Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq İnstitutu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan Elmi Tədqiqat Baytarlıq İnstitutu

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində mal-qara arasında təhlükəli hesab edilən taun, qarayara, çiçək, manqo, pasterelyoz geniş yayılaraq kənd təsərrüfatına böyük ziyan vururdu.

1901-ci ildə Çar hökumətinin qərarı ilə Zurnabadda (Gəncə quberniyası) taun əleyhinə stansiya yaradılmışdır.

1930-cu ildə stansiya ləğv edilərək onun bazasında Azərbaycan Elmi Tədqiqat Baytarlıq İnstitutu yaradılmışdır.

İnstitut təşkil edildiyi gündən keçən illər ərzində kiçik stansiyadan iri elmi müəssisəyə çevrilmişdir. 2001-ci ildə institutun 100 illiyi tamam olmuşdur.

AzETBI ciddi baytarlıq problemlərini hazırlayıb həyata keçirən və baytarlıq üzrə elmi kadrlar hazırlayan mərkəzdir. İnstitutda bu günə kimi 23 elmlər doktoru və 173 elmlər namizədi yetişdirilmişdir.

İnstitutun məqsəd və vəzifəsi kənd təsərrüfatı heyvanlarının, quşların, arı və balıqların yoluxucu, parazitar, yoluxmayan xəstəliklərinin öyrənilməsi, onlara qarşı diaqnostika, müalicə-profilaktika üsullarının işlənib hazırlanması və tətbiq edilməsindən ibarətdir.

İnstitutun əsas nailiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Zurnabad stansiyasında iribuynuzlu heyvanların taun xəstəliyinə qarşı serum hazırlanaraq 1902-1929-cu illərdə Türkiyədə, İranda, Orta Asiyada və başqa Yaxın Şərq ölkələrində, habelə Azərbaycanda geniş tətbiq edilmişdir.

İribuynuzlu heyvanların və camışların pasterelyoz xəstəliyinə qar¬şı QOA formol vaksin ilk dəfə akademik M.Qəniyevin rəhbərliyi ilə 1949-cu ildə hazırlanmış və istifadəyə verilmişdir.

Iribuynuzlu heyvanların teyleriozunun törədicisi (Abşeron ştammı) dünyada ilk dəfə Azərbaycanda 1903-cü ildə müəyyən edilmişdir.

Həmin vaksin 1954-cü ildə təkmilləşdirilmiş və hidrokis–alüminium vaksini adı ilə istehsal edilmişdir. Vaksinlə keçmiş SSRİ-nin 12 ittifaq respublikalarının təsərrüfatlarında 1999-cu ilədək milyarddan çox heyvan peyvənd edilmişdir.

Dünyada ilk dəfə qoyunların listerioz xəstəliklərinə qarşı vaksin 1965-ci ildə hazırlanmış, onunla Rusiya və Qazaxıstanın 56 vilayətində 1965-1978-ci illərdə milyonlarla qoyun peyvənd edilmişdir.

Quşların çiçək xəstəliyinə qarşı «27-AŞ» vaksini SSRİ-də birinci dəfə AzETBİ-də hazırlanmış və Azərbaycanda geniş tətbiq edilmişdir. Vaksin həmçinin 1980-ci ildən SSRI-nin 8 respublikasında, sonralar isə Rusiya Federasiyasında 100 milyondan çox toyuq üzərində tətbiq edilmişdir.

İnstitutda iksodid və qotur gənələrinə qarşı, dezinfeksiyaedici göbələk əleyhinə preparatlar və «Azolyat-A» səthi–real maddə sınaqdan keçirilmişdir. Onların çoxu neçə illər tətbiq edilmiş və bir neçə müəlliflik şəhadətnaməsi alınmışdır.

Protozoologiya və araxno-entomologiya sahəsində çalışan alimlər tərəfindən kənd təsərrüfatı heyvanlarının və quşların xəstəliklərinin törədicilərinin biologiyasının, epizootologiyasının, müalicə və profilaktikasının öyrənilməsi barədə işlək və tətbiq etməkdə əvəzsiz elmi işlər aparılmışdır.

Respublikada ilk dəfə Romanada heyvandarlıq sovxozunda rüşeymin köçürülməsi üzrə iş aparılmış (Milli Akademiyanın Zoologiya İnstitutu ilə birlikdə) və 13 transplantat buzov alınmışdır (1984-1989).

Quşların kolibakterioz xəstəliyinə qarşı 1998-2002-ci illərdə effektli vaksin hazırlanaraq istehsalat sınağından çıxarılmış və geniş tətbiq edilməsi təklif edilmişdir.

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

İnstitutda fəlsəfə və elmlər doktorları üzrə doktorantura təhsili həyata keçirilir[1].

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • İsmət Abasov, "Ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatının prioritet istiqamətləri", Bakı, "Elm və təhsil" 2011. Səh.482-483.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]