"Kassitlər" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Jump to navigation Jump to search
Ölçüdə dəyişiklik yoxdur ,  7 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
Redaktənin izahı yoxdur
Redaktənin izahı yoxdur
[[Şəkil:On Asiya erazisinde qedim tayfalar, tayfa bilikleri ve dovletler (e.a. III-II minilliklerde).jpg|right|thumb|300px|E.ə. III-II minilliklərdə [[Ön Asiya]]nın qədim xəritəsində kasların yaşadığı ərazi]]
[[Azərbaycan türkləri]]nin etnogenezində mühüm rol oynamış türkmənşəli tayfalardan biri də kassilərdir (kaslar). Lakin [[Azərbaycan]]da yaşamış digər prototürk etnoslar kimi kassilər (kaslar) də uzun müddət tarixşünaslıqda elamdilli və ya hürridilli kimi tanınmışlar. Onların e.ə. V əsrdən adı çəkilən [[kaspilər]]lə qohumluğu güman edilir və yalnız elam dilində cəm bildirən "-p" şəkilçisinə görə [[kaspilər]]i elamdilli hesab edirdilər. Lakin elə ilk baxışdaca bu yanaşma inandırıcı deyil. Əgər kassilərin e.ə. II minillikdə [[Mərkəzi Asiya]]dan gəlmə olduqları qəbul edilirsə, onlar e.ə. III minillikdə [[İran]]ın indiki [[Xuzistan]] və [[Luristan]] bölgəsində dövlət qurumu olan elamlılarla necə qohum ola bilərdi.
 
Qeyd edək ki, kas adını daşıyanlar Azərbaycan ərazisində ən qədim türkmənşəli etnosdur. Deməli, [[şumerlər]], [[kutilər]] və [[lulubilər]] nəzərə alınmazsa, kaslar tarixdə adı çəkilən ən qədim türk etnosudur. Bunu kasların şəxs adları da təsdiqləyir. Qeyd etmək lazımdır ki, kassitlərdə (kaslarda) şəxs adları [[teofor adlar]] idi: Şəxs adlarında qəbilə tanrılarının adları iştirak edirdi. Kasların [[Babilistan]]da e.ə. 1595-1155-ci illərdə hakimiyyətdə olması ilə əlaqədar olaraq hökmdar adlarında sami mənşəli akkad sözləri və [[Şumer]]-[[Akkad]] tanrılarının adları öz əksini tapmalı idi. Kas şəxs adlarından bir neçəsinə nəzər salaq:
Kasların bir neçə tanrısının da adı mənbələrdə qorunmuşdur. Şukamuna, Şamaliya, Kaşşu, Harbe, Şixu, Sax (yaxud Şuriaş), Qidar, Dul, Kamulda, İmmiriya, Mirizar və s. Lakin əksər tədqiqatçılar bu adların mənalarını və mənşəyini aydınlaşdıra bilməyiblər.
 
Maraqlısı odur ki, kas dilində "da-kiki" sözü göy, səma deməkdir. Qiyasəddin Qeybullayev qeyd edir ki, Da-kiki sözü "danq-kiki" kimi bərpa olunmalıdır və türkcə tanq (danq) –dan yeri, sübh, gig-göy sözlərindən ibarət olması ehtimal edilə bilər. Deməli, bu sözlə dan yerinin sökülməsi və havanın işıqlanması nəzərdə tutulur.
 
İ.M.Dyakonov yazır ki, kassilərdə bir tayfa Karzi-yabku adlanır. Bu etnonimdəki yabku sözü qədim türklərdəki yabqu - hökmdar sözü ilə səsləşir.
597

edits

Naviqasiya menyusu