Pulcuqqanadlılar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Pulcuqqanadlılar
Danaus plexippus & Actias luna.jpg
LA2-Blitz-0407 cropped.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: İlkağızlılar
Ranqsız: Ecdysozoa
Tip: Buğumayaqlılar
Sinif: Həşəratlar
Yarımsinif: Qanadlılar
İnfrasinif: Yeniqanadlılar
Dəstəüstü: Tam çevrilmə ilə inkişaf edən həşəratlar
Dəstə: Pulcuqqanadlılar
Elmi adı
Lepidoptera Linnaeus, 1758
Yarımdəstələri
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   117232
MBMM   7088
HE   747

Pulcuqqanadlılar (Lepidoptera Linnaeus, 1758 q.yun. λεπίς / λεπίδος — pulcuq və q.yun. πτερόν — qanad) — Tam çevrilmə ilə inkişaf edən həşəratlar(lat. Endopterygota) dəstəüstünə aid dəstə.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Pulcuqqanadlılar və ya kəpənəklər dəstəsi böcəklərdən sonra ən çox növ müxtəlifliyinə malik olan dəstədir – 150000 növü məlumdur. Nümayəndələri olduqca rəngarəng və müxtəlif ölçüdədirlər. Ən primitiv növləri dişli güvələrdir ki, bunların ağız aparatı gəmirici tipdədir. Digər kəpənəklər təkamülcə müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etmişlər, yəni bu dəstənin nümayəndələrinə, bəziləri müstəsna olmaqla, sorucu xortumcuğun, güclü, pulcuqlu qanadların olması xasdır. Onların sürfələri – tırtıllar adlanır və inkişaf etmiş qarıncıq ətraflarına, ipəkayıran vəzilərə malikdirlər. Kəpənəklər ayrıcinsli olsalar da bəzən fakultativ partenogenez müşahidə olunur. Tırtıllar adətən bərk qidanı mandibulaları vasitəsilə gəmirirlər, imaqoların bir qismi isə afaqlardır, yəni qidalanmırlar ( tut ipəkqurdu kəpənəyi, amerika ağ kəpənəyinin imaqosu). Tırtıllar əsasən fitofaqlar olsa da bəzən saprofaqlara da rast gəlinir.

Müasir təsnifata görə kəpənəklər dəstəsi üç yarımdəstəyə bölünür: çənəlilər (laciniata), bərabərqanadlılar (jugata), müxtəlifqanadlılar (frenata). Kəpənəklərin praktiki əhəmiyyəti böyükdür – 60 növü kənd təsərrüfatı bitkilərinin ən qorxulu zərərvericiləridir (sovkalar, ağ kəpənəklər, odlucalar, şüşəqanadlar, ayıcalar). Meşə və meyvə bağlarında təhlükəli yarpaqbükənlər, baramatoxuyanlar, qarışçı kəpənəklər və digərləri zərər vururlar. Onların çoxu taxıl və s. dənli bitkilərin zərərvericiləri, bəziləri isə xəstəliklərin keçiriciləridir. Azərbaycanda kəpənəklərin 82 fəsiləyə aid olan növləri məskunlaşır. Daha ətraflı şəkildə sancaqbığlılar - 220 növ, sovkalar – 716 növ və alaqaranlıqda fəal olan kəpənəklərdən 18 fəsilənin nümayəndələri öyrənilmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

" Onurğasızlar zoologiyası ali məktəblər üçün dərslik" F. Q. Ağamalıyev, H. F. Quliyev