Öpüş

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Öpüş - Əsasən sevgi əlaməti. İnsanların sevgilərini bir-birilərinə bəlli etməsi üçün istifadə edilən vasitə.

Romeo və Cülyetta

İnsanların niyə öpüşdükləri elmə bəlli deyil. Bu haqda çoxlu nəzəriyyələr, fikirlər mövcuddur.

Öpüşmək və buna oxşayan davranışlar heyvanlarda da var. Məsələn, şimpanzelərin insanlar kimi öpüşdükləri bəllidir. Delfinlər bir-birlərinin üzlərini ağızlarının içinə alırlar, canavarlar bir-birlərinin dodaqlarını, itlər isə hətda sahiblərinin üzlərini yalayır. Buradan belə məlum olur ki, öpüşmək canlıların bir-birlərinə olan sevgisini və xoşbəxt olduğunu hiss etdirməsi üçün olan bir vasitədir.

Statistik tədqiqatlar göstərdi ki, insanların 85-90 faizi ilk öpüşlərinin bütün təsüratlarını xatırlayırlar. Bu halda yaddaşda 2-3 dəfə daha az - valideyinlərin ölümü, bakirəliyin itməsi və ya birinci uşağın doğuluşu haqqında təəsüratlar qalır.


Tarixi[redaktə]

Bir çox ekspertlər qeyd edirlər ki, ilk öpüşün müəllifi müəyyən oluna bilməyib. O digər tapıntılar kimi kəşf olunmayıb. Antropoloqlar, tarixçilər, filosoflar hələ indiyə qədər bu haqda bir yekun fikrə gələ bilməyiblər. Bəziləri öpüşməyi ilk canlı varlıqların – primatların yeməyi ağızlarında çeynəyib bir-birlərinə ötürməsiylə bağlayırlar. Sonra təkamülə uğramış insanda duyğular daha da inkişaf edib və öpüş sevginin əlamətinə çevrilib. Bəzi araşdırmacılar milyon illər əvvəl məməlilərin yeməkləri çeynədiyi və övladlarını doyurmaq üçün ağız yolu verildiyi nəzəriyyəsi irəli sürülür.

İnsan tarixində öpüş haqqında birinci yazılı şəhadətnamələr 4 min il əvvəl fars yazılarında tapılıb. B.e.ə V əsrdə Herodot həmçinin öpüşü farslarla əlaqəli olaraq xatırlayır. Düzdür, bu tamamilə bizim sandığımız öpüş deyildir. Herodot yazır: "Farslarda görüş vaxtı ictimai vəziyyəti bərabər olan kişilər bir-birlərinin dodaqlardan öpürlər və bərabər olmayanlar isə — yanaqlarından".

Öpüşmək vərdişinin ən yüksək çiçəklənməsi dövrünə qədim romalılar nail oldu. Hamı öpüşürdü: kişilər, qadınlar, uşaqlar, qohumlar, tanışlar- evdə, küçələrdə və ictimai yerlərdə öpüşürdülər. Dodaqlara xüsusi ətirli pomadalar sürtülürdü ki, öpüşmək daha xoş olsun. Qısaca bu cür dəliliyin xarakteri onunla izah olunurdu ki, imperator Tiberi bu öpüş epidemiyasını xüsusi ölçülərə qədər yaxınlaşdırmışdır. Tarixdə öpüşməyin hörmət əlaməti kimi ifadə edilməsini də görürük. Roma imperatorları qarşısındakına verdiyi önəmi, bədəninin hansı hissəsini öpməsinə icazə verməklə bəlli edirdi. Məsələn, önəmli adamların imperatorun dodaqlarını, daha az önəmlilərin əllərini, əhəmiyyət vermədiyi adamların isə ayaqlarından öpməyinə icazə verilirdi. Belə hesab edirlər ki, kişilər arasında dodaq (ruslar), yanaq, əldən öpmək həmin dövrdən qalma ənənədir.

Öpüşməyin sevginin ifadəsi olaraq istifadəsi tarixən yenidir. Öpmək həmişə anaların öz uşaqlarını şəvqət göstərib öpməsi kimi özünü göstərib. Kişiylə qadının öpüşməsi hadisəsi ilk dəfə 16-cı əsr Fransasından başlyır. “Fransız öpüşü” də məhz buradan yaranıb. Bu adət sonralar Avropanın digər hissələrinə, eləcə də Rusiyaya yayılmış, sevginin ifadəsi olaraq toy mərasimlərinin də bir parçasına çevrilib.

