Uitni dağı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Uitni dağı
ing. Mount Whitney
Uitni dağı
Uitni dağı
36°34′43″N 118°17′31″W / 36.57861°N 118.29194°W / 36.57861; -118.29194Koordinatlar: 36°34′43″N 118°17′31″W / 36.57861°N 118.29194°W / 36.57861; -118.29194
Ölkə Flag of the United States.svg ABŞ
Əyalət Kaliforniya
Rayon İnyo, Tulare.
Sıra dağlar Syerra Nevada
Tərkibi qranit
Əmələgəlmə dövrü Təbaşir dövrü
Zirvə hündürlüyü 4.421 m
İlk fəthi 18 avqust 1873
Çarlz Beqole, Albert Conson və Con Lukas.
Crystal licq.png
Sekvoya Milli Parkı
İnyo Milli Meşəsi
Uitni dağı (ABŞ)
Uitni dağı
Commons-logo.svg Uitni dağı Commonsda

Uitni dağı (ing. Mount Whitney) — ABŞ-ın Kaliforniya ştatının Tulare və İnyo qraflıqlarında yerləşən dağ. Uitni dağının hündürlüyü 4.421 m olub Alyaska xaricində ABŞ-ın ən hündür dağ zirvəsidir. Şimali Amerika qitəsinin ən alçaq yeri olan Ölüm Dərəsi Milli Parkındakı Badvater hövzəsi (-84 m) ilə şimal-qərbində yerləşən və ABŞ-ın ən hündür ikinci dağı olan Uitni dağı arasındakı məsafə 136,2 km-dir. Uitni dağının qərb yamacları Sekvoya Milli Parkının sərhədləri içərisindədir. Şərq yamacları isə İnyo qraflığı tərəfindən İnyo Milli Meşəsi adı ilə qorunur. Uitni dağına gedən Uitni Dağı Yürüyüş Zolağının uzunluğu 341 km-dir.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Uitni dağı Syerra Nevada dağlarının bir zirvəsidir. Ən yaxınlıqda olan Lone Pin şəhərindən 3,5 km uzaqlığındadır.

Uitni dağında Alp iqlimi hakimdir. Dağda əsasən tundra bitkiləri yayılmışdır. Zirvənin yaxınlığında isə demək olar ki, bitki bitmir. Dağda ancaq müvəqqəti heyvan növləri (məsələn, kəpənəklər) yaşayır.

Hündürlüyü[redaktə | əsas redaktə]

İllər boyunca Uitni dağının hündürlüyü dəyişmişdir. Zirvəyə qoyulmuş keçmiş hündürlük zirvəsinə görə hündürlük 14.496,811 ayaqdır. AB Geodesik Survey quruluşunun zirvəyə boz lövhə qoymuşdur. 1929-cu ildə aparılan ölçülərə görə isə dağın hündürlüyü 14.494 ayaq göstərilmiş və belə də qəbul olunmuşdur. Amma XX əsrdə texnologiya inkişaf etmiş, keçmiş hesablama nöqtələri dəqiqliklə ölçülmüş və ölçü standartı dəyişmişdir. 1988-ci ildə yeni standart qəbul edilmişdir. Yeni ölçümə görə Uitni dağının hündürlüyü 14.505 ayaq (yani 4421 m) olaraq qəbul edilmişdir.

Geologiya[redaktə | əsas redaktə]

Uitni dağı qranitdən ibarətdir. Bu qranit Syerra Nevada dağlarının əmələ gəldiyi qranitlə eynidir. Təbaşir dövründə okean tavasının yer tavası ilə toqquşub altına girməsi nəticəsində Uitni dağı əmələ gəlmişdir. Son 2-10 milyon il ərzində Syerra Nevada dağlarının hündürlüyü artmış, eroziya nəticəsində üst təbəqə parçalanaraq qranit ortaya çıxmışdır.

Uitni dağının şərq yamacları qərb yamaclarından daha dikdir. Buna səbəb Syerra Nevada dağları geoloji lövhəsinin xüsusi şəkildə hərəkət etməsidir. Bu lövhə sanki qərbdə sabit olub şərqə meyil etməkdədir.

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]