Zuheyr ibn Əbu Sulmə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Zuheyr ibn Əbu Sulmə (?-627)—Ərəb şairi.

Həyatı[redaktə]

Zuheyr ibn Əbu Sulmə şairlər nəslinə mənsubdur. Onun babası, atası, dayısı və övladları da şair olmuşlar. Şair təxminən 530-cu ildə Nəcddə anadan olmuşdur. O, Mudari tayfasının Muzayna qəbiləsindən idi. Şairin atası Rəbiə öz tayfasını buraxmış və Qatafan tayfasına getmişdir. Burada Umm Amru adlı qızla evləndikdən sonra bu tayfa ilə qohumluq əlaqələri ilə bağlandığından tayfanı tərk etməmişdir. Burada onların Qatafan tayfasında böyüyüb tərbiyə alacağı övladları Zuheyr dünyaya gəlmişdir. Tayfa nümayəndələri arasında Zuheyrin dayısı olan iflic olmuş müdrik Bəşamə adlı bir qoca da var idi. Zuheyr Bəşamədən ayrılmır, ona qulluq edir, ondan həyatın müxtəlif cəhətləri, eyni zamanda şer sənətinin incəliklərini öyrənirdi. Bəşamənin övladı olmamış, vəfat etməzdən öncə sərvətini qohumları arasında paylamış, nə qədər qəribə olsa da, hamıdan çox sevdiyi Zuheyrə heç bir sərvət qoymamışdır. İncik düşən Zuheyr bunun səbəbini soruşarkən Bəşamə "mən ən qiymətli sərvəti-şairlik sənətini sənə vermişəm"-deyir. Sonralar Zuheyrin atası vəfat edir və o, anasının ərə getdiyi Mudari tayfasından olan Aus ibn Həcərdən dərs almağa başlayır. Zuheyr öz yaradıcılığında onun davamçısına çevrilir.

Zuheyr həmişə Qatafan tayfasında yaşamışdır. Burada o, iki dəfə ailə həyatı qurur. Birinci dəfə Umm Aufa adlı qızla evlənir ki, nəticədə onun uşağının olmadığına görə ondan boşanır. İkinci dəfə isə o, Kəbşə ilə evlənir. Kəbşə ona iki oğul – Kəb və Buceyri dünyaya gətirir. Sonralar onların ikisi də şair olur. Kəb ibn Zuheyr məşhur "Bənət Suad" şerinin müəllifidir.

Zuheyr poeziyaya ciddi yanaşmış,öz yaradıcılığı ilə sadəcə olaraq insanları əyləndirmək deyil, onlara xeyir vermək, ərəb qəbilələrini narahat edən məsələləri yoluna qoymaq məqsədi güdmüşdür. O, ərəb poeziyasında sülh şairi kimi tanınır. Şair öz əsərlərində xeyirxah, sülhsevər insan olan Harim ibn Sinanı tərif edir, məşhurlaşdırır, ona ən yaxşı şerlərinihəsr edir. Eyni zamanda, əs-Sibak döyüşündə Əbs və Zubyan tayfaları arasında barışıq yaratmaq üçün səy göstərən əl-Haris ibn Aufu təriflədiyi müəlləqəsini də ona həsr etmişdir. Zuheyrin şerləri Harisin çox xoşuna gəlirdi. O, buna görə Zuheyrə çoxlu hədiyyələr verirdi. Məhz buna görə də, Zuheyr öz var-dövləti və xeyirxah işləri ilə islamaqədərki dövrə qədər olan ən məşhur insanlardan olmuşdur.

Zuheyr təqribən 627-ci ildə, 97 yaşında vəfat etmişdir. O, sakit həyat tərzi sürmüş, daim sülhə, ədalətə can atmış və ömrünü xeyirxah işlər görməklə keçirmişdir. Onun şerlərində təkallahlılığın izləri aydın şəkildə özünü göstərir. O, həmçinin, axirət dünyasına da inanmışdır.

Yaradıcılığı[redaktə]

Zuheyrin əsərləri onlara bir neçə dəfə şərh yazılmış divanda toplanmışdır. Əl-Əlyamə əş-Şəntəmirinin şərhləri 1888-ci ildə Leydendə və 1905-ci ildə Misirdə çap olunmuşdur. Zuheyrin divanı ilk dəfə 1870-ci ildəVilyam Alvard tərəfindən çap olunmuşdur. Divanda Qatafan tayfasının tanınmış şəxslərini, eyni zamanda, əl-Haris ibn Auf, Haris ibn Sinan və onların ailələrini də tərif etdiyi şerlər vardır. Bu topluda qəzəl, hicə və fəxriyyə də vardır. Lakin digər şerlərə nisbətən, bu növlərdə yazdığı şerlərə az təsadüf olunur. Bunlarla yanaşı, divanda vəsf və hikmə adlı aforizmlər də toplanmışdır. Onun "mimiyyə" qəsidəsi daha çox məşhurluq qazanmışdır.

Zuheyr ərəb ədəbiyyatı tarixində حوليات "bir illik" şeirlər müəllifi kimi tanınır. Belə ki, bəzən bir qəsidə üzərində bir il işləyir, onu dönə-dönə təkmilləşdirirdi.

Zuheyrin müəlləqəsi 64 beytdən ibarətdir, təvil bəhrində yazılmışdır və "mim" hərfi ilə qafiyələnir. Əz-Zuzani, ət-Təbrizi və başqaları bu müəlləqəyə şərh yazmışlar. Müəlləqə cürbəcür nəşrlərlə müxtəlif yerlərdə nəşr olunmuşdur. Eyni zamanda, bir çox dillərə, o cümlədən, latın, fransız və ingilis dillərinə tərcümə olunmuşdur.

Müəlləqə Əbs və Zubyan tayfaları arasında müharibənin başa çatması münasibətilə yazılmışdır. Müəlləqədə sülh yaradanlar tərif olunur və müharibənin, nahaq yerə qan tökülməsinin dayandırılmasına çağırılır. Şair müharibəni heç də mərdlik, igidlik əlaməti hesab etməyib onun törətdiyi fəlakətlərdən bəhs edir. Əntərə və Tərəfə şeirlərinin cəngavərlik ruhu ilə tərbiyələnmiş ərəb dinləyicisiZuheyrin bu müəlləqəsinə biganə qala bilərdi. Lakin belə bir biganəlik şairi narahat etmir. O, sanki sülhü tərənnüm edən dastan yazır.

Müəlləqə iki böyük hissədən ibarətdir. Birinci hissə lirik hissədir. Tərk edilmiş obanın və köçün təsvirinə həsr olunub (1-15-ci beytlər). İkinci hissə sülh, barışıq hissəsidir. Bu hissənin özü də bir sıra bölmələrdən ibarətdir.

  • 1. Sülh yaradanların tərifi və onların bu barışığa hansı yollarla nail olmalarının hekayəsi (16-25-ci beytlər)
  • 2. Barışanlara məsləhətlər, müharibənin təsviri və müharibəyə qarşı ehtiyatlı olmaq barəbə Əbs tayfasına müraciət (26-35-ci beytlər)
  • 3. Zubyan tayfasının bağışlanması haqqında hekayə (36-48-ci beytlər)
  • 4. Hikmətamiz kəlamlar və aforizmlər (49-64-cü beytlər)