Avropada taun və qarayara xəstəliyinin qorxunc epidemiyaları, az qala qitənin əhalisinin yarısını öldürərkən, qədim ənənələrə düzəlişlər daxil edildi. Renessans dövrünə etik qaydaların tamamilə yeni formaları meydana çıxdı, belə ki: qarşısındakı insana şlyapa ilə yüngül baş əymə, əlcəkdə əlin sıxılması, qadın əlinin öpüşü, kişilərdə görüş və vidalaşma vaxtı əl sıxma, nəhayət "hava öpüşləri" meydana çıxdı.

1896-cı ildə Nyu-Yorkda "Öp" adlı film nümayiş etdirilirdi. Bununla bağlı "Nyu-York Tayms" yazırdı: "Qarqantyua nisbətlərinə qədər artırılmış bu iyrənc mənzərə ürək bulanma hissindən başqa, heç nəyə səbəb olmur. Polisin təcili müdaxiləsi lazımdır, vəssalam."

Hollivudda otuzuncu illərdə çox sərt məhdudiyyətlər təyin edilmişdi: öpüşün müddəti üç saniyəni ötməməli idi, öpüşənlər yerlərində möhkəm dayanmalı idilər, heç bir yanaşma, boyuna sarılma olmamalı idi, xüsusən yorğan-döşəkdə heç bir seks. Beləliklə, çox tezliklə yenə "öpüş dissidentləri" meydana çıxdı — Keri Qrant və Klark Qeybl. Onları isə təbii ki bütün aktyorlar yamsılayırdılar.

Öpüşün tarixi və yaranışını araşdıran Texas A&M universitenin antropoloqu Vaughn Braynt bildirib ki, "Apardığım müşahidələr göstərir ki, ana və övlad arasındakı yemək alış-verişi vasitəsilə öpüş yarana bilər.”

Öpüşün mənşəyinin 3 nəzəriyyəsi[redaktə]

  1. Birinciyə əsasən, analıq öpüşün birinci səbəbidir. Belə ki, uşaq hələ dişləməyi və bərk qidanı çeynəməyi sərbəst bacarmırdı, onun üçün bunu ana edirdi və öz ağızından körpənin ağızına qidanı verirdi. Sonra uşağı aldatmaq üçün və sakitləşdirmək üçün içiboş əmziklər meydana çıxdı, həmiçinin ana uşağı yedirmə prosesini təqlid edərək sadəcə onun dodaqlarına öz dodaqlarıyla toxunurdu. Beləliklə, nəticədə dodaqların dodaqlara toxunması zərifliyin və nəvazişin əlaməti olaraq qəbul edildi.
  2. İkinci nəzəriyyə, öpüşün mənşəyində sadə heyvanları yamsılamanı görür. Məsələn, elə quşlar var ki, nikah rəqsləri vaxtı, bir-birinə dimdiklərilə toxunurlar. Məsələn göyərçinlərdə bu bir-birlərini oxşama anlamına gəlir. Və ya Qurami adlı "Öpüşən balıqlar". Düzdür, Quramidə əslində bu heç də zərifliyin təzahürü deyil, onlar belə etdikdə bu o deməkdir ki odişilər üçün mübarizə aparırlar.belə erkəklər ərazi və dişilər üçün mübarizə aparırlar. Onların güclülüyü sadəcə ağızları ilə ölçülür: kimdə o daha az açıldı, demək ki döyüş meydanını tərk etməlidir.
  3. Üçüncü nəzəriyyə iddia edir ki, bizim uzaq əcdadlarımızda öpüş sülh məqsədi daşıyırdı: irəli uzadılmış qəzəbli diş ağartması yerinə dodaqların toxunması bu daha incə anlama gəlirdi.

Bütün bu nəzəriyyələrin hər biri özünə görə inandırıcıdır və müxtəlif təsir daşıyır, ancaq, bir izahedilməz hadisə var, o da — şimpanzenin davranışı. Bəzi nəzəriyyələrə görə, şimpanzelər, tamamilə insan kimidirlər, belə ki onlar nəvaziş göstərdikləri digər şimpanzenin boyununu qucaqlayırlar və dodaqları ilə onun dodaqlarını sıxırlar. Və heç bir zoopsixoloq bu cür zərifliyin qaynaqlandığı mənbəni izah edə bilmir.

