Iris pseudacorus

Iris pseudacorus
Elmi təsnifat
Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Birləpəlilər Dəstə: Qulançarçiçəklilər Fəsilə: Süsənkimilər Yarımfəsilə: Süsənkimilər Triba: Süsənkimilər Cins: Süsən Növ: Iris pseudacorus
Beynəlxalq elmi adı
Iris pseudacorus L., 1753
Şəkil axtarışı ITIS   43194 NCBI   82213 EOL   491653

Iris pseudacorus (lat. Iris pseudacorus) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin süsənkimilər fəsiləsinin süsən cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status / National IUCN Status: "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir –VU B1ab(iii) + 2ab(iii). Azərbaycanın nadir növüdür.

Botaniki xarakteristikası

Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu çox yoğun, uzun, çox budaqlanmışdır. Gövdəsi 80—100 sm hündürlükdə, yarpaqları boz—yaşıl, enli- xətvari və ya xətvari –lansetvari, 1-2(2,5) sm enindədir, aşağı yarpaqları gövdədən uzundur. Çiçək qrupu 4-8 çiçəklidir. Təpə yarpaqları yaşıl, kənarları və təpə hissəsi pərdəlidir. Çiçəkyanlığı 7 sm uzunluğunda, sarı rənglidir. Sütuncuq uzunsov, 3 sm uzunluöunda, tozcuq krem rəngli və ya narıncıdır. Qutucuq 4—5 sm uzunluğunda, küt, üçtillidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri

Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun aylarına təsadüf edir. Kökümsov və toxum vasitəsilə çoxalır. Kriptofit (hidrofit) bitkidir, aranda yayılmışdır. Durğun sular, bulaqlar, arxlar, suvarma kanallarının kənarları, bataqlıq yerlər və çəmənliklərdə Berula erecta, Mentha aquatica, Veronica anagallis-aquatica, Nasturtium officinale bitkilərindən təşkil olunmuş senozlarda komponent kimi iştrirak edir. Boyaq, dekorativ və dərman bitkisidir.

Yayılması

Samur-Dəvəçi ovalığı və Lənkəran ovalığı (Astara rayonu, Təngərud və Maşxan kəndləri ətrafında, Lənkəran rayonunun girəcəyi), Bozqır yaylası, Kür düzənliyi.

Sayı və tendensiyası

Populyasiyalarının sayı azalır.

Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen amillər (növün bəzək bitkisi kimi yığılması, otarılma, tapdalanma) və iqlimin dəyişilməsi (quraqlıqların nəticəsində su hövzələrinin quruması). 

Mühafizə tədbirləri

Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmalıdır. Süni göl və gölməçələrin yaradılması, yayılma yerlərində antropogen təsirləri azaltmaq məqsədilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqqi, soğanaq və toxumlarının toxum bankında saxlanılması təklif olunur. 

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

• Iris palustris Gaterau
• Limnirion pseudacorus (L.) Opiz
• Limniris pseudacorus (L.) Fuss
• Pseudo-iris palustris Medik.
• Xiphion pseudacorus (L.) Schrank
• Xyridion pseudacorus (L.) Klatt

Heterotipik sinonimləri

• Acorus adulterinus Ludw.
• Iris acoriformis Boreau
• Iris acoroides Spach
• Iris bastardii Boreau
• Iris curtopetala Redouté
• Iris flava Tornab.
• Iris lutea Ludw.
• Iris pallidior Hill
• Iris paludosa Pers.
• Iris palustris Moench
• Iris palustris var. pallida Gray
• Iris pseudacorus var. acoriformis (Boreau) Baker
• Iris pseudacorus subsp. acoriformis (Boreau) K.Richt.
• Iris pseudacorus var. acoriformis (Boreau) Nyman
• Iris pseudacorus var. acoroides (Spach) Baker
• Iris pseudacorus f. albescens Neuman
• Iris pseudacorus subvar. aurantiaca Druce
• Iris pseudacorus var. bastardii (Boreau) Nyman
• Iris pseudacorus subsp. bastardii (Boreau) K.Richt.
• Iris pseudacorus var. citrina Hook.
• Iris pseudacorus f. longiacuminata Prodan
• Iris pseudacorus var. longifolia DC.
• Iris pseudacorus f. nyaradyana Prodan
• Iris pseudacorus var. ochroleuca Peterm.
• Iris pseudacorus var. parviflora Bastard
• Iris pseudacorus var. parviflorum Bastard
• Iris pseudacorus f. submersa Glück
• Iris sativa Mill.
• Moraea candolleana Spreng.
• Vieusseuxia iridioides Redouté
• Xiphion acoroides (Spach) Alef.
• Xyridion acoroideum (Spach) Klatt