışda olan cinayətkar kimi saxlanılır, polis məntəqəsində 4 saat saxlandıqdan sonra sərbəst buraxılır.^[7].

Həmçinin bax

İstinadlar

1 2 3 4 Հայկական սովետական հանրագիտարան (erm.). / red. Վիկտոր Համբարձումյան, Կոստանդին Խուդավերդյան. Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. 2000.
1 2 3 4 Հայկական համառոտ հանրագիտարան (erm.). Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. 1990. C. 1.
1 2 Մահացել է Զորի ԲալայանըԱմբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այս հասցեով՝ https://www.aravot.am/2026/04/05/1548396/© 1998 - 2026 Առավոտ – Լուրեր Հայաստանից (erm.). aravot.am.
1 2 Մահացել է մեծանուն գրող, հրապարակախոս, Ղարաբաղյան շարժման ակտիվ մասնակից Զորի Բալայանը (erm.). yerkir.am.
↑ "Zori Balayan öldü". qafqazinfo.az. 5 aprel 2026. İstifadə tarixi: 5 aprel 2026.
↑ Tom de Vaal Qarabağ Arxivləşdirilib 2016-03-08 at the Wayback Machine (rus.)
↑ İnterpol Balayanı saxlayıb Arxivləşdirilib 2006-07-01 at the Wayback Machine (rus.)

Xarici keçidlər

[_bf217d3fa54ccb9e-1] 1 2 3 4 Հայկական սովետական հանրագիտարան (erm.). / red. Վիկտոր Համբարձումյան, Կոստանդին Խուդավերդյան. Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. 2000.

[_5fb8a6f1d0ce4d62-2] 1 2 3 4 Հայկական համառոտ հանրագիտարան (erm.). Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. 1990. C. 1.

[_3f65d3ca27774c11-3] 1 2 Մահացել է Զորի ԲալայանըԱմբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այս հասցեով՝ https://www.aravot.am/2026/04/05/1548396/© 1998 - 2026 Առավոտ – Լուրեր Հայաստանից (erm.). aravot.am.

[_503794d0d3f60f20-4] 1 2 Մահացել է մեծանուն գրող, հրապարակախոս, Ղարաբաղյան շարժման ակտիվ մասնակից Զորի Բալայանը (erm.). yerkir.am.

[5] "Zori Balayan öldü". qafqazinfo.az. 5 aprel 2026. İstifadə tarixi: 5 aprel 2026.

[6] Tom de Vaal Qarabağ Arxivləşdirilib 2016-03-08 at the Wayback Machine (rus.)

[7] İnterpol Balayanı saxlayıb Arxivləşdirilib 2006-07-01 at the Wayback Machine (rus.)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

Erməni terrorizmi
Terrorçular	Qürgen Yanıkyan • Gevork Əcəmyan • Hakob Hakobyan • Monte Melkonyan • Varujan Karapetyan • Zori Balayan • Murad Topalyan • Soqomon Teyliryan • Hampiq Sasunyan • Drastamat Kanayan • Armen Qaro • Şahan Natali
Terror təşkilatları	ASALA • ESƏD • Yeni erməni müqaviməti • Erməni inqilab ordusu • Vrej
Əməliyyatlar	Ermənilərin Azərbaycan ərazisində törətdikləri terror aktlarının siyahısı • ASALA-nın əməliyyatlarının siyahısı • ESƏD-in terror aktlarının siyahısı • Nemezis əməliyyatı • 1977-ci ildə Moskvada törədilən terror aktları • VAN əməliyyatı • Əsənboğa hava limanında terror aktı • Orli hava limanında terror aktı • Lissabon beşliyi • Melburndakı türk konsulluğunda partlayış • Sultan Əbdülhəmidə sui-qəsd • Bakı metrosunda partlayışlar • Lozanna univermağında partlayış