Öpüşün araşdırılması ilə 1981 – ci ildən BMT – nin Ümumdünya Sağlamlıq Komitəsi məşğul olur.


Tahquitz 1.jpg

Öpüşlər[redaktə]

İlk öpüşün çox önəmli olması söylənilir. Belə hesab edirlər ki, ilk öpüşün uğursuzluğu həmin münasibətin da uğursuz olması ilə nəticələnir. Çünki öpüş zamanı insan arasında elə bir enerji mübadiləsi baş verir ki, bu mübadilə başqa heç bir yolla gedə bilmir. Öpüşün emosional diapazonu çox genişdir- adi nəvazişdən tutmuş, erotikanın, ehtirasın ən ali zirvəsinə qədər. Bəzi adamlar öpüşmə zamanı öz partnyorlarının emosional vəziyyətini çox dəqiq fərqləndirə bilirlər. Məlumdur ki, cinsi oyanına zamanı qadın öpüşünün dadı dəyişir, xüsusi tam verir. Bu, tüpürcəyin fizioloji-kimyəvi tərkibinin dəyişilməsi ilə izah edilir. Və öpüşmə zamanı seksual oyanmanın bu dadı kişiyə sarsıdıcı təsir göstərir.

“The Art of Kissing” (Öpüşmə Sənəti) adlı kitabın yazıçısı William Crane, bütün dünyada 100,000 insandan çox insanı dəyişik öpüşmə texnikaları və seçimləri haqqında sorğuladı. Əksər qadın öpüşmə əsnasında, partniyorundan boyunlarını öpməsini istədiklərini ifadə edərkən, kişilərin yalnız 10%-i boyun öpməyi düşünür. "Bir çox kişi qadınların boyundan öpülməsindən xoşlandığına inanmır, çünki onlar üçün bu heç bir hiss ifadə etdirmir". Eyni zamanda Crane, daha çox önsevişmə istənilirsə, qulaqların da hədəf alınmasını tövsiyə edir.

Bədənin öpülə biləcək əsas 8 nöqtəsi[redaktə]

Bədənin öpülə biləcək 8 əsas "nöqtəsi göstərilir:

  1. Qulaq
  2. Boyun
  3. Qoltuq
  4. Dodaq
  5. Bud
  6. Qarın
  7. Yanaqlar
  8. Döş

Bundan başqa öpüləcək bir çox yerlər olsa da elm 8 nöqtəni əsas götürür.

Öpüşün sirləri haqqında[redaktə]

Öpüşmək insanlara həzz verməklə yanaşı, həm də onların orqanizmi üçün faydalıdır. Aktiv öpüşmə əsnasında üzün 34 əzələsi hərəkət edir. Bundan başqa, damaq, dil və kəllənin hərəkətli alt hissəsi də “gimnastika” etmiş olur. Bu “gimnastika”dan sonra əzələlərin hərəkəti nəticəsində dəri gərginləşir və parlaq qalır. Öpüşərkən qan dövranı da sürətlənir və nəbz artır. İfraz olunan adrenalin və endorfin hormonu sayəsində insan özünü xoşbəxt hiss edir. Aparılan araşdırmaların nəticələrinə görə, davamlı olaraq, öpüşənlər beş il daha artıq yaşayırlar. Çünki öpüşmə zamanı kimyəvi reaksiyalar immunitet sistemini gücləndirir. Evdən çıxarkən həyat yoldaşları tərəfindən öpülən kişilər maşını daha sakit sürürlər. Bu da qəza nisbətini aşağı salır. Hər halda eyni şey qadınlar üçün də etibarlıdır.

Öpüşün səkkiz faydası[redaktə]

Bugünkü tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, tarix boyunca hörmət əlaməti olaraq bilinən öpüşmək həm də bioloji bir hadisədir. Aparılan təcrübələrdən görünür ki, öpüşmə vaxtı ağız və dodaqlardakı sinirlərin işləməsi nəticəsində ürək döyüntüləri artır, qan dövranı sürətlənir, adrenalin və xoşbəxtlik hormonlarının aktivləşir.

