Üliger

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Üliger (Monqol: Улгэр), monqol və buryat xalq mədəniyyətində nağıllara və mifoloji əhvalatlara verilən ümumi bir addır. Buryatlar və digər sibir qəbilələri arasında şifahi ənənələrinin əhəmiyyətli bir hissəsidir və digər funksiyaları arasında, Buddist əhvalatlarını şifahi olaraq çatdırmaq üçün də istifadə edilmişdir. Şifahi ənənə göz önünə alındığında, monqol ədəbiyyatında ağızdan ağıza köçürülən hekayələrin əhəmiyyətli bir qisimini meydana gətirərlər. Bu əhvalatlar, "Ülgerci" və ya "Üligerçin" (İngilis: ulgerchi və ya uligershin) deyilən kəslər tərəfindən xüsusilə yaylı alətlər yoldaşlığında oxunur.

Üliger (Türkçe "Ülger") sözü şeir şəklindəki nağıl, fövqəladə öykü mənasını verər. Nəsilə nəsilə köçürülən əhvalatlardan ibarətdir. Monqolustanda 1960-ci ildə Üligerləri yığmaq üçün "Üliger Evi" (Monqol: Улгэрийн танхим, Rus: Палата Ульгэров) adı verilən xüsusi bir müəssisə yaradıldı. Burada hal-hazırda 250dən çox Üliger'in olduğu bilinməkdədir.

Mövzular[redaktə]

Üligerler ümumiyyətlə tarixi və mifolojik qəhrəmanların əfsanələrini izah edərlər. Ümumiyyətlə qış aylarında tonqal ətrafında izah edilən bu əhvalatlarda ortaq bir motiv olaraq şəri ümumiləşdirən "Manqus" adlı bir əjdaha var.

Maraq görən Üligerler, Çingiz Xana istinad edilən hekayələr, atalar sözləri və dastanları da ehtiva edər. Gezer Xan Dastanı kimi uzun nağıllar günümüzdə belə monqol üligerçiler tərəfindən bu gün də əzbərdən oxunur. Geser Dastanı, yalnız monqol folklorunun bir hissəsi deyil, eyni zamanda Tibet və Çin tarixinin də ortaq ünsürüdür. Ancaq, növün şifahi təbiəti səbəbiylə, çox sayda variantlarının hər zaman olduğu rahatlıqla deyilə bilər.

Mənbə[redaktə]