Xəzər ilanbalığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xəzər ilanbalığı
Xəzər ilanbalığı
İlanbalığı
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
İnfratip: Çənəsizlər
Sinif: Dəyirmiağızlılar
Dəstə: Minoqayabənzərlər
Fəsilə: İlanbalıqları
Cins: Xəzər minoqaları
Növ: Xəzər ilanbalığı
Elmi adı
Caspiomyzon wagneri

Xəzər ilanbalığı (lat. Caspiomyzon wagneri) — ən qədim balıq növlərindən biri hesab olunur. Çoxları onu su ilanı ilə qarışdırırlar. Lakin diqqətlə baxdıqda onda bel və quyruq üzgəclərinin olduğunu görmək olar.

Təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Bədənin üzərində pulcuq yoxdur. Eyni zamanda onların başlarının arxasında və yanlarında 7 ədəd qəlsəmə dəlikləri var. İlanbalığında döş, qarın və anal üzgəclər yoxdur. Ancaq iki ədəd bel və quyruq üzgəcləri var. Ağzı girdə, sorucu qıf şəklindədir, Ağızın içində, dodaqların və dilin üzərində çoxlu miqdarda xırda dişlər yerləşmişdir. İlanbalığı əsasən Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərində (şimalda Yalamadan başlamış cənubda Astarayadək) yayılmışdır.Xəzər ilanbalığı keçici balıqdır, çoxalmaq üçün əsasən Kür çayına girir. Sürfələrin inkişafı şəkildəyişmə yolu ilə gedir və bir neçə il davam edir. Yaşlı ilanbalığının formasını almış sürfələr dənizə qayıdırlar. Onlar dənizdə cinsi yetişkənliyə çatdıqdan sonra yenidən çoxalmaq üçün Kür çayına girirlər.İlanbalığı adətən payız-qış (noyabr-fevral) aylarında suda temperatur 6-11° C olduqda çaya girir və çayda hərəkəti gecə vaxtı baş verir.İlanbalığı çox da iri deyil. Vətəgələrdə ovlanan ilanbalıqlarınm kütləsi 45-204 q olur.Üzvü maddələr, lil, bitki qalıqları və balıq əti ilə qidalanır. İlanbalığı bəzən Kür çayına girən iri balıqların üzərinə yapışır, lakin onların qanını sora bilmir. Azərbaycanın başqa vətəgə əhəmiyyətli balıqlarından fərqli olaraq ilanbalıqlarınm məhsuldarlığı o qədər də yüksək olmur. Onların əksəriyyətinin verdiyi kürünün miqdarı 23-25 min ədəddən çox olmur.Payız-qış aylarında çaya girən ilanbalıqları çox gizli həyat tərzi keçirir. Bu dövrdə onların bir hissəsi quma girir, bəziləri isə bir-birinə sarınaraq yumaq şəklində daşlar arasında toplanır. Bu dövrdə onların fəallığı azalır, səsə və digər xarici təsirlərə çox zəif reaksiya göstərirlər, onları hətta ələ götürmək də olur. Çoxalma ərəfəsində erkək və dişi ilanbalıqlarında ciddi dəyişikliklər baş verir. Erkəklər rəngini dəyişir, üzgəc və bədənləri uzanır, daha fəal olurlar. Suda temperatur 16-20°C olduqda kürü tökməyə başlayırlar. Kürüdən çıxmış sürfələr xırda qurda bənzəyir, onların bədəni o qədər şəffaf olur ki, daxili orqanları aydın görünür. Bədənin aşağı hissəsində yerləşən sarılıq kisəsi sürfələrin ilk dövrdə qidalanmasını tə'minedir.İlanbalığı Xəzərin digər balıqlarından qidalılıq keyfiyyətinə, dadma, bədənində olan yağın miqdarına (31- 34%) görə fərqlənir. Ümumi Xəzər balıq ovunda ilanbalığı həmişə mühüm yer tutmuşdur. Kür çayının axını tənzim olunduqdan sonra ilanbalığı ehtiyatı kəskin surətdə azalmış və bu balıq Azərbaycanın qırmızı kitabına düşmüşdür. İlanbalığının ehtiyatının artırılması üçün bu balığın qeyri - qanuni ovu üzərində, xüsusilə çoxalmaq üçün Kür çayına girən dövrdə, daim ciddi nəzarətin tə'min olunması, süni artırılma işlərinin həyata keçirilməsi vacibdir.[1]

Çoxalması[redaktə | əsas redaktə]

Tam yetkinliyə yaxın olan fərdlərdə cinsi fərqlər meydana çıxır: erkəklərin rəngi dəyişir, cinsi əmzik meydana çıxır, bel üzgəcləri bir- birinə yaxınlaşır. Ayrı-ayrı fərdlər siğınacaqlardan çıxıb, başını sudan çıxararaq fəallıq göstərir. Kürünün yetişməsinin optimal temperaturu - 16-20 °C-dir. Martda kürünün diametri 0,55 mm, apreldə- 0,63 mm, mayda isə - 0,68 mm olur. 36-53 sm uzunluğunda olan fərdlərin III yetkinlik mərhələsində məhsuldarlıq 14-38 min ədəd kürü təşkil edir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Qiymətli vətəgə balığıdır. Başlıca olaraq, Kür çayındakı Boqdanov vətəgəsində tutulur.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s.125.
  2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 s.178.
  3. Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007,səh 326.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Əsgerov F.S., Zaytsev Y.Y., Qasımov R.Y., Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» “Bəşər-XXI” nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh66.