İngiltərənin Lids Universitetində aparılan araşdırmalarda belə nəticəyə gəliblər ki, öpüşmək təkcə romantizmlə əlaqədar deyil. Dodaq dodağa öpüşmək qadınların immunitet sistemini gücləndirir və irəlidə daha sağlam uşaqlar dünyaya gətirən bir ana olurlar. Öpüşmənin qadınlarda xəstəliklərə qarşı müqavimət təmin etdiyinə inanan mütəxəssislər, eyni kişilə öpüşən qadınların hamiləlikdə çox təhlükəli bir virus olan və körpənin ölümünə ya da şikəst doğulmasına gətirib çıxaran Cytomegalovirus`a tutulmadıqlarını bəlli olub. Aparılan araşdırmalarda altı ay boyunca eyni kişiylə öpüşən qadınların daha güclü bədənə sahib olduğu ortaya çıxıb.

Lids Universitetindən doktor Kolin Hendri “Medikal Hipotez” jurnalında nümayiş olunan işində «Müəyyən bir kişinin sitomegal virusuna qarşı immunitet qazanmaq yenə ağızdan ağıza xüsusilə də kişiyə görə daha qısa olan qadına tüpürcək axışı ilə reallaşar. Altı ay boyunca müəyyən bir insanla öpüşmək bu bakteriyaya qarşı immunitet təmin edir» deyir.

  1. Stressə qarşı yaxşıdır. İnusilin və adrenalin artmasıyla, böyrəküstü vəzlərdə stress hormonlarının azalmasına səbəb olur.
  2. Ürək döyüntülərini artıraraq normal idman tempi sayılan dəqiqədə 110-a qaldırır.
  3. Ciyərləri gücləndirir. Adi halda dəqiqədə 20 dəfə nəfəs alırıqsa, öpüşən zaman bu say 60-qədər qalxa bilir.
  4. Udqunmağa xeyirdir.
  5. Qırışların düşmənidir. 3000-ə qədər əzələni hərəkətə gətirir ki, bu da dəriyə və qırışlara çox xeyirdir.
  6. Arıqladır. Təsəvvür edin ki, bir saat öpüşəndə 500 yüz kalori itirirsiniz.
  7. Peyvənd kimidir. İmunitet sistemini gücləndirir. Öpüşməyin ruhu qanadlandırması da imunitet sistemini gücləndirir.
  8. Dişlərə xeyirdir. Tüpürcəyin dövranı sürətləni, diş minası güclənir.

İnsan öpüşdüyü zaman əsəbləri sakitləşir, dərdlərindən bir müddətlik də olsa uzaqlaşır. Təsadüfi deyil ki, biz öpüşən zaman gözlərimizi yumuruq. Sanki bu dünyadan ayrılıb tamam başqa dünyalara uçuruq. Əlbəttə ki, öpüşən subyektlər arasındakı münasibətin statusu da önəmlidir. Ortada sevgi varsa, əlbəttə ki, bu öpüş daha ləzzətli, daha həzz verici olur.


Öpüşmə sənəti - ing. The art of kissing[redaktə]

Çox adam fikirləşir ki, iki cür öpüşmək var: yanaqdan və dodaqdan. Amma professor Viliyam Kana görə öpüşün 25 növü vardır. Öpüşün növlərinə haqqında uzun illər boyunca araşdırmalar aparmış Uilyam Kanın öpüşmə çeşidlərinə marağı yeniyetmə çağlarından başlayıb. Sevgilisi öpüşərkən gözlərini bağlamadığından şikayət etmiş və buna görə də Kan kitabxanaya gedib öpüşməyin metodları haqqında kitab axtarmağa başlayıb. Belə bir kitabın olmadığını gördükdə özü bu haqda araşdırmalar aparmağa başlayıb.

Beynəlxalq öpüşmə eksperti olaraq Kan gəzib dolanır, mühazirələr deyir, konfranslar keçirir. "Öpüşmək mövzusunda öyrəndiyim ilk şey odur ki, insanların üçdə ikisi öpüşən zaman gözlərin açıq qalmasını düzgün hesab etmirlər”- deyir Kan- “İlk sevgilim o qədər də haqsız deyilmiş".

Kanın araşdırması cinslərin arasında da müxtəlif fərqlərin olduğunu ortaya çıxarıb. Məsələn, qadınlar boyun və qulaqdan öpülməkdən kişilərə nisbətən 10 dəfə daha çox həzz alırlar. Kişilərin ən çox xoşladıqları öpüş isə Fransız öpüşüdür. "Kişilər ilk görüşdən dillərini istifadə etməkdən çəkinmirlər"- yazır Kan. Kana görə, qadınlar ərləri və ya sevgililəri tərəfindən uzun müddət öpülməkdən xoşlanırlar. Professor Viliyam Kanın kitabında ayrıntıları ilə izah edilən 25 növ öpüşün içində şirin öpüş, kəpənək öpüşü kimi qəribə adlar var.

Professorun ən sevimli öpüş stili ona bir tələbəsi tərəfindən anlatılan lip-o-suction metodudur. Əsasən amerikanlar arasında yayılan bu öpüşün əsas xüsusiyyəti cütlüklərdən biri o birinin alt dodağını, digəri isə onun üst dodağını “yeməsidir”. Vakuum öpüşməsi- partnyorun ağciyərlərindəki və ağzındakı havanı soraraq çıxartmaq şəklində olur.

Elektrikli öpüşmə- 30-40-cı illərdə populyar olan bu öpüşmədə, cütlüklər ayaqlarını bir-birinə sürtərək bədənlərində elektrik yaradırlar. Öpüşən zaman bu elektrik bir-birinə keçir.

Şəkər öpüşü- ağzınızdakı şəkər və ya şokoladı partnyorun ağzına ötürün. Professor öz kitabında bu kimi 25 çeşid öpüşü göstərir.

Lovetatucaro.jpg

Öpüşmək haqqında maraqlı faktlar[redaktə]

  • Öpüşmək üzrə rekord amerikalı A.E.Volframa məxsusdur. O, 8 saat ərzində 8001 adamı öpmüşdür.Maraqlıdır ki, o bu qədər öpüşmək istəyən insanı necə tapmışdır?
  • Kinoda ilk öpüş 1886-ci ildə Tomas Edisonun 30 saniyəlik "Öpüş" adlı filmində lentə alınıb.
  • İnsanın dodaqları barmaqlarının ucundan 100 dəfə həssasdır.
  • Öpüş 5 kalori yandırır. Bir saat öpüşəndə 500 kalori itirirsiniz.
  • Öpüş zamanı bir insandan digərinə 278 bakteriya keçir,xosbəxtlikdən onların 95 % i zərərsizdir.
  • Oğlanlar 10 yaşından öpüşməyə başlayırlar.
  • Heyvanlar arasında şimpanzenin öpüşü insan öpüşünə daha çox bənzəyir.
  • Orta əsrlərdə İtaliyada cəmiyyət garşısında qadını öpən kişi mütləq onunla evlənməli idi.
  • 1979-cu ildə Devid Boun insan kimliyini təyin etmək üçün dodaqların izini çıxaran "LIPOQRAF" adlı cihaz icad etmişdi.
  • Statistikaya əsasən insan ömrünün yalnız 2 həftəsini öpüşə sərf edir.
  • Öpüş prosesinin elmi adı filematalogiyadır.
  • Hindlilərin fikrincə öpüş zamanı insanların ruhu və gücü birbirlərini keçir.
  • Əksər kişilərin öpmək arzusunda olduğu qadın Ancelina Colidir.
  • 1999-cu ildə Kramit Subera və Dror Orpaz öpüş müddətinə görə dünya rekordu qırmışlar, beləki onlar kütlə qarşısında düz 30 saat 45 dəqiqə öpüşmüşlər.
  • Aparılan tədqiqatlar sübut edir ki, iş gedərken həyat yoldaşını öpən kişilər bunu etməyənlərə nisbətən daha çox pul qazanırlar.

Ən uzun öpüş[redaktə]

Tailandda ən uzunmüddətli öpüş müsabiqəsi turizm şəhəri olan Pattayda keçirilib. Rekord yenilənməsində 14 cütlük iştirak edib ki, onlardan 7-i rekorda imza ata bilib. Cütlüklərin öpüşü 46 saat 24 dəqiqə 9 saniyə davam edib. Müsabiqə təşkilatçısının sözlərinə görə, rekordçuların sayı və əldə edilən nəticə gözlədiklərindən çox olub. Qaydalara görə, iştirakçılara oturmağa icazə verilməyib. Onlar ancaq ayaqyolundan istifadə ediblər. Suyu və şirəni isə boru vasitəsilə içiblər. Yarışa yalnız əsl sevgililər buraxılıb. Belə ki, rekord vurmaq istəyənlər ya evlilik şahədətnaməsini göstərməli, ya da valideynlərindən məktub gətirməli idilər. Qaliblərə 1,6 min dollar dəyərində brilyant üzük və 3,2 min dollar pul mükafatı verilib.

Mənbə[redaktə]